Samenvatting Materieel Strafrecht
UU Rechtsgeleerdheid jaar 2
2022-2023
,Inhoudsopgave
Week 1 ...................................................................................................................................................... 4
Inleiding................................................................................................................................................................ 4
Legaliteit .............................................................................................................................................................. 4
Structuur van het strafbare feit ........................................................................................................................... 5
Gedraging ........................................................................................................................................................ 5
Wettelijke delictsomschrijving ........................................................................................................................ 5
Wederrechtelijkheid ....................................................................................................................................... 5
Verwijtbaarheid .............................................................................................................................................. 6
Straftheorieën ...................................................................................................................................................... 6
Retributivisme ................................................................................................................................................. 6
Utilitarisme ...................................................................................................................................................... 6
Verenigingstheorieën ...................................................................................................................................... 6
Moral luck ....................................................................................................................................................... 7
Week 2 ...................................................................................................................................................... 7
Inleiding................................................................................................................................................................ 7
Causaliteit ............................................................................................................................................................ 7
Stappenplan redelijke toerekening ................................................................................................................. 8
Wederrechtelijkheid ........................................................................................................................................... 10
Week 3 .................................................................................................................................................... 11
Inleiding.............................................................................................................................................................. 11
Opzet .................................................................................................................................................................. 11
Stappenplan voorwaardelijk opzet ............................................................................................................... 12
Culpa .................................................................................................................................................................. 13
Stappenplan vaststelling culpa ..................................................................................................................... 14
Week 4 .................................................................................................................................................... 15
Inleiding.............................................................................................................................................................. 15
Overmacht als noodtoestand............................................................................................................................. 15
Stappenplan .................................................................................................................................................. 15
Putatieve overmacht ..................................................................................................................................... 16
Noodweer........................................................................................................................................................... 17
Stappenplan .................................................................................................................................................. 17
Putatief noodweer ........................................................................................................................................ 17
Uitvoering wettelijk voorschrift ......................................................................................................................... 18
Bevoegd gegeven ambtelijk bevel ..................................................................................................................... 18
Ontbreken van materiële wederrechtelijkheid .................................................................................................. 18
Ontoerekenbaarheid .......................................................................................................................................... 18
Stappenplan .................................................................................................................................................. 18
Stoornisongevoeligheid van het opzetbegrip ............................................................................................... 19
Psychische overmacht ........................................................................................................................................ 19
Noodweerexces .................................................................................................................................................. 20
Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel ................................................................................................................. 21
, Afwezigheid van alle schuld ............................................................................................................................... 21
Verschijningsvormen..................................................................................................................................... 21
Putatieve rechtvaardigingsgronden .............................................................................................................. 21
Het vermogen tot innerlijk overleg (aanvullende literatuur) ....................................................................... 22
Week 5 .................................................................................................................................................... 22
Inleiding.............................................................................................................................................................. 22
Poging ................................................................................................................................................................ 22
Oude (niet meer geldende) invulling begin van uitvoering .......................................................................... 23
Nieuwe invulling begin van uitvoering.......................................................................................................... 23
Voorbereiding .................................................................................................................................................... 24
Vrijwillige terugtred ........................................................................................................................................... 25
Poging ............................................................................................................................................................ 25
Voorbereiding ............................................................................................................................................... 25
Ondeugdelijke poging en voorbereiding ............................................................................................................ 26
Poging ............................................................................................................................................................ 26
Voorbereiding ............................................................................................................................................... 26
Aanvullende literatuur ....................................................................................................................................... 26
Week 6 .................................................................................................................................................... 26
Inleiding.............................................................................................................................................................. 26
Plegen................................................................................................................................................................. 27
Doen plegen ....................................................................................................................................................... 27
Medeplegen ....................................................................................................................................................... 28
Uitlokking ........................................................................................................................................................... 30
Medeplichtigen .................................................................................................................................................. 31
Week 7 .................................................................................................................................................... 32
Inleiding.............................................................................................................................................................. 32
Functioneel daderschap ..................................................................................................................................... 32
Aansprakelijkheid van rechtspersonen .............................................................................................................. 33
Daderschap van de rechtspersoon ............................................................................................................... 33
Opzet/culpa ................................................................................................................................................... 35
Feitelijke leiding geven....................................................................................................................................... 35
, Week 1
Inleiding
Deze week gaat over de legaliteit, de structuur van het strafbare feit en straftheorieën
Legaliteit
Uit art. 1 lid 1 Sr volgt het legaliteitsbeginsel: niemand is strafbaar als zijn gedraging niet bij
wet strafbaar is gesteld. Het kent een aantal dimensies:
- De constitutionele dimensie (de wet deelt macht toe aan staatsorganen en
bevoegdheden aan overheidsfunctionarissen om deze binnen de grenzen van het
geldende patroon van machtsverdeling ten behoeve van de strafrechtspleging aan te
wenden. De constitutionele dimensie van het legaliteitsbeginsel betreft dan ook
vooral de verlening van bevoegdheden aan overheidsinstanties én de clausulering
van die bevoegdheden.)
