Strafrecht
Deel 2
Hoorcolleges en werkcolleges
Deel 2
7. Getuigen en deskundigen
7.1 Werkcollege: getuigen
7.2 Aantekeningen
8. Vormverzuimen
8.1 Hoorcollege: vormverzuimen
8.2 Werkcollege: vormverzuimen
9. De uitspraak, motivering
9.1 Hoorcollege: motivering
9.2 Werkcollege: motivering
10.Rechtspraak
10.1 Hoorcollege: rechtspraak
10.2 Werkcollege: Samenloop
11.Internationaal strafrecht
11.1 Hoorcollege: internationaal
11.2 Werkcollege: internationaal
, College 7
Getuigen
Kennisclip getuigenverhoor
Inhoud
1. Doelen van een getuigenverhoor
2. Botsende belangen rondom het horen van getuigen
3. Wettelijke criteria
4. Modernisering Strafvordering
1. Drie doelen van het getuigenverhoor
Getuige horen kan gehoord worden in het kader van de waarheidsvinding.
Persoon die aangifte komt doen van diefstal/zedenzaak, die wil je horen in het
kader van de waarheidsvinding om helder te krijgen wat er is gebeurd en wie er te
koppelen is als verdachte aan het strafbare feit.
Getuige horen om de betrouwbaarheid en de waarde van het bewijs te toetsen of
duidelijker te krijgen.
Bijvoorbeeld: het horen van een getuige deskundige over DNA-materiaal.
Omdat je wil kijken of de politie wel rechtmatig heeft opgetreden in het
opsporingsonderzoek. Dat noemen we een rechtmatigheidsgetuige.
Een politieagent of de OvJ horen over de rechtmatigheid van wat er gebeurd is in
het opsporingsonderzoek
2. Belangen
Rondom het horen van getuigen spelen er meerdere belangen die vrijwel altijd met elkaar
in botsing komen. Aan de ene kant is er het verdedigingsbelang, waarbij aan de andere
kant het opsporingsbelang, de getuigen belangen en de belangen van de staatsveiligheid
staan. Het belang van de staatsveiligheid komt echter nauwelijks voor en hier wordt
verder niet op in gegaan.
Verdedigingsbelang (6 lid 3 onder d EVRM) Opsporingsbelang
Belang getuigen
Belang staatsveiligheid
Verdedigingsbelang
Moederbepaling van dit belang is te vinden in art. 6 lid 3 onder d EVRM over het eerlijk
proces van de verdachte. Hierin staat dat de verdediging het recht heeft om getuigen die
belastend of ontlastend hebben verklaard, op enig moment in de strafprocedure te horen.
D
De Hoge Raad heeft het verdedigingsbelang uitgelegd in ‘het overzichtsarrest
oproepen van getuigen’ ( HR 01 juli 2014, NJ 2014, 441). In rechtsoverweging 2.5
wordt het volgende bepaald: ‘de verdachte wordt door de afwijzing van het verzoek
redelijkerwijs niet in zijn verdediging geschaad, indien de punten waarover de getuige
kan verklaren, in redelijkheid niet van belang kan zijn voor enig in zijn strafzaak te nemen
beslissingen’.
Dus als het horen van een getuige nodig is voor ofwel de beantwoording van de vragen
van 348 Sv (voorvragen) ofwel van die van 350 Sv (bv. bewijsvraag), dan bestaat dat
verdedigingsbelang.
Los van wat de Hoge Raad heeft overwogen kom je het verdedigingsbelang ook al tegen
in de wet:
art. 264 lid 1 sub c Sv = de weigeringsgronden die de OvJ heeft: de officier kan een
getuige weigeren als hij van oordeel is dat het verdedigingsbelang niet aanwezig is.
, art. 288 lid 1 sub c = zelfde werking, maar dan vanuit het perspectief van de rechter,
ook de rechter kan een getuigenverhoor weigeren indien hij van oordeel is dat er
geen belang aanwezig is.
Opsporingsbelang
Dit gaat over het juist niet horen van de getuigen of op een afgeschermde manier. Dit is
de Afschermingsbelang en bronbescherming. (Bijvoorbeeld: Informant inlichtingendienst
of een infiltrant bij de politie)
Voorbeeld waarbij je het belang van de opsporing terug ziet komen in het horen van een
getuige is bij art. 187d lid 1 sub b. Als er een zwaarwegend opsporingsbelang is kan de
rechter-commissaris de antwoorden die zo’n getuige geeft, kan achterhouden voor de
andere procespartij.
Belang getuige
Een ander belang wat kan spelen rondom het wel of niet horen van een getuige is het
belang van de getuige zelf.
Bijvoorbeeld een aangever van een zededelict, die wil niet graag nog een keer het
verhaal voor iedereen vertellen.
