Pedagogisch didactisch
begeleiden
Marijke van Eijkeren
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2: Ontwikkeling van kinderen.............................................................................................................3
2.1 Ontwikkeling...................................................................................................................................................3
2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode.......................................................................................................4
2.3 Ontwikkeling van 4-12 jaar............................................................................................................................5
2.4 Pubers.............................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Sociaal-culturele achtergrond.........................................................................................................5
3.1 Ecologische pedagogiek.................................................................................................................................5
3.2 Socialisatie......................................................................................................................................................5
3.3 Het gezin.........................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 4: Pedagogisch klimaat in de groep....................................................................................................7
4.1 Positief pedagogisch klimaat..........................................................................................................................7
4.2 Pedagogisch handelen....................................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Kinderen begeleiden: Relatie..........................................................................................................9
5.1 Werken aan een positieve relatie....................................................................................................................9
5.2 Vertrouwen moet groeien...............................................................................................................................9
5.3 Relaties tussen kinderen.................................................................................................................................9
Hoofdstuk 6: Kinderen begeleiden: Competentie en autonomie......................................................................14
6.1 Competentiemodel........................................................................................................................................14
6.2 Zelfvertrouwen versterken............................................................................................................................14
6.3 Vaardigheden leren en versterken................................................................................................................14
6.4 Zelfstandig werken........................................................................................................................................14
6.5 Samenwerken................................................................................................................................................16
Hoofdstuk 7: Hoe kinderen leren.........................................................................................................................17
7.1 Leren en het brein.........................................................................................................................................17
7.2 Inspelen op verschillen in leren....................................................................................................................17
Hoofdstuk 8: Didactische vormgeving.................................................................................................................20
3.1 Drie niveaus van didactische vormgeving....................................................................................................20
8.2 Didactisch analysemodel van Van Gelder....................................................................................................21
, 8.3 Model van (activerende) directie instructie..................................................................................................21
8.4 Didactisch model en onderwijsconcept........................................................................................................22
Hoofdstuk 9: Onderwijssituatie...........................................................................................................................23
9.1 Voorbereiding van een onderwijsleersituatie...............................................................................................23
9.2 Onderwijs geven...........................................................................................................................................23
9.3 Evaluatie.......................................................................................................................................................23
Hoofdstuk 10: Werk- en organisatievormen.......................................................................................................24
10.1 Didactische werkvormen............................................................................................................................24
10.2 Onderwijsorganisatievormen.....................................................................................................................24
Hoofdstuk 11: Klassenmanagement, inrichting en leermiddelen.....................................................................25
11.1 Klassenmanagement...................................................................................................................................25
11.2 Inrichting klaslokaal...................................................................................................................................27
11.3 Een speel-leerhoek inrichten......................................................................................................................27
Rollen van de leerkracht.......................................................................................................................................29
Basiscommunicatie................................................................................................................................................30
Leertheorieën.........................................................................................................................................................32
Rijping................................................................................................................................................................32
Behaviorisme: Oefening baart kunst..................................................................................................................32
Cognitivisme.......................................................................................................................................................33
(Sociaal) Constructivisme: Leren is een sociaal proces....................................................................................33
Taxonomie van Bloom...........................................................................................................................................34
Feedback.................................................................................................................................................................34
.................................................................................................................................................................................34
2
,Hoofdstuk 2: Ontwikkeling van kinderen
2.1 Ontwikkeling
Rijping: Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Kind leert, wanneer het er rijp voor is. Kan geen invloed van buitenaf op worden uitgeoefend
kan niet versneld worden. Kinderen: Natuurlijke drang zich te ontwikkelen, gestuurd door
biologische klok. Rijpingsproces optiaal verlopen: Gunstge oigeving nodig.
Behaviorisie: John Locke (1632-1704)
Mens is onbeschreven blad (tabula rasa). Alle kennis koit voort uit ervaring.
Ivan Pavlov (1849-1936)
John Watson (1878-1958)
Gedrag heef een bepaald efect, daardoor vindt leren plaats. Gedrag positef gevolg
gedrag zal vaker voorkoien. Gedrag negatef gevolg gedrag zwakt af.
Burrhus Skinner (1904-1990)
Ontwikkelen (leren van nieuw gedrag) is niet belonen en strafen. Van strafen leert een kind
geen gewenst gedrag. Goed gedrag bekrachtgen kind leert nieuw, gewenst gedrag.
Ongewenst gedrag negeren.
Albert Bandura (1925)
Sociaal leren: Gedrag leren door naar ander te kijken: Model-leren. Socialisateproces
belangrijk.
