Geschiedenis H2
Inhoudsopgave
1. De Christelijke kerk in West-Europa valt uiteen.....................................................................1
2. De opstand in de Nederlanden breekt uit.......................................................................................2
3. De vrede van Münster....................................................................................................................5
4. Waardoor ontstond de Gouden Eeuw............................................................................................5
5. De cultuur in de Gouden Eeuw.......................................................................................................6
6. Het einde van de Gouden Eeuw.....................................................................................................7
1. het Duitse keizerrijk........................................................................................................................8
2. De Eerste wereldoorlog..................................................................................................................9
3. Zwakke plekken van de republiek van Weimar............................................................................12
4. De economische crisis van 1929...................................................................................................14
5. het fascisme van de nazi’s............................................................................................................14
6. Nationaalsocialisten maken zich meester van de macht.............................................................15
7. nazificatie van de samenleving....................................................................................................16
8. verzet in Duitsland.......................................................................................................................19
9. oorzaken van de tweede wereldoorlog........................................................................................19
10. militaire verloop van de tweede wereldoorlog...........................................................................20
1. Tijdelijke bondgenootschap tussen Oost en West valt na Tweede Wereldoorlog uiteen.............21
2. spanning in Europa 1948-1968....................................................................................................26
3. Vreedzame co-existentie door conflicten in gevaar gebracht tussen 1955-1963.........................27
4. Spanningen tussen Oost en West nemen af 1963-1991...............................................................28
1. De Christelijke kerk in West-Europa valt uiteen
1568 opstand in de Nederlanden tegen Spanje begint. Bestuurd door Filips II.
Groeiende kritiek op de katholieke kerk rond 1500
Verschil in geloof leidde in 16e eeuw tot een scheuring binnen de katholieke kerk.
Critici vonden dat de kerk de bijbel anders uitlegde.
leiding katholieke kerk was het oneens
Nederlander Erasmus: aflaat handel afschaffen. Andere scheiden zich van de katholieke kerk
deze hervormers sluiten zich aan bij de hervorming/ reformatie. Nieuwe kerken worden
protestant genoemd (voort komen uit protest).
Aanhangers: protestants
Opvattingen: protestantisme
Hervormers met grootste aanhang waren Luther (lutheranisme) en Calvijn (calvinisme).
Kritiek van Luther
Kritiek op de katholieke kerk
1
, - Machtsaanspraken, zelfgemaakte wetten en regels van Rooms-Katholieke kerk zijn
onterecht.
- Alleen de bijbel was richtinggevend. Iedereen moest dit zelf lezen
- Mensen komen in de hemel in de hemel door in god te geloven. Niet door aflaten
- Afschaffen van pausschap, celibaat, veel sacramenten, heiligenverering en de
kloosterorde. Hier stond niets over in de bijbel.
Luther zocht steun bij Duitse vorsten. Dit was aantrekkelijk voor Duitse vorsten:
- Zij werden hoofd van de kerk
- Ze konden kloosters sluiten en bezittingen van kloosters overnemen.
- Onderdanen moeten de vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst zich slecht
gedroeg.
Vrede van Augsburg 1555: vorsten dwingen Karel V tot uitspraak ‘ Cuius regio eius religio’
houdt in dat de vorsten het geloof van hun onderdanen bepaalde.
Dit was voor Karel V een nederlaag voor zijn politiek, met belangrijkste doel handhaven van
eenheid onder Christenen.
Verschillen tussen het Lutheranisme en Calvinisme
Calvijn was ook een belangrijke hervormer. Verschillen opvattingen Luther en Calvijn
- Lutheranen: vorst is hoofd van de kerk.
Calvinisten: iedere gemeente, door een raad van gekozen ouderlingen.
- Calvinisten machten en verzet komen tegen hun vorst als deze handelt tegen ‘gods
gebod’
2. De opstand in de Nederlanden breekt uit
Oorzaken van de opstand
Twee indirecte oorzaken:
- de sterke positie van de stedelijke burgerij in de Nederlanden
door handel en nijverheid was de welvaart toegenomen daar profiteerde de bourgondische
vorsten van dmv belasting heffen in ruil van privileges aan de gewesten. Maria wordt in 1477
hertogin van bourgondië om de steun te behouden van de Nederlanden schonk zij veel
rechten. Daarom weigerde de gewesten in 1539 te voldoen aan de bede. Karel V grijpt in
met geweld. Gent doet al vroeg deel aan de opstand.
