Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC4
26-02-2019
Weer nieuwe vondst gevonden, Narcissus fresco, uit regio V komen nu heel veel vondsten vrij.
- Pompeii
https://www.theguardian.com/world/2019/feb/14/stunningly-preserved-fresco-of-
narcissus-discovered-in-pompeii?CMP=Share_iOSApp_Other
- https://www.ecampania.it/napoli/itinerari/regio-delle-meraviglie-pompei
Het onderwerp van vandaag is water in Pompeii, vier aspecten en onderwerpen:
1. Watertoevoer.
2. Fonteinen.
3. Baden.
4. Wc’s.
Water gebruikt men voor het huishouden, drinken, etc. en zijn zeer geavanceerd in het
watermanagement systeem. Aan de andere kant was het een vieze, gore, stinkende bende.
In het oordeel van een vieze, gore, stinkende bende is gebaseerd op moderne waarden. Water werd
anders gebruikt.
Hoe kom je aan water?
Regenwater is waterbron #1. Voor aquaducten, bij Pompeii onder Augustus, geldt niet
dat deze overal vroeg waren. Voor de periode van de 1 e eeuw v. Chr. – 1e eeuw n.
Chr. ging het met name met oppervlaktewater. In atriumhuizen had je vaak een
impluvium, een constructie waarmee regenwater werd opgevangen. Regen kon in
stortbuien komen. Het dak liep wat af, zodat al het regenwater door het midden van
het huis naar beneden valt, waar het impluvium zit.
Een dak wordt ook vies, blaadjes wil je niet in je water, dus er waren twee leidingen.
Eerst werd er een stop geplaatst naar de cisterne (opslag) en als het dakwater goed
doorgespoeld was ging de afvoer naar de straat dicht en de cisterne open.
Maar: nooit genoeg water.
Grondwater lag30m onder de grond. Dit is diep, maar de relatief zachte vulkanische bodem hielp wel
om hier werk van de maken. In Herculaneum tussen de 8 en 10 meter diep, meer aan de oppervlakte,
maar toch diep.
In de Keizertijd kwamen de aquaducten op. Beerden bedacht zich vanmorgen dat ze geen enkel
aquaduct had geplaatst in de PowerPoint. Hét Romeinse aquaduct op alle plaatjes is de Pont du Gard.
Deze is zelfs voor de Romeinen bijzonder. We hebben veel kleinere aquaducten met één verdieping.
In feite is alles wat water doorlaat een aquaduct. Zo heb je ook aquaducten die door een dal gaan, met
een constructie die niet hoog door het dal liep, maar laag en dan weer het water omhoog pompte.
Dus: niet per se zo’n enorme brug.
Een ander soort aquaduct is een Eifel. Aan de binnenkant zie je hier
kalkaanslag. Er is veel onderhoud nodig voor dit systeem. Op relatief
gelijkmatige afstand was er een entree, om de binnenkant schoon te
maken. Vogelnesten, blaadjes, kalkaanslag, etc. konden deze verstoppen.
Onderhoudspleger van het aquaduct was een apart beroep. (Robert Harris,
Pompeii: hoofdpersoon is de voorman van zo’n ploeg.)
Het aquaduct van Pompeii kwam bij de noord poort (Porto Vesuvia) aan,
hier volgde een enorme verspreiding in drie stromen gesplitst, die naar de
veertien water- verdeel-stations gingen.
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC4
26-02-2019
Belangrijke functies:
1. Opvang water.
2. Waterdruk verlagende voorwerpen.
a. Noorden ligt hoger dan zuiden, natuurlijke helling was gunstig voor de waterstroming.
Water moest gelijkmatig stromen, hiervoor waren de verdeel
stations. Bij het waterstation was een systeem van (loden) pijpen
“Romeinen gingen ten onder van de loodvergiftiging, slecht Romeinen gingen ten onder van de loodvergiftiging, slecht
voor vruchtbaarheid” (mythe). In principe, als je door schone loden
pijpen water krijgt kan je hier te veel van krijgen, maar ondanks
het schoonmaken gaan we ervan uit dat er altijd de kalklaag dik
genoeg was om het lood tegen te houden.
Fonteinen
Vanuit waterdrukstations ging water naar fonteinen, belangrijk want dit was
openbaar water. Het bekken was vaak vrij groot. Het water stroomde niet
hard de fontein in, maar in een rustig stroompje. Het kan dat zo’n fontein
ook leeg kon raken. Als je echt water moet hebben, kon dit uit het bassin. ’s
Nachts stroomde het weer vol.
Basisvoorwaarde: iedereen kan bij schoon drinkwater.
