Nederlands literatuur en cultuur vanaf 1830
Inhoud
Inleiding ....................................................................................................................................... 5
Cultuur en literatuur............................................................................................................................ 5
Het eigene en het vreemde ................................................................................................................. 5
Literatuur ............................................................................................................................................. 5
Literatuur: inhoud én vorm.............................................................................................................. 5
Lezen.................................................................................................................................................... 5
Wie leest … ...................................................................................................................................... 6
Schrijven .............................................................................................................................................. 6
Historische lijnen ................................................................................................................................. 6
Congres van Wenen (1815) ............................................................................................................. 6
Sociaaleconomisch beleid van Willem I ........................................................................................... 6
Cultureel beleid van Willem I ........................................................................................................... 6
Ontstaan van België (1830) ............................................................................................................. 6
Op zoek naar een koning voor de nieuwe monarchie ..................................................................... 7
Ideologische lijnen ............................................................................................................................... 7
Liberalisme....................................................................................................................................... 7
Katholieken ...................................................................................................................................... 7
Socialisme ........................................................................................................................................ 7
Sociale strijd..................................................................................................................................... 7
Strijd voor democratie ..................................................................................................................... 7
Taalstrijd .......................................................................................................................................... 8
Realisme (1850 - 1880) en Fin de Siècle (1880 - 1914) .................................................................... 9
1850-1880: Realisme ........................................................................................................................... 9
1880-1910: Fin de Siècle ..................................................................................................................... 9
De term ............................................................................................................................................ 9
Populaire tegenstellingen in het Fin de Siècle ................................................................................. 9
De literaire ontwikkelingen in grote lijnen .................................................................................... 10
Art nouveau ................................................................................................................................... 10
Naturalistisch proza....................................................................................................................... 12
1
,Louis Couperus (1863 - 1923) ...................................................................................................... 14
Inleiding ............................................................................................................................................. 14
Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1906) ...................................................................... 15
Hoofdthema................................................................................................................................... 15
Noodlot over 3 generaties ............................................................................................................. 15
Ruimte en setting........................................................................................................................... 15
Stijl ................................................................................................................................................. 16
Achtergronden bij de literaire ontwikkelingen (1918 – 1940) ....................................................... 16
1. Afbakening en indeling van het tijdvak ......................................................................................... 16
2. Nederland en Vlaanderen ............................................................................................................. 16
3. Politieke en sociaaleconomische achtergronden .......................................................................... 17
Extreem linkse en rechtse bewegingen ......................................................................................... 17
Comité van Waakzaamheid van anti-nationaal-socialistische Intellectueelen [sic] (1936) .......... 17
4. Koloniale ontwikkelingen .............................................................................................................. 18
Belgisch Congo (1908) ................................................................................................................... 18
5. Veranderingen in het dagelijkse leven .......................................................................................... 19
De moderne tijd ............................................................................................................................. 19
Emancipatie ................................................................................................................................... 19
6. Vitalisme en ondergangsbesef ...................................................................................................... 20
7. Sigmund Freud (1856-1939) .......................................................................................................... 20
Doorwerking van freudiaanse begrippen ...................................................................................... 21
8. Verzuiling ....................................................................................................................................... 21
9. veranderingen in het culturele leven ............................................................................................ 21
10. Vernieuwing in de kunst: historische avant-garde en modernisme ........................................... 21
Modernisme................................................................................................................................... 21
11. Avant-garde: kernpunten ............................................................................................................ 22
Voortzetting (van reeds bestaande stromingen) ........................................................................... 22
Vernieuwing................................................................................................................................... 22
Autonomistische poëtica ............................................................................................................... 23
Taal ................................................................................................................................................ 23
Verhouding tot het symbolisme .................................................................................................... 23
2
, 12. De afzonderlijke ismen ................................................................................................................ 23
Futurisme ....................................................................................................................................... 23
Kubisme en constructivisme .......................................................................................................... 24
Constructivisme of neokubisme ..................................................................................................... 24
Expressionisme .............................................................................................................................. 24
Dada .............................................................................................................................................. 25
Surrealisme .................................................................................................................................... 26
Nieuwe zakelijkheid / magisch realisme........................................................................................ 26
Literaire ontwikkelingen (1918 – 1930) ....................................................................................... 26
1. Humanitair expressionisme: poëzie .............................................................................................. 26
5. De ontwikkeling van Paul Van Ostaijen ......................................................................................... 27
Uit: Bezette stad ............................................................................................................................ 29
Uit: De feesten van angst en pijn................................................................................................... 31
Uit: Nagelaten gedichten............................................................................................................... 34
Literaire ontwikkelingen (1930-1940) .......................................................................................... 37