- De splitsing van de Christelijke kerk door de hervorming
Meerendeel blijft Katholiek. Maar, toename protestanten
Twee directe oorzaken van de opstand
- Karel V en Filips II gaan prostestanten streng vervolgen
Protestanten werden steeds strenger vervolgd met plakkaten. Echter werden deze door de
bestuurders nauwelijks uitgevoerd. Zij vonden het een inbreuk op hun rechten
- Karel V en Fillips II streven naar centralisatie en ongedaan maken van privileges
Het centrale bestuur in Brussel botst met de opkomst van de stedelijke burgerij, die
vrijheidsrechten wilden behouden en vastleggen
Reacties van edelen en calvinisten
2
,Lage edelen sturen een smeekschrift naar landvoogdes Margaretha van Parma tot
afschaffing van plakkaten ze beloofde minder hard op te treden waardoor de Calvinisten
hagenpreken gaan houden. Tijdens de beeldenstorm (1566) kwamen zij in verzet tegen de
katholieken kerk.
De opstand begint
Fillips II zent als reactie Alva met leger. Alva vervangt WvO als stadhouder door Bossu en
stelt de centrale rechtbank in: rechtbank voor de beeldenstormers. Alva wordt landvoogd
en Margretha neemt ontslag.
De aanleiding van de opstand
Het beleid van Alva= directe oorzaak opstand
De watergeuzen (gevluchte Calvinisten naar Engeland voor Alva) vallen in het westen aan en
de huurlegers van WvO in het oosten, die werden verslagen door Alva.
Eerste strijd tussen Holland en Zeeland tegen Spanje
Geuzen veroveren Den Briel. Calvinisten krijgen de macht in veel Hollandse en Zeeuwse
steden. Vertegenwoordigers van de 12 steden en van de Geuzen komen bijeen in een
Statenvergadering
Zij besluiten:
- Gezamenlijke financiële lasten verdediging
- WvO erkend als stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht
De bijeenkomst van revolutionair omdat:
- Alleen de landsheer (Filips II), landvoogdes of stadhouder mocht deze bijeen roepen
- Alleen de landsheer mocht de stadhouder benoemen
Alva ondernam weinig tegen de opstand. Waardoor de opstandelingen zich konden
organiseren. Alva vreesde een aanval vanuit Frankrijk. Daar bestreden Hugnoten (Franse
Protestanten) en Katholieken elkaar. Bij zege van de Hugenoten verwachtte Alva steun aan
de opstandige gewesten. De Franse koning Karel XI laat hugenoot trouwen met zijn zus om
de strijd te sussen
Dit wordt de bloedbruiloft: Protestanten leiders werden vermoord. 1572
Hierna was de kans op Franse steun voor de protestanten vanuit Frankrijk geweken
Alva en Requensens slagen er niet in het verzet te onderdrukken
Alva stuurt soldaten om Geuzen uit Holland en Zeeland te verdrijven. Dit lukt even, Maar
bestand op Alkmaar en leiden mislukt. Fillips II vervangt alva door Requensens. Ook hem
lukte het niet door:
- Fillips II kon door geldgebrek de legers niet betalen bij hen ontbrak daardoor
motivatie
- Holland en Zeeland beheersen waterwegen waardoor de tegenpartij pas bij Nijmegen
kon bevooraden.
Toen Requensens onverwacht stierf (1576) ontstond er een gezagscrisis (Spaanse kant) waar
Holland en Zeeland van konden profiteren
3
, De andere gewesten sluiten zich – tijdelijk – bij Holland en Zeeland aan pacificatie van
Gent
Spaans gezagscrisis leidt tot politiek en godsdienstige verdeeldheid in de Nederlanden
- Politieke verdeeldheid
Het Spaanse leger veroverd een aantal steden. Behalve in Holland en Zeeland
- Godsdienstige verdeeldheid
Tegenstelling katholicisme en Calvinisme
Pacificatie van Gent 1576 andere gewesten sluiten zich aan omdat Spaanse troepen roven
en plunderen. In het verdrag werd afgesproken:
- Spaanse troepen moeten de Nederlanden verlaten
- Plakatten schorsen
- Holland en Zeeland alleen Calvinisme (maar wel gewetensvrijheid)
- Andere gewesten krijgen godsdienstigbeleid vrijheid
De godsdienstige vrijheid leidt tot mislukken pacificatie van Gent.