In Herculaneum waren in vier blokken drie fonteintjes.
Fonteinen hadden ook een afvoer, voorhet leeg laten lopen voor onderhoud
(bijvoorbeeld). Ook als er niet genoeg mensen waren die water haalden
(zoals ’s nachts) was de overloop er, waarmee het water ook de straat op
ging. Goed voor dieren en het schoon houden van de weg.
Er waren ook niet-functionele fonteinen voor de sier. Het kan nog wel dat
hier water uit werd gehaald. Deze sierfonteinen kwamen ook uit het
watersysteem van privé huizen. Dit werd functioneel gebruikt (amforen
vullen en schoonmaken bijvoorbeeld), maar ook voor de fonteinen zoals in
de Kabbelfontein en spuitfontein uit het Huis van Meleager. Bij de Kabbelfontein komt water boven
het trappetje eruit, komt naar beneden en eindigt in de vijver waar vissen konden hebben gezeten.
Spuitfonteinen waren meer in privéhuizen te vinden. Leuk in de tuin, prettig geluid. Een veel
voorkomend statussymbool. In het Huis van de Kleine Fontein is een zo mooi en speciaal, dat het huis
ernaar vernoemd is.
Baden
Er zijn vier grote baden(complexen) in Pompeii, de Stabiaanse baden. Meer in het centrum heb je de
kleinere centrumbaden, bij het forum de forumbaden en buiten de stadsmuren, bij Pompeii bij de
haven, de sub-urbane baden.
De privébaden waren niet door de stad beheerd. Het bad van Grassus Vugu is een bekend voorbeeld.
Hier kon je zowel in zeewater, als in vers water baden. Dit kon niet in de gewone stadsbaden en was
ook enkel op uitnodiging.
- Forumbaden 1e eeuw voor Christus.
- Centrale baden nieuwste, tussen 50 en 70 v. Chr.
- Sub-urbane baden zijn vroeg keizerlijk.
Baden hadden een privé waterleiding, eigen cisternen.
De Stabiaanse baden zijn redelijk representatief, voor zover
baden dit kunnen zijn. Ze nemen een heel blok in, aan drie kanten
raken ze de straat en aan de vierde is een winkeleenheid en een
huis in het noorden (bij het voorbeeld).
Dr. Beerden
HC4
26-02-2019
Weer nieuwe vondst gevonden, Narcissus fresco, uit regio V komen nu heel veel vondsten vrij.
- Pompeii
https://www.theguardian.com/world/2019/feb/14/stunningly-preserved-fresco-of-
narcissus-discovered-in-pompeii?CMP=Share_iOSApp_Other
- https://www.ecampania.it/napoli/itinerari/regio-delle-meraviglie-pompei
Het onderwerp van vandaag is water in Pompeii, vier aspecten en onderwerpen:
1. Watertoevoer.
2. Fonteinen.
3. Baden.
4. Wc’s.
Water gebruikt men voor het huishouden, drinken, etc. en zijn zeer geavanceerd in het
watermanagement systeem. Aan de andere kant was het een vieze, gore, stinkende bende.
In het oordeel van een vieze, gore, stinkende bende is gebaseerd op moderne waarden. Water werd
anders gebruikt.
Hoe kom je aan water?
Regenwater is waterbron #1. Voor aquaducten, bij Pompeii onder Augustus, geldt niet
dat deze overal vroeg waren. Voor de periode van de 1 e eeuw v. Chr. – 1e eeuw n.
Chr. ging het met name met oppervlaktewater. In atriumhuizen had je vaak een
impluvium, een constructie waarmee regenwater werd opgevangen. Regen kon in
stortbuien komen. Het dak liep wat af, zodat al het regenwater door het midden van
het huis naar beneden valt, waar het impluvium zit.
Een dak wordt ook vies, blaadjes wil je niet in je water, dus er waren twee leidingen.
Eerst werd er een stop geplaatst naar de cisterne (opslag) en als het dakwater goed
doorgespoeld was ging de afvoer naar de straat dicht en de cisterne open.
Maar: nooit genoeg water.
Grondwater lag30m onder de grond. Dit is diep, maar de relatief zachte vulkanische bodem hielp wel
om hier werk van de maken. In Herculaneum tussen de 8 en 10 meter diep, meer aan de oppervlakte,
maar toch diep.
In de Keizertijd kwamen de aquaducten op. Beerden bedacht zich vanmorgen dat ze geen enkel
aquaduct had geplaatst in de PowerPoint. Hét Romeinse aquaduct op alle plaatjes is de Pont du Gard.
