Archiefonderzoek: Nederland in de negentiende eeuw
Louis Vijfhuizen
S1057515
LGS5
MN19B
Docent: Robert Boonstra
Inleverdatum: 11-6-2021
,Inhoudsopgave
Inleiding..................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1 de strijd tegen de prostitutie in Nederland........................................................................4
1.1 Prostitutie kwestie........................................................................................................................4
1.2 De prostitutie en wetgeving.........................................................................................................4
1.3 Het Heldringsgesticht...................................................................................................................5
1.4 Voorstel en christelijke boodschap...............................................................................................5
1.5 Conclusie......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 2 de krankzinnigenzorg.........................................................................................................7
2.1 Vergadering oorzaken der krankzinnigheid..................................................................................7
2.2 De krankzinnigenzorg en wetgeving.............................................................................................7
2.3 “Getuigende” gestichten..............................................................................................................7
2.4 De oorzaken van krankzinnigheid.................................................................................................8
2.5 Conclusie......................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 het diaconaat...................................................................................................................10
3.1 Ontstaan van de schuldvraag......................................................................................................10
3.2 Oorzaken functioneren kerk en Binnenlandse Zending..............................................................10
3.3 Drie gevaren voor de Binnenlandse Zending..............................................................................11
3.4 Voorstel en christelijke boodschap.............................................................................................11
3.5 Conclusie....................................................................................................................................12
Conclusie..............................................................................................................................................13
Historische reflectie..............................................................................................................................15
Opgedane historische inzichten en vaardigheden, en acties voor in toekomst................................15
Verkregen inzichten na bestudering van de geschiedenis................................................................15
Gebruik van bronnen binnen het (geschiedenis) onderwijs.............................................................16
Relevantie bronnen uit het verleden................................................................................................16
Literatuurlijst........................................................................................................................................18
, Inleiding
“Niet slechts in een geestelijk, staatskundig, en maatschappelijk, maar ook in een geneeskundig
Babel bevinden wij ons gemeenschappelijk, reeds wegens sommige opgelegde reglementen en
wetten”1
Bovenstaande uitspraak komt uit het boek oorzaken der krankzinnigheid en is geschreven door
predikant Willem van den Bergh. Hiermee uitte hij nogmaals zijn onvrede over opgelegde
reglementen en wetten van de overheid, want daarmee werden de mensen van hun vrijheden
berooft en leidde tot geestelijk verval van de mens. Om te begrijpen waarom hij dit schreef, moeten
we van den Bergh eerst beter leren kennen. Van den Bergh groeide op in Den Haag. Hij studeerde
rechten en theologie in Leiden en promoveerde cum laude voor beide richtingen. Hij was erg
aangetrokken tot de ideeën van Calvijn. Hij was zeer bevlogen en had een diaconaal hart. Na 43
beroepen in vier jaar tijd koos hij uiteindelijk het beroep van predikant. 2 In 1884 werd hij predikant
van de Hervormde gemeente te Voorthuizen. In de jaren werd duidelijk dat hij wilde terugkeren naar
de Bijbelse prediking en wilde ambten, zoals diaken, in ere herstellen.
Drastisch was het kerkherstel waarbij tevens de naam van de
Hervormde Gemeente Voorthuizen werd gewijzigd naar de Gereformeerde Kerk Voorthuizen.
Omstreeks 1875-1876 heeft er een blijvende verandering plaatsgevonden, een bekering dat samen
ging met een radicale afwijzing van toenmalige studentenwereld en de losbandigheid betreffende de
omgang met de seksen.3 Zijn schoonvader, Hendrik Pierson, was een vooraanstaand activist tegen de
prostitutie. Hij was directeur van een van de Heldringgestichten voor ‘gevallen’ vrouwen in Hemmen.
Zijn schoonvader liet van den Bergh in een van zijn instellingen onderzoek doen naar de strijd tegen
de prostitutie. Van den Bergh promoveerde op zijn studie naar de strijd tegen de prostitutie. In de
tijdsgeest van het Reveil maakte hij zich hard voor het sociale gezicht van de kerk. Naast de
krankzinnigenzorg en andere takken van filantropie moeten hand in hand gaan met de kerk onder de
noemer diaconale verantwoordelijkheid. 4 De basis van dit onderzoek wordt gevormd door drie
boeken die in het archief te vinden zijn. Namelijk drie stukken die Willem van den Bergh heeft
geschreven en de diaconale verantwoordelijkheid raakt. In hoofdstuk één beschrijft van den Bergh
zijn strijd tegen de reglementering van de prostitutie. In hoofdstuk twee beschrijft van Bergh de
krankzinnigenzorg en welke rol de kerk volgens hem moet spelen. Hoofdstuk drie beschrijft Willem
1
W. Van den Bergh, Oorzaken der krankzinnigheid, 50-64 (N.B. 1885).
2
https://www.oudvoorthuizen.nl/Dorpskerk/ (Geraadpleegd op 6 juni 2021).
3
http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=2&page=61&accessor=accessor_index
(Geraadpleegd op 6 juni 2021).
4
https://www.harmenjansen.nl/?p=92 (Geraadpleegd op 6 juni 2021).