- Calvinisten grijpen de macht in Vlaamse steden en verbieden Katholisme
- Als reactie daarop sluiten Waalse steden (o.a Waals-Vlaanderen) unie van Atrecht
1579 en erkennen de Spaanse macht
- - Calvinisme werd het enige door de kerk toegestane geloof. De Calvinisten dankte
hun macht aan de strijd tegen Spanje
De noordelijke Nederlanden stichten de republiek der Verenigde Nederlanden
Dat gebreurt in 4 fases:
Fase 1: de noordelijke gewesten sluiten de unie van Utrecht 1579
Noordelijke steden (en enkele zuiden) stichten unie van Utrecht. Tegen de Spaanse
overheersing.
Fase 2: Fillips II verklaart Willem van Oranje vogelvrij 1580
Fase 3: In het plakkaat van verlating wordt Fillips II afgezet 1581
Waarin zij verklaren het recht te hebben op een andere vorst. Definitieve scheiding tussen
de gewesten
Fase 4: De Republiek der verenigde Nederlanden ontstaat 1588
Omdat de gewesten geen vervanging konden vinden voor de vermoorde WvO werden zij
een republiek (Zonder vorst)
De Republiek na moeilijke jaren internationaal erkend
Heeft na plakkaat van verlatingen te maken met tegenslagen
- Moord WvO 1584
- De vergeefse zoektocht naar een staatshoofd
- Militaire succes van Spaans Landvoogd (1578-1592)
De landvoogdes had grote succes waaronder de verovering van Antwerpen 1585. Maar,
omdat hij zijn focus moest richten op de strijd tegen Engeland en Frankrijk ontkwamen de
Nederlanden aan groot gevaar. De Armada (Spaanse vloot) die Engeland moest binnenvallen
werd een grote mislukking.
Het lukt toch om een Republiek te vormen, deze factoren hielpen daarbij:
4
Inhoudsopgave
1. De Christelijke kerk in West-Europa valt uiteen.....................................................................1
2. De opstand in de Nederlanden breekt uit.......................................................................................2
3. De vrede van Münster....................................................................................................................5
4. Waardoor ontstond de Gouden Eeuw............................................................................................5
5. De cultuur in de Gouden Eeuw.......................................................................................................6
6. Het einde van de Gouden Eeuw.....................................................................................................7
1. het Duitse keizerrijk........................................................................................................................8
2. De Eerste wereldoorlog..................................................................................................................9
3. Zwakke plekken van de republiek van Weimar............................................................................12
4. De economische crisis van 1929...................................................................................................14
5. het fascisme van de nazi’s............................................................................................................14
6. Nationaalsocialisten maken zich meester van de macht.............................................................15
7. nazificatie van de samenleving....................................................................................................16
8. verzet in Duitsland.......................................................................................................................19
9. oorzaken van de tweede wereldoorlog........................................................................................19
10. militaire verloop van de tweede wereldoorlog...........................................................................20
1. Tijdelijke bondgenootschap tussen Oost en West valt na Tweede Wereldoorlog uiteen.............21
2. spanning in Europa 1948-1968....................................................................................................26
3. Vreedzame co-existentie door conflicten in gevaar gebracht tussen 1955-1963.........................27
4. Spanningen tussen Oost en West nemen af 1963-1991...............................................................28
1. De Christelijke kerk in West-Europa valt uiteen
1568 opstand in de Nederlanden tegen Spanje begint. Bestuurd door Filips II.
Groeiende kritiek op de katholieke kerk rond 1500
Verschil in geloof leidde in 16e eeuw tot een scheuring binnen de katholieke kerk.
Critici vonden dat de kerk de bijbel anders uitlegde.
leiding katholieke kerk was het oneens
Nederlander Erasmus: aflaat handel afschaffen. Andere scheiden zich van de katholieke kerk
deze hervormers sluiten zich aan bij de hervorming/ reformatie. Nieuwe kerken worden
protestant genoemd (voort komen uit protest).