Deze is zelfs voor de Romeinen bijzonder. We hebben veel kleinere aquaducten met één verdieping.
In feite is alles wat water doorlaat een aquaduct. Zo heb je ook aquaducten die door een dal gaan, met
een constructie die niet hoog door het dal liep, maar laag en dan weer het water omhoog pompte.
Dus: niet per se zo’n enorme brug.
Een ander soort aquaduct is een Eifel. Aan de binnenkant zie je hier
kalkaanslag. Er is veel onderhoud nodig voor dit systeem. Op relatief
gelijkmatige afstand was er een entree, om de binnenkant schoon te
maken. Vogelnesten, blaadjes, kalkaanslag, etc. konden deze verstoppen.
Onderhoudspleger van het aquaduct was een apart beroep. (Robert Harris,
Pompeii: hoofdpersoon is de voorman van zo’n ploeg.)
Het aquaduct van Pompeii kwam bij de noord poort (Porto Vesuvia) aan,
hier volgde een enorme verspreiding in drie stromen gesplitst, die naar de
veertien water- verdeel-stations gingen.
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC4
26-02-2019
Belangrijke functies:
1. Opvang water.
2. Waterdruk verlagende voorwerpen.
a. Noorden ligt hoger dan zuiden, natuurlijke helling was gunstig voor de waterstroming.
Water moest gelijkmatig stromen, hiervoor waren de verdeel
stations. Bij het waterstation was een systeem van (loden) pijpen
“Romeinen gingen ten onder van de loodvergiftiging, slecht Romeinen gingen ten onder van de loodvergiftiging, slecht
voor vruchtbaarheid” (mythe). In principe, als je door schone loden
pijpen water krijgt kan je hier te veel van krijgen, maar ondanks
het schoonmaken gaan we ervan uit dat er altijd de kalklaag dik
genoeg was om het lood tegen te houden.
Fonteinen
Vanuit waterdrukstations ging water naar fonteinen, belangrijk want dit was
openbaar water. Het bekken was vaak vrij groot. Het water stroomde niet
hard de fontein in, maar in een rustig stroompje. Het kan dat zo’n fontein
ook leeg kon raken. Als je echt water moet hebben, kon dit uit het bassin. ’s
Nachts stroomde het weer vol.
Basisvoorwaarde: iedereen kan bij schoon drinkwater.
In Herculaneum waren in vier blokken drie fonteintjes.
Fonteinen hadden ook een afvoer, voorhet leeg laten lopen voor onderhoud
(bijvoorbeeld). Ook als er niet genoeg mensen waren die water haalden
(zoals ’s nachts) was de overloop er, waarmee het water ook de straat op
ging. Goed voor dieren en het schoon houden van de weg.
Er waren ook niet-functionele fonteinen voor de sier. Het kan nog wel dat
hier water uit werd gehaald. Deze sierfonteinen kwamen ook uit het
watersysteem van privé huizen. Dit werd functioneel gebruikt (amforen
vullen en schoonmaken bijvoorbeeld), maar ook voor de fonteinen zoals in
de Kabbelfontein en spuitfontein uit het Huis van Meleager. Bij de Kabbelfontein komt water boven
het trappetje eruit, komt naar beneden en eindigt in de vijver waar vissen konden hebben gezeten.
Spuitfonteinen waren meer in privéhuizen te vinden. Leuk in de tuin, prettig geluid. Een veel
voorkomend statussymbool. In het Huis van de Kleine Fontein is een zo mooi en speciaal, dat het huis
ernaar vernoemd is.
Baden
Er zijn vier grote baden(complexen) in Pompeii, de Stabiaanse baden. Meer in het centrum heb je de
kleinere centrumbaden, bij het forum de forumbaden en buiten de stadsmuren, bij Pompeii bij de
haven, de sub-urbane baden.
De privébaden waren niet door de stad beheerd. Het bad van Grassus Vugu is een bekend voorbeeld.
Hier kon je zowel in zeewater, als in vers water baden. Dit kon niet in de gewone stadsbaden en was
ook enkel op uitnodiging.
- Forumbaden 1e eeuw voor Christus.
- Centrale baden nieuwste, tussen 50 en 70 v. Chr.
- Sub-urbane baden zijn vroeg keizerlijk.
Baden hadden een privé waterleiding, eigen cisternen.
De Stabiaanse baden zijn redelijk representatief, voor zover
baden dit kunnen zijn. Ze nemen een heel blok in, aan drie kanten
raken ze de straat en aan de vierde is een winkeleenheid en een
huis in het noorden (bij het voorbeeld).