1. Romanvernieuwing in Vlaanderen ................................................................................................ 37
2. Vorm of vent.................................................................................................................................. 37
4. Romanvernieuwing in Nederland .................................................................................................. 38
Achtergronden bij de literaire ontwikkelingen (1940-1985) ......................................................... 40
Afbakening en indeling van het tijdvak ............................................................................................. 40
De literaire verwerking van WO II en de Koude Oorlog .................................................................... 40
Tweede Wereldoorlog ................................................................................................................... 40
Verwerking tot de dag van vandaag, ook in de literatuur ............................................................ 41
Koude oorlog ................................................................................................................................. 42
De literaire verwerking van de dekolonisatie ................................................................................... 42
Het einde van Nederlands-Indië .................................................................................................... 42
Maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren 40 en 50 .................................................................... 44
Veranderingen in taalgebruik en spelling.......................................................................................... 44
Maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren 60 en 70 .................................................................... 44
Hippies en provo’s ......................................................................................................................... 44
Mei 1968 ........................................................................................................................................ 45
Tweede feministische golf ............................................................................................................. 45
Ontzuiling ...................................................................................................................................... 45
Boekenmarkt en media ..................................................................................................................... 46
3
, Literaire ontwikkelingen (1940-1960) .......................................................................................... 46
Verschuivingen in de romanstructuur ............................................................................................... 47
1. Verteltechniek ............................................................................................................................ 47
2. Tijdsverloop ............................................................................................................................... 47
3. Compositie ................................................................................................................................. 47
Samenvattend ............................................................................................................................... 47
Romans ...................................................................................................................................... 47
Willem Elsschot: Kaas ........................................................................................................................ 47
1. “Inleiding” .................................................................................................................................. 47
2.“Personages en elementen” ....................................................................................................... 48
3.“Eindelijk schrijf ik je weer …”..................................................................................................... 49
Cees Nooteboom: Rituelen ............................................................................................................... 49
Intermezzo: alinea 1 en 2 .............................................................................................................. 50
Herhalingen in de roman ............................................................................................................... 51
Volgorde van de gebeurtenissen in de roman ............................................................................... 51
Lieve Joris: De poorten van Damascus .............................................................................................. 51
Traditionele journalistiek ............................................................................................................... 51
De poorten van Damascus............................................................................................................. 51
Literaire journalistiek ..................................................................................................................... 52
Fragmenten uit ‘De poorten van Damascus’ ................................................................................. 52
4
Inhoud
Inleiding ....................................................................................................................................... 5
Cultuur en literatuur............................................................................................................................ 5
Het eigene en het vreemde ................................................................................................................. 5
Literatuur ............................................................................................................................................. 5
Literatuur: inhoud én vorm.............................................................................................................. 5
Lezen.................................................................................................................................................... 5
Wie leest … ...................................................................................................................................... 6
Schrijven .............................................................................................................................................. 6
Historische lijnen ................................................................................................................................. 6
Congres van Wenen (1815) ............................................................................................................. 6
Sociaaleconomisch beleid van Willem I ........................................................................................... 6
Cultureel beleid van Willem I ........................................................................................................... 6
Ontstaan van België (1830) ............................................................................................................. 6
Op zoek naar een koning voor de nieuwe monarchie ..................................................................... 7
Ideologische lijnen ............................................................................................................................... 7
Liberalisme....................................................................................................................................... 7
Katholieken ...................................................................................................................................... 7
Socialisme ........................................................................................................................................ 7
Sociale strijd..................................................................................................................................... 7
Strijd voor democratie ..................................................................................................................... 7
Taalstrijd .......................................................................................................................................... 8
Realisme (1850 - 1880) en Fin de Siècle (1880 - 1914) .................................................................... 9
1850-1880: Realisme ........................................................................................................................... 9
1880-1910: Fin de Siècle ..................................................................................................................... 9
De term ............................................................................................................................................ 9
Populaire tegenstellingen in het Fin de Siècle ................................................................................. 9
De literaire ontwikkelingen in grote lijnen .................................................................................... 10
Art nouveau ................................................................................................................................... 10
Naturalistisch proza....................................................................................................................... 12
1
,Louis Couperus (1863 - 1923) ...................................................................................................... 14
Inleiding ............................................................................................................................................. 14
Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (1906) ...................................................................... 15
Hoofdthema................................................................................................................................... 15
Noodlot over 3 generaties ............................................................................................................. 15
Ruimte en setting........................................................................................................................... 15
Stijl ................................................................................................................................................. 16
Achtergronden bij de literaire ontwikkelingen (1918 – 1940) ....................................................... 16