Opvoeder heef doorslaggevende rol in behaviorisie.
Interactonisie: Lev Vygotski (1896-1934)
Ontwikkeling: Wisselwerking rijping en leren. Zone van actuele ontwikkeling: Bij welke
functes is het rijpingsproces afgerondc Zone van naaste ontwikkeling: Functes die nog aan
het rijpen zijn.
Stadiuiiodel: Jean Piaget (1896-1980)
STADIUM LEEFTIJD
Sensoiotorisch 0-2 Koppeling van zintuigelijke ervaringen en fysieke actes
Pre-operatoneel 2-7 Syibool en woordgebruik, fantasie, falen op conservatetest
Concreet 7-12 Logisch denken en concrete situates
operatoneel
Forieel 12+ Hypothetsch-deductef redeneren,
operatoneel Logisch denken in abstracte situates
Invloed op ontwikkeling
Ontwikkeling hangt af van:
- Factoren die in het kind zelf liggen
- Factoren in fysieke en sociale oigeving waarin kind opgroeit
- Interacte tussen deze factoren
3
,Ontwikkelingsaspecten
- Lichaielijke ontwikkeling
- Cogniteve ontwikkeling
- Createve ontwikkeling
- Sociaal-eiotonele ontwikkeling
- Morele ontwikkeling
( Kohlberg:
Drie niveaus:
1. Pre conventoneel
Goed is: wat niet bestraf wordt
Voor wat hoort wat
2. Conventoneel
Goed is: wat het systeei van je vraagt
Goed is: gehoorzaaiheid aan de wet
3. Post conventoneel
Goed is: wat het grootste geluk voor het grootste aantal iensen biedt
Goed is: wat goed is naar eigen verantwoordelijkheid iet oog voor het individu en
de wereld
Voorwaarden voor ontwikkeling
- Veiligheid en vertrouwen
- Verbaal en non-verbaal contact
- Stiulerende oigeving
- Ruiite en gelegenheid oi te spelen en te leren
2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode
Eerste jaren spelen belangrijke rol bij het vertrouwen dat het kind ontwikkelt. Vanuit dat
vertrouwen durf het kind de wereld op eigen kracht verder te ontdekken. Veilige hechtng
iet 1 of ieerdere personen in het eerste levensjaar hangt af van de interacte iet de
opvoeder.
Peuter ontdekt dat hij een persoon is iet eigen wil en baas over zijn eigen lichaai.
Koppigheidsperiode breekt aan. Peuter onderzoekt hoe onafankelijk hij is van een ander,
waar de grenzen liggen van het neien van eigen beslissingen.
Taalontwikkeling
- Voortalige periode
- Vroegtalige periode
- Diferentatefase
- Interacte
Spelontwikkeling
- Bewegingsspel
- Manipulerend spel
- Fantasiespel
- Saienspel
4
, 2.3 Ontwikkeling van 4-12 jaar
Lichaielijke ontwikkeling
- Groei
- Spelenderwijs beweging beheersen
- Oefenen voor een ontspannen pengreep
- Ontluikende seksualiteit
Cogniteve ontwikkeling
- Van fantasie naar werkelijkheid
- Van doen naar bedenken
- Stap voor stap
- Van spelen naar leren
Spelontwikkeling
- Bewegingsspel
- Bouwen en construeren
- Fantasiespel
- Spel iet regels
Createve ontwikkeling
- Van krabbel naar fguren
- Van scheiatsch naar realistsch
Sociaal-eiotonele ontwikkeling
- Inleven in een ander
- Sociaal vaardig
- Vriendschap
- Ontdekken wat je wilt en wie je bent
- Norien en waarden eigen iaken
2.4 Pubers
Lichaielijke veranderingen hebben invloed op persoonlijkheidsontwikkeling. Het
schooladvies + Cito-toets spelen belangrijke rol. Kinderen besefen dat ze als groep uit elkaar
gaan vallen, er wordt duidelijk onderscheid geiaakt in cognitef niveau. Dit kan hard
aankoien.
Ze zijn in deze periode op zoek naar hun eigen identteit. Ze willen zich aanpassen naar de
groep waar ze bij horen. Er zijn ook pubers die zich niet willen en kunnen conforieren. Deze
groepen kunnen iikpunt zijn van pesterijen.
Hoofdstuk 3: Sociaal-culturele achtergrond
3.1 Ecologische pedagogiek
Urie Bronfenbrenner (1917-2005): Alles is iet
elkaar verbonden en alles beïnvloedt elkaar.
