Sociale psychologie hoorcolleges
Hoorcollege 1: introductie
Meeste wetenschappelijke artikels focussen op WEIRD-landen (welvaart, educatie,
industrialized, democratisch)
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie over hoe mensen denken over, relateren aan en
elkaar beïnvloeden. Zowel interpersoonlijk als in en tussen groepen.
Stellingen
1. Je krijgt spijt van de dingen die je NIET hebt gedaan
Fout op korte termijn, maar kan waar zijn op lange termijn
2. Opposites attract
Fout
3. Eerste impressie is meestal het beste
Fout, maar wel het meest impactvol
4. Trouwen is goed voor vrouwen maar niet voor mannen
Fout, integendeel zelfs
5. Knappe mensen hebben een grotere kans om gelukkig te zijn
Fout, alhoewel schoonheid wel voordelen brengt om vooruit te komen in het leven
Wat doet sociale psychologie? Wetenschappelijk bepalen
- Of een stelling over menselijk gedrag klopt of niet
- In welke situaties en onder welke omstandigheden de stelling geldt
- Onder welke mensen geldt de stelling
- En waarom: experimentele methode; objectief, empirisch en betrouwbaar onderzoek
Niveaus van analyse
1. Stereotype, emoties
2. Liefde, helpen en agressie
3. Conformiteit, identiteit, meewerking
4. Conflict, maar ook intergroep helpen
,3 hoofdprincipes (ook wel axiomen)
1. Humane cognitie, emotie en gedrag = f (person x situation) → combinatie tussen
persoon en situatie dus
Verschillende mensen reageren anders op dezelfde situatie
Dezelfde persoon reageert verschillend in verschillende situaties
o Verschillende situaties activeren verschillende rollen van een persoon
o Mensen kiezen situaties (extraverte personen gaan vaker naar feestjes dan
introverte personen), situaties kiezen ook personen (sommige dingen kan je
wel/niet worden als persoon), mensen veranderen situaties
o Situaties beïnvloeden personen (bijvoorbeeld priming)
o Rol van de persoon
▪ Persoonlijkheidspsychologie
Focus op stabiele psychologische kenmerken die gedrag vormgeven
Extraversie, agreeableness, neuroticisme etc.
▪ Sociale neurowetenschappen
Al onze gedachten, emoties en gedrag zijn geworteld in de fysiologische
materie van het brein (biochemische processen)
(Bijv. mensen die conservatief stemmen hebben vaak een grotere
amygdala (breinstructuur die geactiveerd is als mensen angst voelen))
▪ Evolutionaire psychologie
Erfelijkheid van gedrag
Veel psychologische neigingen geëvolueerd omdat ze onze voorouders
hielpen te overleven in een uitdagende omgeving
(Bijv. automatische angstrespons op slangen maar niet op bloemen,
automatische angstrespons op outgroup men maar niet outgroup
women)
o Rol van de situatie
▪ Marketing
Invloed van consumentenkeuze
Overtuiging via impliciete (soms weten we niet waarom we iets beter
vinden) of expliciete (expliciete redenen waarom we iets kiezen)
processen
▪ Groepspsychologie
Menigten laten mensen dingen doen die ze anders niet zouden doen
Overeenstemming (mensen passen zich aan naar de groep)
▪ Culturele psychologie
Mensen groeien op in verschillende culturen
Bijv. in zuiden van Italië gebruiken ze relationele scheldwoorden, ze
schelden niet alleen jou uit maar ook je moeder etc. In het noorden zijn
ze individualistischer en schelden ze allen jou uit.
Bijv. verschillen in meningen over doodstraf
,2. Mensen construeren hun eigen sociale realiteit
Humane cognitie, emotie en gedrag wordt sterk beïnvloed door de situatie of eerder, de
interpretatie van een situatie van mensen
Percepties zijn ‘echt’ in de zin dat ze voor een persoon echt zijn
o Consequentie: self-serving interpretaties
In sport bijv. ruw spel, veel overtredingen: wie startte er? Mensen zien hun eigen
team vaak dan niet als starter
o Consequentie: gemotiveerde redeneringen
Mensen interpreteren bewijs selectief die hun wereldbeeld ondersteunt (en
negeren of ‘verminderen’ bewijs die dat niet onderbouwt)
Hierdoor ontstaan subjectieve overtuigingen als objectieve waarheden
o Consequentie: ideologisch conflict
Het is moeilijk om een compromis te sluiten als verschillende partijen hun
morele wereldbeeld ervaren als een objectieve waarheid
3. Mensen zijn sociale dieren
Anderen beïnvloeden het meeste wat mensen denken, voelen en doen (sociale
beïnvloeding)
o Waarom zijn mensen sociale dieren?
De behoefte om ergens bij te horen (een van de meest belangrijke
psychologische behoeften van mensen)
▪ Waarom?