1. Afbakening en indeling van het tijdvak ......................................................................................... 16
2. Nederland en Vlaanderen ............................................................................................................. 16
3. Politieke en sociaaleconomische achtergronden .......................................................................... 17
Extreem linkse en rechtse bewegingen ......................................................................................... 17
Comité van Waakzaamheid van anti-nationaal-socialistische Intellectueelen [sic] (1936) .......... 17
4. Koloniale ontwikkelingen .............................................................................................................. 18
Belgisch Congo (1908) ................................................................................................................... 18
5. Veranderingen in het dagelijkse leven .......................................................................................... 19
De moderne tijd ............................................................................................................................. 19
Emancipatie ................................................................................................................................... 19
6. Vitalisme en ondergangsbesef ...................................................................................................... 20
7. Sigmund Freud (1856-1939) .......................................................................................................... 20
Doorwerking van freudiaanse begrippen ...................................................................................... 21
8. Verzuiling ....................................................................................................................................... 21
9. veranderingen in het culturele leven ............................................................................................ 21
10. Vernieuwing in de kunst: historische avant-garde en modernisme ........................................... 21
Modernisme................................................................................................................................... 21
11. Avant-garde: kernpunten ............................................................................................................ 22
Voortzetting (van reeds bestaande stromingen) ........................................................................... 22
Vernieuwing................................................................................................................................... 22
Autonomistische poëtica ............................................................................................................... 23
Taal ................................................................................................................................................ 23
Verhouding tot het symbolisme .................................................................................................... 23
2
, 12. De afzonderlijke ismen ................................................................................................................ 23
Futurisme ....................................................................................................................................... 23
Kubisme en constructivisme .......................................................................................................... 24
Constructivisme of neokubisme ..................................................................................................... 24
Expressionisme .............................................................................................................................. 24
Dada .............................................................................................................................................. 25
Surrealisme .................................................................................................................................... 26
Nieuwe zakelijkheid / magisch realisme........................................................................................ 26
Literaire ontwikkelingen (1918 – 1930) ....................................................................................... 26
1. Humanitair expressionisme: poëzie .............................................................................................. 26
5. De ontwikkeling van Paul Van Ostaijen ......................................................................................... 27
Uit: Bezette stad ............................................................................................................................ 29
Uit: De feesten van angst en pijn................................................................................................... 31
Uit: Nagelaten gedichten............................................................................................................... 34
Literaire ontwikkelingen (1930-1940) .......................................................................................... 37
1. Romanvernieuwing in Vlaanderen ................................................................................................ 37
2. Vorm of vent.................................................................................................................................. 37
4. Romanvernieuwing in Nederland .................................................................................................. 38
Achtergronden bij de literaire ontwikkelingen (1940-1985) ......................................................... 40
Afbakening en indeling van het tijdvak ............................................................................................. 40
De literaire verwerking van WO II en de Koude Oorlog .................................................................... 40
Tweede Wereldoorlog ................................................................................................................... 40
Verwerking tot de dag van vandaag, ook in de literatuur ............................................................ 41
Koude oorlog ................................................................................................................................. 42
De literaire verwerking van de dekolonisatie ................................................................................... 42
Het einde van Nederlands-Indië .................................................................................................... 42
Maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren 40 en 50 .................................................................... 44
Veranderingen in taalgebruik en spelling.......................................................................................... 44
Maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren 60 en 70 .................................................................... 44
Hippies en provo’s ......................................................................................................................... 44
Mei 1968 ........................................................................................................................................ 45
Tweede feministische golf ............................................................................................................. 45
Ontzuiling ...................................................................................................................................... 45
Boekenmarkt en media ..................................................................................................................... 46
3
, Literaire ontwikkelingen (1940-1960) .......................................................................................... 46
Verschuivingen in de romanstructuur ............................................................................................... 47
1. Verteltechniek ............................................................................................................................ 47
2. Tijdsverloop ............................................................................................................................... 47
3. Compositie ................................................................................................................................. 47
Samenvattend ............................................................................................................................... 47
Romans ...................................................................................................................................... 47
Willem Elsschot: Kaas ........................................................................................................................ 47
1. “Inleiding” .................................................................................................................................. 47
2.“Personages en elementen” ....................................................................................................... 48
3.“Eindelijk schrijf ik je weer …”..................................................................................................... 49
Cees Nooteboom: Rituelen ............................................................................................................... 49
Intermezzo: alinea 1 en 2 .............................................................................................................. 50
Herhalingen in de roman ............................................................................................................... 51
Volgorde van de gebeurtenissen in de roman ............................................................................... 51
Lieve Joris: De poorten van Damascus .............................................................................................. 51
Traditionele journalistiek ............................................................................................................... 51
De poorten van Damascus............................................................................................................. 51
Literaire journalistiek ..................................................................................................................... 52
Fragmenten uit ‘De poorten van Damascus’ ................................................................................. 52
4