Aanhangers: protestants
Opvattingen: protestantisme
Hervormers met grootste aanhang waren Luther (lutheranisme) en Calvijn (calvinisme).
Kritiek van Luther
Kritiek op de katholieke kerk
1
, - Machtsaanspraken, zelfgemaakte wetten en regels van Rooms-Katholieke kerk zijn
onterecht.
- Alleen de bijbel was richtinggevend. Iedereen moest dit zelf lezen
- Mensen komen in de hemel in de hemel door in god te geloven. Niet door aflaten
- Afschaffen van pausschap, celibaat, veel sacramenten, heiligenverering en de
kloosterorde. Hier stond niets over in de bijbel.
Luther zocht steun bij Duitse vorsten. Dit was aantrekkelijk voor Duitse vorsten:
- Zij werden hoofd van de kerk
- Ze konden kloosters sluiten en bezittingen van kloosters overnemen.
- Onderdanen moeten de vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst zich slecht
gedroeg.
Vrede van Augsburg 1555: vorsten dwingen Karel V tot uitspraak ‘ Cuius regio eius religio’
houdt in dat de vorsten het geloof van hun onderdanen bepaalde.
Dit was voor Karel V een nederlaag voor zijn politiek, met belangrijkste doel handhaven van
eenheid onder Christenen.
Verschillen tussen het Lutheranisme en Calvinisme
Calvijn was ook een belangrijke hervormer. Verschillen opvattingen Luther en Calvijn
- Lutheranen: vorst is hoofd van de kerk.
Calvinisten: iedere gemeente, door een raad van gekozen ouderlingen.
- Calvinisten machten en verzet komen tegen hun vorst als deze handelt tegen ‘gods
gebod’
2. De opstand in de Nederlanden breekt uit
Oorzaken van de opstand
Twee indirecte oorzaken:
- de sterke positie van de stedelijke burgerij in de Nederlanden
door handel en nijverheid was de welvaart toegenomen daar profiteerde de bourgondische
vorsten van dmv belasting heffen in ruil van privileges aan de gewesten. Maria wordt in 1477
hertogin van bourgondië om de steun te behouden van de Nederlanden schonk zij veel
rechten. Daarom weigerde de gewesten in 1539 te voldoen aan de bede. Karel V grijpt in
met geweld. Gent doet al vroeg deel aan de opstand.
- De splitsing van de Christelijke kerk door de hervorming
Meerendeel blijft Katholiek. Maar, toename protestanten
Twee directe oorzaken van de opstand
- Karel V en Filips II gaan prostestanten streng vervolgen
Protestanten werden steeds strenger vervolgd met plakkaten. Echter werden deze door de
bestuurders nauwelijks uitgevoerd. Zij vonden het een inbreuk op hun rechten
- Karel V en Fillips II streven naar centralisatie en ongedaan maken van privileges
Het centrale bestuur in Brussel botst met de opkomst van de stedelijke burgerij, die
vrijheidsrechten wilden behouden en vastleggen
Reacties van edelen en calvinisten
2
,Lage edelen sturen een smeekschrift naar landvoogdes Margaretha van Parma tot
afschaffing van plakkaten ze beloofde minder hard op te treden waardoor de Calvinisten
hagenpreken gaan houden. Tijdens de beeldenstorm (1566) kwamen zij in verzet tegen de
katholieken kerk.
De opstand begint
Fillips II zent als reactie Alva met leger. Alva vervangt WvO als stadhouder door Bossu en
stelt de centrale rechtbank in: rechtbank voor de beeldenstormers. Alva wordt landvoogd
en Margretha neemt ontslag.
De aanleiding van de opstand
Het beleid van Alva= directe oorzaak opstand
De watergeuzen (gevluchte Calvinisten naar Engeland voor Alva) vallen in het westen aan en
de huurlegers van WvO in het oosten, die werden verslagen door Alva.