Art. 187d lid 1 sub a Sv = als de getuige wordt gehoord bij de rechter-commissaris
kunnen de antwoorden uit het dossier worden gehouden.
Art. 190 lid 3, 290 lid 3 Sv = de getuige wel horen, maar vermommen (fopsnor).
Zo kan je de getuige beschermen, maar kom je ook het verdedigingsbelang
tegemoet.
Art. 226a t/m f Sv -> bedreigde getuigenregeling
Als een getuige als bedreigde getuige wordt aangemerkt, bijvoorbeeld omdat hij in
levensgevaar komt door het geven van een verklaring, dan kan hij op een dusdanige
manier worden gehoord dat niemand erachter komt wie die getuige is. Alleen de R-C
draagt daar kennis van.
Hoge Raad heeft in het Overzichtsarrest oproepen getuigen en EVRM (HR 04-07-
2017, NJ 2017, 440) iets gezegd over het belang van de getuige versus
verdedigingsbelang rechtsoverweging 3.3 en 3.4: “Een rechter kan in een concrete zaak
kan oordelen dat het belang van de getuige zwaarder weegt dan het belang van de
verdediging. Het is dan wel de plicht van de rechter om dan concreet te motiveren
waarom het belang van de getuige zwaarder weegt.” Bijvoorbeeld het oordeel baseren
op die van een deskundige.
Het ging om een zedenzaak waarin de verdediging aangaf dat zij de minderjarige
aangever wilde verhoren. De aangever was van belang voor de bewijsvraag en daarom
wilde de verdediging de aangever nog een keer verworpen. Het hof heeft dit toen
afgewezen omdat het een redelijk oude zaak was. De aangeefster was zelfs gehoord en
het was niet nodig om de getuige alsnog te horen in verband met het trauma van de
aangeefster. De Hoge Raad oordeelt dat het hof het niet voldoende had gemotiveerd,
maar stelt wel dat in belang van getuige kan worden afgezien van verhoor, mits dit
belang in concreet geval zwaarder weegt dan verdedigingsbelang.
Belangen van getuigen worden dus soms zwaarder bevonden dan waarheidsvinding
of opsporingsbelang
3. Wettelijke criteria getuigenverhoor
Wettelijke criteria die bestaan rondom het getuigenverhoor zijn er twee:
1. Verdedigingsbelang
Dit komt negatief voor in art. 264 lid 1 sub c en 288 lid 1 sub c
, De Hoge Raad heeft in 2014 bepaald dat als het horen van getuigen in redelijkheid van
belang is voor enige in strafzaak te nemen beslissing, er dan sprake is van een
verdedigingsbelang
Consequenties van het verdedigingsbelang zijn:
1. Consequentie voor OM en rechter
Als het verdedigingsbelang speelt zullen de OvJ en de rechter terughoudend
moeten zijn in het afwijzen van getuigen en als ze afwijzen moeten ze het goed
motiveren. HR 4 juli 2017, ECLI:2017:1015 r.o. 3.8.1
Uit dit arrest blijkt dat als het verdedigingsbelang speelt in geval van afwijzing de
rechter de wettelijke criteria dient te noemen waarop hij dit baseert en feitelijk
moeten aangeven waarom hij niet overgaat tot horen getuigen. (= motiveren)
2. Consequentie voor verdediging
De verdediging moet constant goed motiveren waarom er een verdedigingsbelang
bestaat en vervolgens blijven aangeven wat het belang is.
HR 4 juli 2017, ECLI:2017:1015
In dit arrest geeft de Hoge Raad aan hoe de motivering van de verdediging eruit
moet zien. De advocaat moet allereerst vroegtijdig komen met welke getuige hij
wil horen en hij moet een toelichting geven per getuige.
HR maakt onderscheid tussen de reeds al gehoorde getuigen door de politie en de
niet door de politie gehoorde getuigen:
Reeds door politie gehoorde getuigen (r.o. 3.7.2)
Niet voldoende om te verwijzen dat ze in het dossier voorkomen
‘ze zijn gehoord bij de politie, dus ik wil ze nu ook op de zitting horen’. Nee
het concrete belang moet per getuige worden aangetoond.
Niet door politie gehoorde getuigen (r.o. 3.7.2)
Per getuige aangeven wat het belang is om die getuige te horen.
2. Noodzaakcriterium (art. 315 Sv)
HR 01 juli 2014, NJ 2014, 441 (r.o. 2.8 en 2.9)
In dit arrest is de HR ingegaan op de reikwijdte van het noodzaakcriterium:
‘De rechter moet de noodzaak zien om getuigen te horen. Als hij die noodzaak ziet dan
kan hij met toepassing van het noodzaakcriterium de getuige horen’.
Voorbeeld wanneer dit criterium door de rechter kan worden ingezet, is als de rechter het
gevoel heeft niet volledig voorgelicht te zijn.
