Leerdoel 1: De student kan de huidige positie en historische ontwikkeling met betrekking tot het
accountantsberoep in Nederland op hoofdlijnen beschrijven, waarbij de verschillende
(verklarende) theorieën een onderdeel zijn.
De accountantscontrole is ontstaan door de scheiding tussen de eigendom en het beheer van
vermogensbestanddelen.
Verklarende theorieën
Informatietheorie: verklaart de behoefte aan accountantscontrole vanuit het informatierisico, dat
wil zeggen dat er een risico is dat er onjuiste informatie is verschaft. Bijvoorbeeld een bank. Als je
verkeerde informatie geeft, dat de bank jou dan sneller een lening geeft. De bank loopt dan een
informatierisico.
Agency theorie: verklaart de behoefte aan accountantscontrole vanuit de tegengestelde belangen
tussen management(agent) en aandeelhouders (principaal). Aandeelhouders hebben er belang bij
dat winsten volledig worden verantwoordt, omdat dit van invloed is op hun dividend. Het
management die kan er belang bij hebben dat de winst niet volledig wordt verantwoordt, dit kan er
voor zorgen dat zij beloningen voor zichzelf kunnen onttrekken uit de onderneming. Een accountant
zorgt ervoor dat de jaarrekening klopt en alle winsten gewoon uitgekeerd worden. Bij deze theorie is
er ook nog sprake van agencycosts. Deze bestaan uit:
- Bonding costs: de kosten die management maakt om aan te tonen dat zij de afspraken
nakomen;
- Monitoring costs: kosten die aandeelhouders maken om het management te controleren;
- Residual costs: het verlies die er gemaakt wordt door niet-optimale
managementbeslissingen.
Het management(verschaffers) maakt een jaarrekening, dit wordt gebruikt door de aandeelhouders
(gebruikers) en de accountant(controleur) controleert het. De oplossing voor agency theorie is dus
het afleggen van verantwoording en controle daarop door een onafhankelijke deskundige
(monitoring), is een accountant.
Verzekeringstheorie: in de verzekeringstheorie worden de controlekosten gezien als een vergoeding
voor het overdragen van het risico van onjuist informatie. De te betalen ‘premie’ in de vorm van de
kosten van accountantscontrole staat tegenover het risico van onbetrouwbare informatie en de
gevolgen van de beslissingen die op basis van die onbetrouwbare informatie worden genomen. Er
kunnen twee vormen van aansprakelijkheid van de accountant worden onderscheiden:
1. De specifieke aansprakelijkheid ten opzichte van de opdrachtgevers; dit is de contractuele
aansprakelijkheid voortvloeiend uit overeenkomsten, zoals bij wanprestatie
2. De aansprakelijkheid ten opzichte van derden (het beroep van accountant en het
maatschappelijk verkeer), ook bekend als wettelijke aansprakelijkheid voortvloeiend uit een
onrechtmatige daad.
Vertrouwenstheorie/normatieve theorie: wanneer een accountant veel vertrouwen krijgt vanuit het
maatschappelijk verkeer, dan zal hij meer verantwoordelijkheden krijgen en is hij de
vertrouwensman. Er sprake van een verwachtingskloof, wanneer er niet voldaan wordt aan de
verwachtingen. Deugdelijke grondslag: een accountant doet alleen uitspraak over hetgeen waar hij
vakbekwaam voor is.
Enerzijds wekt de accountant bij het maatschappelijk verkeer een vertrouwen op en dient de
accountant zijn werkzaamheden hierop af te stemmen. Anderzijds moet de accountant ervoor
zorgen dat de door hem gedane mededelingen bij het maatschappelijk verkeer geen groter
vertrouwen oproepen dan zijn werkzaamheden en bevindingen rechtvaardigen.
, Opdrachtenkader
Alle opdrachten assurance verwante opdrachten (samenstellen) Assurance-opdrachten
(controle/beoordelen) Opdracht tot controle jaarrekening.
Assurance is om het vertrouwen te versterken van gebruikers.
Samenstellen jaarrekening
Samenstellingsopdracht: is een opdracht waarbij een accountant deskundigheid inzake administratie
verwerking en financiële verslaggeving toepast om:
- Management te ondersteunen met het opstellen van de jaarrekening;
- En hierover te rapporten zoals dat wordt vereist door de wetgeving.
Wat is risicogericht samenstellen?
De werkzaamheden van een accountant worden bepaald o.b.v. een risicoanalyse. Deze wordt
uitgevoerd in de planningsfase. De accountant bekijkt hierbij of de posten in de jaarrekening een
afwijking van materieel belang bevatten. De posten die meer kennis en ervaring vereisen zijn
bijvoorbeeld VPB, deelnemingen, herwaarderingen, voorzieningen en dividenduitkeringen. Een
optimale bedrijfsverkenning met daarin kennis van de klant en inschatting van de risico’s is de basis
voor de uit te voeren werkzaamheden.
Fasen in samenstelproces:
1. Acceptatie
2. Planning:
a. Kennis van de klant:
- Initiële cijferanalyse – gericht op risico identificatie
- Interne en externe omgevingsanalyse
b. Vaststellen of de administratie klopt
- Basis hygiëne (kijken of alles op elkaar aansluit)
- Bijvoorbeeld beginbalans sluit aan met jaarrekening voorgaande jaar.
c. Materialiteit
d. Bepaling risicoposten
3. Uitvoering:
a. Werkzaamheden gericht op risicoposten
b. Geen of minder werk aan niet-risicoposten
4. Rapportage.
Drie soorten cijferanalyses:
- Initiële cijferanalyse – gericht op risico identificatie (liquiditeit, winstgevendheid etc.)