3.2 Socialisatie
Priiaire socialisate (het gezin oi het kind heen)
5
begeleiden
Marijke van Eijkeren
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2: Ontwikkeling van kinderen.............................................................................................................3
2.1 Ontwikkeling...................................................................................................................................................3
2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode.......................................................................................................4
2.3 Ontwikkeling van 4-12 jaar............................................................................................................................5
2.4 Pubers.............................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Sociaal-culturele achtergrond.........................................................................................................5
3.1 Ecologische pedagogiek.................................................................................................................................5
3.2 Socialisatie......................................................................................................................................................5
3.3 Het gezin.........................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 4: Pedagogisch klimaat in de groep....................................................................................................7
4.1 Positief pedagogisch klimaat..........................................................................................................................7
4.2 Pedagogisch handelen....................................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Kinderen begeleiden: Relatie..........................................................................................................9
5.1 Werken aan een positieve relatie....................................................................................................................9
5.2 Vertrouwen moet groeien...............................................................................................................................9
5.3 Relaties tussen kinderen.................................................................................................................................9
Hoofdstuk 6: Kinderen begeleiden: Competentie en autonomie......................................................................14
6.1 Competentiemodel........................................................................................................................................14
6.2 Zelfvertrouwen versterken............................................................................................................................14
6.3 Vaardigheden leren en versterken................................................................................................................14
6.4 Zelfstandig werken........................................................................................................................................14
6.5 Samenwerken................................................................................................................................................16
Hoofdstuk 7: Hoe kinderen leren.........................................................................................................................17
7.1 Leren en het brein.........................................................................................................................................17
7.2 Inspelen op verschillen in leren....................................................................................................................17
Hoofdstuk 8: Didactische vormgeving.................................................................................................................20
3.1 Drie niveaus van didactische vormgeving....................................................................................................20
8.2 Didactisch analysemodel van Van Gelder....................................................................................................21
, 8.3 Model van (activerende) directie instructie..................................................................................................21
8.4 Didactisch model en onderwijsconcept........................................................................................................22
Hoofdstuk 9: Onderwijssituatie...........................................................................................................................23
9.1 Voorbereiding van een onderwijsleersituatie...............................................................................................23
9.2 Onderwijs geven...........................................................................................................................................23
9.3 Evaluatie.......................................................................................................................................................23
Hoofdstuk 10: Werk- en organisatievormen.......................................................................................................24
10.1 Didactische werkvormen............................................................................................................................24
10.2 Onderwijsorganisatievormen.....................................................................................................................24
Hoofdstuk 11: Klassenmanagement, inrichting en leermiddelen.....................................................................25
11.1 Klassenmanagement...................................................................................................................................25
11.2 Inrichting klaslokaal...................................................................................................................................27
11.3 Een speel-leerhoek inrichten......................................................................................................................27
Rollen van de leerkracht.......................................................................................................................................29
Basiscommunicatie................................................................................................................................................30
Leertheorieën.........................................................................................................................................................32
Rijping................................................................................................................................................................32
Behaviorisme: Oefening baart kunst..................................................................................................................32
Cognitivisme.......................................................................................................................................................33
(Sociaal) Constructivisme: Leren is een sociaal proces....................................................................................33
Taxonomie van Bloom...........................................................................................................................................34
Feedback.................................................................................................................................................................34
.................................................................................................................................................................................34
2
,Hoofdstuk 2: Ontwikkeling van kinderen
2.1 Ontwikkeling
Rijping: Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Kind leert, wanneer het er rijp voor is. Kan geen invloed van buitenaf op worden uitgeoefend
kan niet versneld worden. Kinderen: Natuurlijke drang zich te ontwikkelen, gestuurd door
biologische klok. Rijpingsproces optiaal verlopen: Gunstge oigeving nodig.
Behaviorisie: John Locke (1632-1704)
Mens is onbeschreven blad (tabula rasa). Alle kennis koit voort uit ervaring.
Ivan Pavlov (1849-1936)
John Watson (1878-1958)
Gedrag heef een bepaald efect, daardoor vindt leren plaats. Gedrag positef gevolg
gedrag zal vaker voorkoien. Gedrag negatef gevolg gedrag zwakt af.
Burrhus Skinner (1904-1990)
Ontwikkelen (leren van nieuw gedrag) is niet belonen en strafen. Van strafen leert een kind
geen gewenst gedrag. Goed gedrag bekrachtgen kind leert nieuw, gewenst gedrag.
Ongewenst gedrag negeren.
Albert Bandura (1925)
Sociaal leren: Gedrag leren door naar ander te kijken: Model-leren. Socialisateproces
belangrijk.
Opvoeder heef doorslaggevende rol in behaviorisie.