Eerste strijd tussen Holland en Zeeland tegen Spanje
Geuzen veroveren Den Briel. Calvinisten krijgen de macht in veel Hollandse en Zeeuwse
steden. Vertegenwoordigers van de 12 steden en van de Geuzen komen bijeen in een
Statenvergadering
Zij besluiten:
- Gezamenlijke financiële lasten verdediging
- WvO erkend als stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht
De bijeenkomst van revolutionair omdat:
- Alleen de landsheer (Filips II), landvoogdes of stadhouder mocht deze bijeen roepen
- Alleen de landsheer mocht de stadhouder benoemen
Alva ondernam weinig tegen de opstand. Waardoor de opstandelingen zich konden
organiseren. Alva vreesde een aanval vanuit Frankrijk. Daar bestreden Hugnoten (Franse
Protestanten) en Katholieken elkaar. Bij zege van de Hugenoten verwachtte Alva steun aan
de opstandige gewesten. De Franse koning Karel XI laat hugenoot trouwen met zijn zus om
de strijd te sussen
Dit wordt de bloedbruiloft: Protestanten leiders werden vermoord. 1572
Hierna was de kans op Franse steun voor de protestanten vanuit Frankrijk geweken
Alva en Requensens slagen er niet in het verzet te onderdrukken
Alva stuurt soldaten om Geuzen uit Holland en Zeeland te verdrijven. Dit lukt even, Maar
bestand op Alkmaar en leiden mislukt. Fillips II vervangt alva door Requensens. Ook hem
lukte het niet door:
- Fillips II kon door geldgebrek de legers niet betalen bij hen ontbrak daardoor
motivatie
- Holland en Zeeland beheersen waterwegen waardoor de tegenpartij pas bij Nijmegen
kon bevooraden.
Toen Requensens onverwacht stierf (1576) ontstond er een gezagscrisis (Spaanse kant) waar
Holland en Zeeland van konden profiteren
3
, De andere gewesten sluiten zich – tijdelijk – bij Holland en Zeeland aan pacificatie van
Gent
Spaans gezagscrisis leidt tot politiek en godsdienstige verdeeldheid in de Nederlanden
- Politieke verdeeldheid
Het Spaanse leger veroverd een aantal steden. Behalve in Holland en Zeeland
- Godsdienstige verdeeldheid
Tegenstelling katholicisme en Calvinisme
Pacificatie van Gent 1576 andere gewesten sluiten zich aan omdat Spaanse troepen roven
en plunderen. In het verdrag werd afgesproken:
- Spaanse troepen moeten de Nederlanden verlaten
- Plakatten schorsen
- Holland en Zeeland alleen Calvinisme (maar wel gewetensvrijheid)
- Andere gewesten krijgen godsdienstigbeleid vrijheid
De godsdienstige vrijheid leidt tot mislukken pacificatie van Gent.
- Calvinisten grijpen de macht in Vlaamse steden en verbieden Katholisme
- Als reactie daarop sluiten Waalse steden (o.a Waals-Vlaanderen) unie van Atrecht
1579 en erkennen de Spaanse macht
- - Calvinisme werd het enige door de kerk toegestane geloof. De Calvinisten dankte
hun macht aan de strijd tegen Spanje
De noordelijke Nederlanden stichten de republiek der Verenigde Nederlanden
Dat gebreurt in 4 fases:
Fase 1: de noordelijke gewesten sluiten de unie van Utrecht 1579
Noordelijke steden (en enkele zuiden) stichten unie van Utrecht. Tegen de Spaanse
overheersing.
Fase 2: Fillips II verklaart Willem van Oranje vogelvrij 1580
Fase 3: In het plakkaat van verlating wordt Fillips II afgezet 1581
Waarin zij verklaren het recht te hebben op een andere vorst. Definitieve scheiding tussen
de gewesten
Fase 4: De Republiek der verenigde Nederlanden ontstaat 1588
Omdat de gewesten geen vervanging konden vinden voor de vermoorde WvO werden zij
een republiek (Zonder vorst)
De Republiek na moeilijke jaren internationaal erkend
Heeft na plakkaat van verlatingen te maken met tegenslagen
- Moord WvO 1584
- De vergeefse zoektocht naar een staatshoofd
- Militaire succes van Spaans Landvoogd (1578-1592)
De landvoogdes had grote succes waaronder de verovering van Antwerpen 1585. Maar,
omdat hij zijn focus moest richten op de strijd tegen Engeland en Frankrijk ontkwamen de
Nederlanden aan groot gevaar. De Armada (Spaanse vloot) die Engeland moest binnenvallen
werd een grote mislukking.
Het lukt toch om een Republiek te vormen, deze factoren hielpen daarbij:
4