Louis Vijfhuizen
S1057515
LGS5
MN19B
Docent: Robert Boonstra
Inleverdatum: 11-6-2021
,Inhoudsopgave
Inleiding..................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1 de strijd tegen de prostitutie in Nederland........................................................................4
1.1 Prostitutie kwestie........................................................................................................................4
1.2 De prostitutie en wetgeving.........................................................................................................4
1.3 Het Heldringsgesticht...................................................................................................................5
1.4 Voorstel en christelijke boodschap...............................................................................................5
1.5 Conclusie......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 2 de krankzinnigenzorg.........................................................................................................7
2.1 Vergadering oorzaken der krankzinnigheid..................................................................................7
2.2 De krankzinnigenzorg en wetgeving.............................................................................................7
2.3 “Getuigende” gestichten..............................................................................................................7
2.4 De oorzaken van krankzinnigheid.................................................................................................8
2.5 Conclusie......................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 het diaconaat...................................................................................................................10
3.1 Ontstaan van de schuldvraag......................................................................................................10
3.2 Oorzaken functioneren kerk en Binnenlandse Zending..............................................................10
3.3 Drie gevaren voor de Binnenlandse Zending..............................................................................11
3.4 Voorstel en christelijke boodschap.............................................................................................11
3.5 Conclusie....................................................................................................................................12
Conclusie..............................................................................................................................................13
Historische reflectie..............................................................................................................................15
Opgedane historische inzichten en vaardigheden, en acties voor in toekomst................................15
Verkregen inzichten na bestudering van de geschiedenis................................................................15
Gebruik van bronnen binnen het (geschiedenis) onderwijs.............................................................16
Relevantie bronnen uit het verleden................................................................................................16
Literatuurlijst........................................................................................................................................18
, Inleiding
“Niet slechts in een geestelijk, staatskundig, en maatschappelijk, maar ook in een geneeskundig
Babel bevinden wij ons gemeenschappelijk, reeds wegens sommige opgelegde reglementen en
wetten”1
Bovenstaande uitspraak komt uit het boek oorzaken der krankzinnigheid en is geschreven door
predikant Willem van den Bergh. Hiermee uitte hij nogmaals zijn onvrede over opgelegde
reglementen en wetten van de overheid, want daarmee werden de mensen van hun vrijheden
berooft en leidde tot geestelijk verval van de mens. Om te begrijpen waarom hij dit schreef, moeten
we van den Bergh eerst beter leren kennen. Van den Bergh groeide op in Den Haag. Hij studeerde
rechten en theologie in Leiden en promoveerde cum laude voor beide richtingen. Hij was erg
aangetrokken tot de ideeën van Calvijn. Hij was zeer bevlogen en had een diaconaal hart. Na 43
beroepen in vier jaar tijd koos hij uiteindelijk het beroep van predikant. 2 In 1884 werd hij predikant
van de Hervormde gemeente te Voorthuizen. In de jaren werd duidelijk dat hij wilde terugkeren naar
de Bijbelse prediking en wilde ambten, zoals diaken, in ere herstellen.
Drastisch was het kerkherstel waarbij tevens de naam van de
Hervormde Gemeente Voorthuizen werd gewijzigd naar de Gereformeerde Kerk Voorthuizen.
Omstreeks 1875-1876 heeft er een blijvende verandering plaatsgevonden, een bekering dat samen
ging met een radicale afwijzing van toenmalige studentenwereld en de losbandigheid betreffende de
omgang met de seksen.3 Zijn schoonvader, Hendrik Pierson, was een vooraanstaand activist tegen de
prostitutie. Hij was directeur van een van de Heldringgestichten voor ‘gevallen’ vrouwen in Hemmen.
Zijn schoonvader liet van den Bergh in een van zijn instellingen onderzoek doen naar de strijd tegen
de prostitutie. Van den Bergh promoveerde op zijn studie naar de strijd tegen de prostitutie. In de
tijdsgeest van het Reveil maakte hij zich hard voor het sociale gezicht van de kerk. Naast de
krankzinnigenzorg en andere takken van filantropie moeten hand in hand gaan met de kerk onder de
noemer diaconale verantwoordelijkheid. 4 De basis van dit onderzoek wordt gevormd door drie
boeken die in het archief te vinden zijn. Namelijk drie stukken die Willem van den Bergh heeft
geschreven en de diaconale verantwoordelijkheid raakt. In hoofdstuk één beschrijft van den Bergh
zijn strijd tegen de reglementering van de prostitutie. In hoofdstuk twee beschrijft van Bergh de
krankzinnigenzorg en welke rol de kerk volgens hem moet spelen. Hoofdstuk drie beschrijft Willem
1
W. Van den Bergh, Oorzaken der krankzinnigheid, 50-64 (N.B. 1885).
2
https://www.oudvoorthuizen.nl/Dorpskerk/ (Geraadpleegd op 6 juni 2021).
3
http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/blnp/#source=2&page=61&accessor=accessor_index
(Geraadpleegd op 6 juni 2021).
4
https://www.harmenjansen.nl/?p=92 (Geraadpleegd op 6 juni 2021).