- Gegevensgerichte cijferanalyse – detailcontrole
- Afsluitende cijferanalyse – afronding controle/conform verwachtingen
accountantsberoep in Nederland op hoofdlijnen beschrijven, waarbij de verschillende
(verklarende) theorieën een onderdeel zijn.
De accountantscontrole is ontstaan door de scheiding tussen de eigendom en het beheer van
vermogensbestanddelen.
Verklarende theorieën
Informatietheorie: verklaart de behoefte aan accountantscontrole vanuit het informatierisico, dat
wil zeggen dat er een risico is dat er onjuiste informatie is verschaft. Bijvoorbeeld een bank. Als je
verkeerde informatie geeft, dat de bank jou dan sneller een lening geeft. De bank loopt dan een
informatierisico.
Agency theorie: verklaart de behoefte aan accountantscontrole vanuit de tegengestelde belangen
tussen management(agent) en aandeelhouders (principaal). Aandeelhouders hebben er belang bij
dat winsten volledig worden verantwoordt, omdat dit van invloed is op hun dividend. Het
management die kan er belang bij hebben dat de winst niet volledig wordt verantwoordt, dit kan er
voor zorgen dat zij beloningen voor zichzelf kunnen onttrekken uit de onderneming. Een accountant
zorgt ervoor dat de jaarrekening klopt en alle winsten gewoon uitgekeerd worden. Bij deze theorie is
er ook nog sprake van agencycosts. Deze bestaan uit:
- Bonding costs: de kosten die management maakt om aan te tonen dat zij de afspraken
nakomen;
- Monitoring costs: kosten die aandeelhouders maken om het management te controleren;
- Residual costs: het verlies die er gemaakt wordt door niet-optimale
managementbeslissingen.
Het management(verschaffers) maakt een jaarrekening, dit wordt gebruikt door de aandeelhouders
(gebruikers) en de accountant(controleur) controleert het. De oplossing voor agency theorie is dus
het afleggen van verantwoording en controle daarop door een onafhankelijke deskundige
(monitoring), is een accountant.
Verzekeringstheorie: in de verzekeringstheorie worden de controlekosten gezien als een vergoeding
voor het overdragen van het risico van onjuist informatie. De te betalen ‘premie’ in de vorm van de
kosten van accountantscontrole staat tegenover het risico van onbetrouwbare informatie en de
gevolgen van de beslissingen die op basis van die onbetrouwbare informatie worden genomen. Er
kunnen twee vormen van aansprakelijkheid van de accountant worden onderscheiden:
1. De specifieke aansprakelijkheid ten opzichte van de opdrachtgevers; dit is de contractuele
aansprakelijkheid voortvloeiend uit overeenkomsten, zoals bij wanprestatie
2. De aansprakelijkheid ten opzichte van derden (het beroep van accountant en het
maatschappelijk verkeer), ook bekend als wettelijke aansprakelijkheid voortvloeiend uit een
onrechtmatige daad.
Vertrouwenstheorie/normatieve theorie: wanneer een accountant veel vertrouwen krijgt vanuit het
maatschappelijk verkeer, dan zal hij meer verantwoordelijkheden krijgen en is hij de
vertrouwensman. Er sprake van een verwachtingskloof, wanneer er niet voldaan wordt aan de
verwachtingen. Deugdelijke grondslag: een accountant doet alleen uitspraak over hetgeen waar hij
vakbekwaam voor is.
Enerzijds wekt de accountant bij het maatschappelijk verkeer een vertrouwen op en dient de
accountant zijn werkzaamheden hierop af te stemmen. Anderzijds moet de accountant ervoor
zorgen dat de door hem gedane mededelingen bij het maatschappelijk verkeer geen groter
vertrouwen oproepen dan zijn werkzaamheden en bevindingen rechtvaardigen.
, Opdrachtenkader
Alle opdrachten assurance verwante opdrachten (samenstellen) Assurance-opdrachten
(controle/beoordelen) Opdracht tot controle jaarrekening.
Assurance is om het vertrouwen te versterken van gebruikers.
Samenstellen jaarrekening
Samenstellingsopdracht: is een opdracht waarbij een accountant deskundigheid inzake administratie
verwerking en financiële verslaggeving toepast om:
- Management te ondersteunen met het opstellen van de jaarrekening;
- En hierover te rapporten zoals dat wordt vereist door de wetgeving.
Wat is risicogericht samenstellen?
De werkzaamheden van een accountant worden bepaald o.b.v. een risicoanalyse. Deze wordt
uitgevoerd in de planningsfase. De accountant bekijkt hierbij of de posten in de jaarrekening een
afwijking van materieel belang bevatten. De posten die meer kennis en ervaring vereisen zijn
bijvoorbeeld VPB, deelnemingen, herwaarderingen, voorzieningen en dividenduitkeringen. Een
optimale bedrijfsverkenning met daarin kennis van de klant en inschatting van de risico’s is de basis
voor de uit te voeren werkzaamheden.
Fasen in samenstelproces:
1. Acceptatie
2. Planning:
a. Kennis van de klant:
- Initiële cijferanalyse – gericht op risico identificatie
- Interne en externe omgevingsanalyse
b. Vaststellen of de administratie klopt
- Basis hygiëne (kijken of alles op elkaar aansluit)
- Bijvoorbeeld beginbalans sluit aan met jaarrekening voorgaande jaar.
c. Materialiteit
d. Bepaling risicoposten
3. Uitvoering:
a. Werkzaamheden gericht op risicoposten
b. Geen of minder werk aan niet-risicoposten
4. Rapportage.
Drie soorten cijferanalyses:
- Initiële cijferanalyse – gericht op risico identificatie (liquiditeit, winstgevendheid etc.)
- Gegevensgerichte cijferanalyse – detailcontrole
- Afsluitende cijferanalyse – afronding controle/conform verwachtingen