- De rechtsbeschermende dimensie (Door de wettelijke basis van het strafrecht wordt
de rechtsgelijkheid onder de burgers, maar niet minder ook de rechtszekerheid
gediend.)
- De generaal-preventieve dimensie (De generale preventie moet bewerkstelligen dat
derden zich van strafbare feiten laten weerhouden door de waarschuwende werking
die van het strafrecht uitgaat.)
Verder volgen er uit het legaliteitsbeginsel een aantal deelnormen:
- Lex certa vereiste: de wet moet voldoende duidelijk zijn.
- Lex scripta-vereiste: verbod op gewoonterecht, het strafrecht moet geschreven zijn
om werking te hebben.
- Grenzen aan interpretatievrijheid: alleen strikte interpretatie, verbod op analogie.
Belangrijk is dat Pompe wel ruimte zag voor analogie, maar alleen als er een leemte
in de wet is.
- Verbod op terugwerkende kracht: feit moet vóór de gedraging al strafbaar zijn
gesteld, anders geen strafbare gedraging.
- Nulla poena sin lege: er mag alleen gestraft worden op grond van de wet, geen
onbekende straffen.
Hoewel er grenzen zijn aan de interpretatievrijheid van een rechter, heeft hij wel
verschillende manieren om een wetsartikel te interpreteren:
- Grammaticale interpretatiemethode: interpretatie stemt de rechter af op de tekst
van de desbetreffende wettelijke bepaling.
- Wetshistorische interpretatiemethode: de rechter put dan uit de documenten die
bijde totstandkoming of voorgeschiedenis van de desbetreffende bepaling zijn
geproduceerd.
- Wetssystematische interpretatiemethode: rechter stemt interpretatie af op
argumenten die hij ontleent aan het systeem van de regeling waarvan de bepaling
deel uitmaakt.
- Teleologische interpretatiemethode: de interpretatie van een delictsbestanddeel
wordt dan mede ontleend aan de strekking of ratio van de bepaling waarin het
bestanddeel figureert.
UU Rechtsgeleerdheid jaar 2
2022-2023
,Inhoudsopgave
Week 1 ...................................................................................................................................................... 4
Inleiding................................................................................................................................................................ 4
Legaliteit .............................................................................................................................................................. 4
Structuur van het strafbare feit ........................................................................................................................... 5
Gedraging ........................................................................................................................................................ 5
Wettelijke delictsomschrijving ........................................................................................................................ 5
Wederrechtelijkheid ....................................................................................................................................... 5
Verwijtbaarheid .............................................................................................................................................. 6
Straftheorieën ...................................................................................................................................................... 6
Retributivisme ................................................................................................................................................. 6
Utilitarisme ...................................................................................................................................................... 6
Verenigingstheorieën ...................................................................................................................................... 6
Moral luck ....................................................................................................................................................... 7
Week 2 ...................................................................................................................................................... 7
Inleiding................................................................................................................................................................ 7
Causaliteit ............................................................................................................................................................ 7
Stappenplan redelijke toerekening ................................................................................................................. 8
Wederrechtelijkheid ........................................................................................................................................... 10
Week 3 .................................................................................................................................................... 11
Inleiding.............................................................................................................................................................. 11
Opzet .................................................................................................................................................................. 11
Stappenplan voorwaardelijk opzet ............................................................................................................... 12
Culpa .................................................................................................................................................................. 13
Stappenplan vaststelling culpa ..................................................................................................................... 14
Week 4 .................................................................................................................................................... 15
Inleiding.............................................................................................................................................................. 15
Overmacht als noodtoestand............................................................................................................................. 15
Stappenplan .................................................................................................................................................. 15
Putatieve overmacht ..................................................................................................................................... 16
Noodweer........................................................................................................................................................... 17
Stappenplan .................................................................................................................................................. 17
Putatief noodweer ........................................................................................................................................ 17
Uitvoering wettelijk voorschrift ......................................................................................................................... 18
Bevoegd gegeven ambtelijk bevel ..................................................................................................................... 18
Ontbreken van materiële wederrechtelijkheid .................................................................................................. 18
Ontoerekenbaarheid .......................................................................................................................................... 18
Stappenplan .................................................................................................................................................. 18
Stoornisongevoeligheid van het opzetbegrip ............................................................................................... 19