Deel 2
Hoorcolleges en werkcolleges
Deel 2
7. Getuigen en deskundigen
7.1 Werkcollege: getuigen
7.2 Aantekeningen
8. Vormverzuimen
8.1 Hoorcollege: vormverzuimen
8.2 Werkcollege: vormverzuimen
9. De uitspraak, motivering
9.1 Hoorcollege: motivering
9.2 Werkcollege: motivering
10.Rechtspraak
10.1 Hoorcollege: rechtspraak
10.2 Werkcollege: Samenloop
11.Internationaal strafrecht
11.1 Hoorcollege: internationaal
11.2 Werkcollege: internationaal
, College 7
Getuigen
Kennisclip getuigenverhoor
Inhoud
1. Doelen van een getuigenverhoor
2. Botsende belangen rondom het horen van getuigen
3. Wettelijke criteria
4. Modernisering Strafvordering
1. Drie doelen van het getuigenverhoor
Getuige horen kan gehoord worden in het kader van de waarheidsvinding.
Persoon die aangifte komt doen van diefstal/zedenzaak, die wil je horen in het
kader van de waarheidsvinding om helder te krijgen wat er is gebeurd en wie er te
koppelen is als verdachte aan het strafbare feit.
Getuige horen om de betrouwbaarheid en de waarde van het bewijs te toetsen of
duidelijker te krijgen.
Bijvoorbeeld: het horen van een getuige deskundige over DNA-materiaal.
Omdat je wil kijken of de politie wel rechtmatig heeft opgetreden in het
opsporingsonderzoek. Dat noemen we een rechtmatigheidsgetuige.
Een politieagent of de OvJ horen over de rechtmatigheid van wat er gebeurd is in
het opsporingsonderzoek
2. Belangen
Rondom het horen van getuigen spelen er meerdere belangen die vrijwel altijd met elkaar
in botsing komen. Aan de ene kant is er het verdedigingsbelang, waarbij aan de andere
kant het opsporingsbelang, de getuigen belangen en de belangen van de staatsveiligheid
staan. Het belang van de staatsveiligheid komt echter nauwelijks voor en hier wordt
verder niet op in gegaan.
Verdedigingsbelang (6 lid 3 onder d EVRM) Opsporingsbelang
Belang getuigen
Belang staatsveiligheid
Verdedigingsbelang
Moederbepaling van dit belang is te vinden in art. 6 lid 3 onder d EVRM over het eerlijk
proces van de verdachte. Hierin staat dat de verdediging het recht heeft om getuigen die
belastend of ontlastend hebben verklaard, op enig moment in de strafprocedure te horen.
D
De Hoge Raad heeft het verdedigingsbelang uitgelegd in ‘het overzichtsarrest
oproepen van getuigen’ ( HR 01 juli 2014, NJ 2014, 441). In rechtsoverweging 2.5
wordt het volgende bepaald: ‘de verdachte wordt door de afwijzing van het verzoek
redelijkerwijs niet in zijn verdediging geschaad, indien de punten waarover de getuige
kan verklaren, in redelijkheid niet van belang kan zijn voor enig in zijn strafzaak te nemen
beslissingen’.
Dus als het horen van een getuige nodig is voor ofwel de beantwoording van de vragen
van 348 Sv (voorvragen) ofwel van die van 350 Sv (bv. bewijsvraag), dan bestaat dat
verdedigingsbelang.
Los van wat de Hoge Raad heeft overwogen kom je het verdedigingsbelang ook al tegen
in de wet:
art. 264 lid 1 sub c Sv = de weigeringsgronden die de OvJ heeft: de officier kan een
getuige weigeren als hij van oordeel is dat het verdedigingsbelang niet aanwezig is.
, art. 288 lid 1 sub c = zelfde werking, maar dan vanuit het perspectief van de rechter,
ook de rechter kan een getuigenverhoor weigeren indien hij van oordeel is dat er
geen belang aanwezig is.
Opsporingsbelang
Dit gaat over het juist niet horen van de getuigen of op een afgeschermde manier. Dit is
de Afschermingsbelang en bronbescherming. (Bijvoorbeeld: Informant inlichtingendienst
of een infiltrant bij de politie)
Voorbeeld waarbij je het belang van de opsporing terug ziet komen in het horen van een
getuige is bij art. 187d lid 1 sub b. Als er een zwaarwegend opsporingsbelang is kan de
rechter-commissaris de antwoorden die zo’n getuige geeft, kan achterhouden voor de
andere procespartij.
Belang getuige
Een ander belang wat kan spelen rondom het wel of niet horen van een getuige is het
belang van de getuige zelf.
Bijvoorbeeld een aangever van een zededelict, die wil niet graag nog een keer het
verhaal voor iedereen vertellen.