Interactonisie: Lev Vygotski (1896-1934)
Ontwikkeling: Wisselwerking rijping en leren. Zone van actuele ontwikkeling: Bij welke
functes is het rijpingsproces afgerondc Zone van naaste ontwikkeling: Functes die nog aan
het rijpen zijn.
Stadiuiiodel: Jean Piaget (1896-1980)
STADIUM LEEFTIJD
Sensoiotorisch 0-2 Koppeling van zintuigelijke ervaringen en fysieke actes
Pre-operatoneel 2-7 Syibool en woordgebruik, fantasie, falen op conservatetest
Concreet 7-12 Logisch denken en concrete situates
operatoneel
Forieel 12+ Hypothetsch-deductef redeneren,
operatoneel Logisch denken in abstracte situates
Invloed op ontwikkeling
Ontwikkeling hangt af van:
- Factoren die in het kind zelf liggen
- Factoren in fysieke en sociale oigeving waarin kind opgroeit
- Interacte tussen deze factoren
3
,Ontwikkelingsaspecten
- Lichaielijke ontwikkeling
- Cogniteve ontwikkeling
- Createve ontwikkeling
- Sociaal-eiotonele ontwikkeling
- Morele ontwikkeling
( Kohlberg:
Drie niveaus:
1. Pre conventoneel
Goed is: wat niet bestraf wordt
Voor wat hoort wat
2. Conventoneel
Goed is: wat het systeei van je vraagt
Goed is: gehoorzaaiheid aan de wet
3. Post conventoneel
Goed is: wat het grootste geluk voor het grootste aantal iensen biedt
Goed is: wat goed is naar eigen verantwoordelijkheid iet oog voor het individu en
de wereld
Voorwaarden voor ontwikkeling
- Veiligheid en vertrouwen
- Verbaal en non-verbaal contact
- Stiulerende oigeving
- Ruiite en gelegenheid oi te spelen en te leren
2.2 Ontwikkeling in de voorschoolse periode
Eerste jaren spelen belangrijke rol bij het vertrouwen dat het kind ontwikkelt. Vanuit dat
vertrouwen durf het kind de wereld op eigen kracht verder te ontdekken. Veilige hechtng
iet 1 of ieerdere personen in het eerste levensjaar hangt af van de interacte iet de
opvoeder.
Peuter ontdekt dat hij een persoon is iet eigen wil en baas over zijn eigen lichaai.
Koppigheidsperiode breekt aan. Peuter onderzoekt hoe onafankelijk hij is van een ander,
waar de grenzen liggen van het neien van eigen beslissingen.
Taalontwikkeling
- Voortalige periode
- Vroegtalige periode
- Diferentatefase
- Interacte
Spelontwikkeling
- Bewegingsspel
- Manipulerend spel
- Fantasiespel
- Saienspel
4
, 2.3 Ontwikkeling van 4-12 jaar
Lichaielijke ontwikkeling
- Groei
- Spelenderwijs beweging beheersen
- Oefenen voor een ontspannen pengreep
- Ontluikende seksualiteit
Cogniteve ontwikkeling
- Van fantasie naar werkelijkheid
- Van doen naar bedenken
- Stap voor stap
- Van spelen naar leren
Spelontwikkeling
- Bewegingsspel
- Bouwen en construeren
- Fantasiespel
- Spel iet regels
Createve ontwikkeling
- Van krabbel naar fguren
- Van scheiatsch naar realistsch
Sociaal-eiotonele ontwikkeling
- Inleven in een ander
- Sociaal vaardig
- Vriendschap
- Ontdekken wat je wilt en wie je bent
- Norien en waarden eigen iaken
2.4 Pubers
Lichaielijke veranderingen hebben invloed op persoonlijkheidsontwikkeling. Het
schooladvies + Cito-toets spelen belangrijke rol. Kinderen besefen dat ze als groep uit elkaar
gaan vallen, er wordt duidelijk onderscheid geiaakt in cognitef niveau. Dit kan hard
aankoien.
Ze zijn in deze periode op zoek naar hun eigen identteit. Ze willen zich aanpassen naar de
groep waar ze bij horen. Er zijn ook pubers die zich niet willen en kunnen conforieren. Deze
groepen kunnen iikpunt zijn van pesterijen.
Hoofdstuk 3: Sociaal-culturele achtergrond
3.1 Ecologische pedagogiek
Urie Bronfenbrenner (1917-2005): Alles is iet
elkaar verbonden en alles beïnvloedt elkaar.
3.2 Socialisatie
Priiaire socialisate (het gezin oi het kind heen)
5