Evolutionair adaptief
- Vroege voorouders leefden als jagers-verzamelaars in moeilijke
condities
- Coöperatie en groepsleven essentieel om te overleven
Jagen, verzamelen, extreme variaties in klimaat, bedreiging van
oorlog, seksuele partners
Psychologische en emotionele welzijn
▪ Het sociale brein hypothese
Ons complexe humane brein is geëvolueerd als een resultaat van ons
complexe sociale leven (Dunbar)
Breingrootte en sociale leven zijn gecorreleerd (groepsleven is complex en
vereist specifieke skills)
▪ Herding instinct
Het zit in onze natuur om betekenisvolle relaties met anderen na te
streven (romantische partners, maar ook vrienden, collega’s, sportteams)
→ ons brein is geprogrammeerd om een behoefte te hebben om ergens
bij te horen
Exclusie van sociale relaties is daardoor pijnlijk (letterlijk)
, Ostracisme (dagelijks leven: mensen die school shootings plegen zijn vaker ‘buitenbeentjes’)
- Uitsluiting bedreigt 4 behoeftes:
Ergens bij horen, controle, self-esteem (zelfvertrouwen), zinvol bestaan
- Uitsluiting doet pijn, letterlijk! Amygdala wordt actief, zelfde delen als bij fysieke pijn →
sociale pijn
- Baumeister, Twenge et al. (2001, 2002, 2003) → prestaties op intelligentie test bij
uitsluiting
3 condities: sociale connectie, sociale exclusie, accident prone
o Sociale connectie lazen voor de toets: You’re the type who has rewarding
relationships throughout life. You’re likely to have a long and stable marriage and
have friendships that will last into your later years. The odds are that you’ll
always have friends and people who care about you.
o Sociale exclusive lazen voor de toets: You’re the type who will end up alone later
in life. You may have friends and relationship now, but by your mid-20s most of
these will have drifted away. You may even marry or have several marriages, but
these are likely to be short-lived and not continue into your 30s. Relationships
don’t last, and when you’re past the age where people are constantly forming
new relationships, the odds are you’ll end up being alone more and more.
o Accident prone lazen: “You’re likely to be accident prone later in life – you might
break an arm or a leg a few times, or maybe be injured in car accidents. Even if
you haven’t been accident prone before, these things will show up later in life,
and the odds are you will have a lot of accidents.”
o Resultaten:
Mensen deden het significant slechter als zij werden geëxcludeerd, dan als zij
werden geïncludeerd
- Sociale exclusie en emoties
Manipulatie van inclusie: groepjes van 4-5 studenten, 15 minuten praten over
onderwerpen die belangrijk zijn in relaties (om intieme conversaties te stimuleren),
studenten worden gevraagd om een partner te kiezen die ze aardig vinden en
respecteren om mee samen te werken → inclusie = iedereen kiest jou, exclusie =
niemand kiest jou
Hoorcollege 1: introductie
Meeste wetenschappelijke artikels focussen op WEIRD-landen (welvaart, educatie,
industrialized, democratisch)
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie over hoe mensen denken over, relateren aan en
elkaar beïnvloeden. Zowel interpersoonlijk als in en tussen groepen.
Stellingen
1. Je krijgt spijt van de dingen die je NIET hebt gedaan
Fout op korte termijn, maar kan waar zijn op lange termijn
2. Opposites attract
Fout
3. Eerste impressie is meestal het beste
Fout, maar wel het meest impactvol
4. Trouwen is goed voor vrouwen maar niet voor mannen
Fout, integendeel zelfs
5. Knappe mensen hebben een grotere kans om gelukkig te zijn
Fout, alhoewel schoonheid wel voordelen brengt om vooruit te komen in het leven
Wat doet sociale psychologie? Wetenschappelijk bepalen
- Of een stelling over menselijk gedrag klopt of niet
- In welke situaties en onder welke omstandigheden de stelling geldt
- Onder welke mensen geldt de stelling
- En waarom: experimentele methode; objectief, empirisch en betrouwbaar onderzoek
Niveaus van analyse
1. Stereotype, emoties
2. Liefde, helpen en agressie
3. Conformiteit, identiteit, meewerking
4. Conflict, maar ook intergroep helpen
,3 hoofdprincipes (ook wel axiomen)
1. Humane cognitie, emotie en gedrag = f (person x situation) → combinatie tussen
persoon en situatie dus
Verschillende mensen reageren anders op dezelfde situatie
Dezelfde persoon reageert verschillend in verschillende situaties
o Verschillende situaties activeren verschillende rollen van een persoon
o Mensen kiezen situaties (extraverte personen gaan vaker naar feestjes dan
introverte personen), situaties kiezen ook personen (sommige dingen kan je
wel/niet worden als persoon), mensen veranderen situaties
o Situaties beïnvloeden personen (bijvoorbeeld priming)
o Rol van de persoon
▪ Persoonlijkheidspsychologie
Focus op stabiele psychologische kenmerken die gedrag vormgeven
Extraversie, agreeableness, neuroticisme etc.