Art. 187d lid 1 sub a Sv = als de getuige wordt gehoord bij de rechter-commissaris
kunnen de antwoorden uit het dossier worden gehouden.
Art. 190 lid 3, 290 lid 3 Sv = de getuige wel horen, maar vermommen (fopsnor).
Zo kan je de getuige beschermen, maar kom je ook het verdedigingsbelang
tegemoet.
Art. 226a t/m f Sv -> bedreigde getuigenregeling
Als een getuige als bedreigde getuige wordt aangemerkt, bijvoorbeeld omdat hij in
levensgevaar komt door het geven van een verklaring, dan kan hij op een dusdanige
manier worden gehoord dat niemand erachter komt wie die getuige is. Alleen de R-C
draagt daar kennis van.
Hoge Raad heeft in het Overzichtsarrest oproepen getuigen en EVRM (HR 04-07-
2017, NJ 2017, 440) iets gezegd over het belang van de getuige versus
verdedigingsbelang rechtsoverweging 3.3 en 3.4: “Een rechter kan in een concrete zaak
kan oordelen dat het belang van de getuige zwaarder weegt dan het belang van de
verdediging. Het is dan wel de plicht van de rechter om dan concreet te motiveren
waarom het belang van de getuige zwaarder weegt.” Bijvoorbeeld het oordeel baseren
op die van een deskundige.
Het ging om een zedenzaak waarin de verdediging aangaf dat zij de minderjarige
aangever wilde verhoren. De aangever was van belang voor de bewijsvraag en daarom
wilde de verdediging de aangever nog een keer verworpen. Het hof heeft dit toen
afgewezen omdat het een redelijk oude zaak was. De aangeefster was zelfs gehoord en
het was niet nodig om de getuige alsnog te horen in verband met het trauma van de
aangeefster. De Hoge Raad oordeelt dat het hof het niet voldoende had gemotiveerd,
maar stelt wel dat in belang van getuige kan worden afgezien van verhoor, mits dit
belang in concreet geval zwaarder weegt dan verdedigingsbelang.
Belangen van getuigen worden dus soms zwaarder bevonden dan waarheidsvinding
of opsporingsbelang
3. Wettelijke criteria getuigenverhoor
Wettelijke criteria die bestaan rondom het getuigenverhoor zijn er twee:
1. Verdedigingsbelang
Dit komt negatief voor in art. 264 lid 1 sub c en 288 lid 1 sub c
, De Hoge Raad heeft in 2014 bepaald dat als het horen van getuigen in redelijkheid van
belang is voor enige in strafzaak te nemen beslissing, er dan sprake is van een
verdedigingsbelang
Consequenties van het verdedigingsbelang zijn:
1. Consequentie voor OM en rechter
Als het verdedigingsbelang speelt zullen de OvJ en de rechter terughoudend
moeten zijn in het afwijzen van getuigen en als ze afwijzen moeten ze het goed
motiveren. HR 4 juli 2017, ECLI:2017:1015 r.o. 3.8.1
Uit dit arrest blijkt dat als het verdedigingsbelang speelt in geval van afwijzing de
rechter de wettelijke criteria dient te noemen waarop hij dit baseert en feitelijk
moeten aangeven waarom hij niet overgaat tot horen getuigen. (= motiveren)
2. Consequentie voor verdediging
De verdediging moet constant goed motiveren waarom er een verdedigingsbelang
bestaat en vervolgens blijven aangeven wat het belang is.
HR 4 juli 2017, ECLI:2017:1015
In dit arrest geeft de Hoge Raad aan hoe de motivering van de verdediging eruit
moet zien. De advocaat moet allereerst vroegtijdig komen met welke getuige hij
wil horen en hij moet een toelichting geven per getuige.
HR maakt onderscheid tussen de reeds al gehoorde getuigen door de politie en de
niet door de politie gehoorde getuigen:
Reeds door politie gehoorde getuigen (r.o. 3.7.2)
Niet voldoende om te verwijzen dat ze in het dossier voorkomen
‘ze zijn gehoord bij de politie, dus ik wil ze nu ook op de zitting horen’. Nee
het concrete belang moet per getuige worden aangetoond.
Niet door politie gehoorde getuigen (r.o. 3.7.2)
Per getuige aangeven wat het belang is om die getuige te horen.
2. Noodzaakcriterium (art. 315 Sv)
HR 01 juli 2014, NJ 2014, 441 (r.o. 2.8 en 2.9)
In dit arrest is de HR ingegaan op de reikwijdte van het noodzaakcriterium:
‘De rechter moet de noodzaak zien om getuigen te horen. Als hij die noodzaak ziet dan
kan hij met toepassing van het noodzaakcriterium de getuige horen’.
Voorbeeld wanneer dit criterium door de rechter kan worden ingezet, is als de rechter het
gevoel heeft niet volledig voorgelicht te zijn.