Psychische overmacht ........................................................................................................................................ 19
Noodweerexces .................................................................................................................................................. 20
Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel ................................................................................................................. 21
, Afwezigheid van alle schuld ............................................................................................................................... 21
Verschijningsvormen..................................................................................................................................... 21
Putatieve rechtvaardigingsgronden .............................................................................................................. 21
Het vermogen tot innerlijk overleg (aanvullende literatuur) ....................................................................... 22
Week 5 .................................................................................................................................................... 22
Inleiding.............................................................................................................................................................. 22
Poging ................................................................................................................................................................ 22
Oude (niet meer geldende) invulling begin van uitvoering .......................................................................... 23
Nieuwe invulling begin van uitvoering.......................................................................................................... 23
Voorbereiding .................................................................................................................................................... 24
Vrijwillige terugtred ........................................................................................................................................... 25
Poging ............................................................................................................................................................ 25
Voorbereiding ............................................................................................................................................... 25
Ondeugdelijke poging en voorbereiding ............................................................................................................ 26
Poging ............................................................................................................................................................ 26
Voorbereiding ............................................................................................................................................... 26
Aanvullende literatuur ....................................................................................................................................... 26
Week 6 .................................................................................................................................................... 26
Inleiding.............................................................................................................................................................. 26
Plegen................................................................................................................................................................. 27
Doen plegen ....................................................................................................................................................... 27
Medeplegen ....................................................................................................................................................... 28
Uitlokking ........................................................................................................................................................... 30
Medeplichtigen .................................................................................................................................................. 31
Week 7 .................................................................................................................................................... 32
Inleiding.............................................................................................................................................................. 32
Functioneel daderschap ..................................................................................................................................... 32
Aansprakelijkheid van rechtspersonen .............................................................................................................. 33
Daderschap van de rechtspersoon ............................................................................................................... 33
Opzet/culpa ................................................................................................................................................... 35
Feitelijke leiding geven....................................................................................................................................... 35
, Week 1
Inleiding
Deze week gaat over de legaliteit, de structuur van het strafbare feit en straftheorieën
Legaliteit
Uit art. 1 lid 1 Sr volgt het legaliteitsbeginsel: niemand is strafbaar als zijn gedraging niet bij
wet strafbaar is gesteld. Het kent een aantal dimensies:
- De constitutionele dimensie (de wet deelt macht toe aan staatsorganen en
bevoegdheden aan overheidsfunctionarissen om deze binnen de grenzen van het
geldende patroon van machtsverdeling ten behoeve van de strafrechtspleging aan te
wenden. De constitutionele dimensie van het legaliteitsbeginsel betreft dan ook
vooral de verlening van bevoegdheden aan overheidsinstanties én de clausulering
van die bevoegdheden.)
- De rechtsbeschermende dimensie (Door de wettelijke basis van het strafrecht wordt
de rechtsgelijkheid onder de burgers, maar niet minder ook de rechtszekerheid
gediend.)
- De generaal-preventieve dimensie (De generale preventie moet bewerkstelligen dat
derden zich van strafbare feiten laten weerhouden door de waarschuwende werking
die van het strafrecht uitgaat.)
Verder volgen er uit het legaliteitsbeginsel een aantal deelnormen:
- Lex certa vereiste: de wet moet voldoende duidelijk zijn.
- Lex scripta-vereiste: verbod op gewoonterecht, het strafrecht moet geschreven zijn
om werking te hebben.
- Grenzen aan interpretatievrijheid: alleen strikte interpretatie, verbod op analogie.
Belangrijk is dat Pompe wel ruimte zag voor analogie, maar alleen als er een leemte
in de wet is.
- Verbod op terugwerkende kracht: feit moet vóór de gedraging al strafbaar zijn
gesteld, anders geen strafbare gedraging.
- Nulla poena sin lege: er mag alleen gestraft worden op grond van de wet, geen
onbekende straffen.
Hoewel er grenzen zijn aan de interpretatievrijheid van een rechter, heeft hij wel
verschillende manieren om een wetsartikel te interpreteren:
- Grammaticale interpretatiemethode: interpretatie stemt de rechter af op de tekst
van de desbetreffende wettelijke bepaling.
- Wetshistorische interpretatiemethode: de rechter put dan uit de documenten die
bijde totstandkoming of voorgeschiedenis van de desbetreffende bepaling zijn
geproduceerd.
- Wetssystematische interpretatiemethode: rechter stemt interpretatie af op
argumenten die hij ontleent aan het systeem van de regeling waarvan de bepaling
deel uitmaakt.
- Teleologische interpretatiemethode: de interpretatie van een delictsbestanddeel
wordt dan mede ontleend aan de strekking of ratio van de bepaling waarin het
bestanddeel figureert.