▪ Sociale neurowetenschappen
Al onze gedachten, emoties en gedrag zijn geworteld in de fysiologische
materie van het brein (biochemische processen)
(Bijv. mensen die conservatief stemmen hebben vaak een grotere
amygdala (breinstructuur die geactiveerd is als mensen angst voelen))
▪ Evolutionaire psychologie
Erfelijkheid van gedrag
Veel psychologische neigingen geëvolueerd omdat ze onze voorouders
hielpen te overleven in een uitdagende omgeving
(Bijv. automatische angstrespons op slangen maar niet op bloemen,
automatische angstrespons op outgroup men maar niet outgroup
women)
o Rol van de situatie
▪ Marketing
Invloed van consumentenkeuze
Overtuiging via impliciete (soms weten we niet waarom we iets beter
vinden) of expliciete (expliciete redenen waarom we iets kiezen)
processen
▪ Groepspsychologie
Menigten laten mensen dingen doen die ze anders niet zouden doen
Overeenstemming (mensen passen zich aan naar de groep)
▪ Culturele psychologie
Mensen groeien op in verschillende culturen
Bijv. in zuiden van Italië gebruiken ze relationele scheldwoorden, ze
schelden niet alleen jou uit maar ook je moeder etc. In het noorden zijn
ze individualistischer en schelden ze allen jou uit.
Bijv. verschillen in meningen over doodstraf
,2. Mensen construeren hun eigen sociale realiteit
Humane cognitie, emotie en gedrag wordt sterk beïnvloed door de situatie of eerder, de
interpretatie van een situatie van mensen
Percepties zijn ‘echt’ in de zin dat ze voor een persoon echt zijn
o Consequentie: self-serving interpretaties
In sport bijv. ruw spel, veel overtredingen: wie startte er? Mensen zien hun eigen
team vaak dan niet als starter
o Consequentie: gemotiveerde redeneringen
Mensen interpreteren bewijs selectief die hun wereldbeeld ondersteunt (en
negeren of ‘verminderen’ bewijs die dat niet onderbouwt)
Hierdoor ontstaan subjectieve overtuigingen als objectieve waarheden
o Consequentie: ideologisch conflict
Het is moeilijk om een compromis te sluiten als verschillende partijen hun
morele wereldbeeld ervaren als een objectieve waarheid
3. Mensen zijn sociale dieren
Anderen beïnvloeden het meeste wat mensen denken, voelen en doen (sociale
beïnvloeding)
o Waarom zijn mensen sociale dieren?
De behoefte om ergens bij te horen (een van de meest belangrijke
psychologische behoeften van mensen)
▪ Waarom?
Evolutionair adaptief
- Vroege voorouders leefden als jagers-verzamelaars in moeilijke
condities
- Coöperatie en groepsleven essentieel om te overleven
Jagen, verzamelen, extreme variaties in klimaat, bedreiging van
oorlog, seksuele partners
Psychologische en emotionele welzijn
▪ Het sociale brein hypothese
Ons complexe humane brein is geëvolueerd als een resultaat van ons
complexe sociale leven (Dunbar)
Breingrootte en sociale leven zijn gecorreleerd (groepsleven is complex en
vereist specifieke skills)
▪ Herding instinct
Het zit in onze natuur om betekenisvolle relaties met anderen na te
streven (romantische partners, maar ook vrienden, collega’s, sportteams)
→ ons brein is geprogrammeerd om een behoefte te hebben om ergens
bij te horen
Exclusie van sociale relaties is daardoor pijnlijk (letterlijk)
, Ostracisme (dagelijks leven: mensen die school shootings plegen zijn vaker ‘buitenbeentjes’)
- Uitsluiting bedreigt 4 behoeftes:
Ergens bij horen, controle, self-esteem (zelfvertrouwen), zinvol bestaan
- Uitsluiting doet pijn, letterlijk! Amygdala wordt actief, zelfde delen als bij fysieke pijn →
sociale pijn
- Baumeister, Twenge et al. (2001, 2002, 2003) → prestaties op intelligentie test bij
uitsluiting
3 condities: sociale connectie, sociale exclusie, accident prone
o Sociale connectie lazen voor de toets: You’re the type who has rewarding
relationships throughout life. You’re likely to have a long and stable marriage and
have friendships that will last into your later years. The odds are that you’ll
always have friends and people who care about you.
o Sociale exclusive lazen voor de toets: You’re the type who will end up alone later
in life. You may have friends and relationship now, but by your mid-20s most of
these will have drifted away. You may even marry or have several marriages, but
these are likely to be short-lived and not continue into your 30s. Relationships
don’t last, and when you’re past the age where people are constantly forming
new relationships, the odds are you’ll end up being alone more and more.
o Accident prone lazen: “You’re likely to be accident prone later in life – you might
break an arm or a leg a few times, or maybe be injured in car accidents. Even if
you haven’t been accident prone before, these things will show up later in life,
and the odds are you will have a lot of accidents.”
o Resultaten:
Mensen deden het significant slechter als zij werden geëxcludeerd, dan als zij
werden geïncludeerd
- Sociale exclusie en emoties
Manipulatie van inclusie: groepjes van 4-5 studenten, 15 minuten praten over
onderwerpen die belangrijk zijn in relaties (om intieme conversaties te stimuleren),
studenten worden gevraagd om een partner te kiezen die ze aardig vinden en
respecteren om mee samen te werken → inclusie = iedereen kiest jou, exclusie =
niemand kiest jou
