samenvatting politicologie

Politicologie
A. Politiek

Politiek = ordenen & besturen van een territoriaal afgebakende SL

 ‘Politica’
 Polis: mensen in de SL
 Ontstaan: oud-Grieks
 Onderscheid ‘territoriaal’ en ‘niet-territoriaal’:

Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvender
Vb. gemeenten, regio’s, landen, EU, NAVO, Vb. vrijetijdsverenigingen, bedrijven, scholen
Verenigde Naties


 Hoe ordenen & besturen van een territoriaal afgebakende SL?

 Staatsinrichting & instellingen
 Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
 Beleid

 Evolutie?

 Nachtwakersstaat: staat die zich eerder beperkt tot enkel bescherming vd burger, moeit
niet echt met de burger. Politie/justitie worden ingezet
 Sociale welvaartsstaat (verzorgingsstaat): staat is meer meelevend met de mens, er is
meer sociale bescherming (werkloosheidsuitkeringen etc.)
 Regulerende staat: politiek veel impact op het leven

, B. Macht

Machtsuitoefening

a) Wat is macht?

 Bindende regels

o Politieke regelgeving kan alleen functioneren (effectief sturen) als ze ook
opgelegd worden ad leden vd SL
o Gevolgen van niet-naleving regels: sancties, dwangmiddelen  burgerlijke
ongehoorzaamheid
 Burgerlijke ongehoorzaamheid = publieke, niet-gewelddadige en
bewuste daad die ingaat tegen de wet en die tot het doel heeft
en wijziging in beleid of de wetgeving te realiseren.
Bv. spijbelen, onaangekondigde staking
-> Gebruikt wnr men een fundamenteel onrecht wil aanklagen
Kenmerken:
1) Vorm van protest
2) Vreedzaam
3) Aanvaarden van gevolgen nietnaleving bindende regels

o We volgen de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)

 Regels opleggen en afdwingen door middel van machtsuitoefening

Macht versus gezag (burgers stellen zich weinig of geen vragen bij de uitoefening van macht)

 Robert Dahl:
o Macht = actor A heeft de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een
handeling verricht die B anders niet zou verrichten
 Handeling B is niet noodzakelijk in overeenstemming met wat
A wil (onbedoelde effecten)

 Max Weber:
o mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen
eventuele weerstand in
 Gezag als legitiem aanvaarde machtsuitoefening

 Deze definities: gaat over een vermogen, veronderstellen & conflict (vindt dus plaats in
sociale relaties, want als we ons niet tov elkaar verhouden is er ook geen
machtsverhouding)

,  3 vormen van gezag:
o Traditioneel gezag: traditie & gewoonte (meer in vroegere SL)
o Charismatisch gezag: persoonlijke eigenschappen van een machthebber
zorgen ervoor da we da willen volgen & da we ons eraan gaan houden.
o Rationeel-legalistisch gezag: uit respect voor de regels (meer nu)

 Legitieme machtsuitoefening ut respect voor de regels

o Input: met welke signalen uit de SL wordt allemaal rekening gehouden? (Bv.
burgerpanel)
o Troughput: hoe regels gemaakt? Hoe transparant is het maken vd regels
verlopen? Kwaliteit voldoende? (Acceptatie, meer respect vr de regels)
kwaliteit onvoldoende? (Geen acceptatie, geen respect naar regels) (bv.
burgerparticipatie)
o Output: zijn de regels efficiënt & effectief? Vinden we dat de regel
geaccepteerd moet worden? Hoe probleemoplossend is de uitkomst?

Macht omdenken

 3 faces of power – Steven Lukes:

o Power of decision-making / beslissen en bevelen
 ‘naakte machtsuitvoering’ (iem met macht kan beslissen, bevelen
dat beslissing wordt uitgevoerd en evt straf opleggen bij het niet-
volgen)
 Meest zichtbare vorm van macht

o Non-decision-making power / agenda setting (Bachrach & Baratz)
 Prioriteit van thema’s op politieke agenda (≠ richting van beleid)
 Positief: aandacht generen, zichtbaar
 Negatief: verhinderen dat bepaalde thea’s worden behandeld,
onzichtbaar
Bv. reguleren luchtverontreiniging versus vrijwaren van werkgelegenheid


o Ideological power / ideologische hegemonie (Lukes)
 Bepalen wat er gedacht wordt, bestaande orde niet ter discussie
stellen, onzichtbaar
 Culturele hegemonie: de bestaande orde wordt niet ter discussie
gesteld, maar als vanzelfsprekend gezien
Bv. neoliberatie, kapitalistische marktlogica


 Amartya Sen
o Ongelijkheid = macht (onderdrukking) waardoor mensen niet al hun
mogelijkheden ontwikkelen DUS geen ‘echte’ vrijhei
Bv. ontwikkelingslanden vs rijke landen

, b) Macht meten – mission impossible?

Macht aantonen & bewijzen = moeilijk

 Veel machtsuitoefening is onzichtbaar
o Anticipatie op gevolgen van acties, non-decision making, diffuus (de
oorsprong vd machtuitoefening is vaak niet makkelijk te achterhalen of terug
te brengen tot specifieke actoren)

 Macht zit in een machtsstrijd tss actoren, wisselwerking – wederzijds
o Causaliteit van macht vasstellen is bijzonder lastig (bv. pol agenda setting
o Macht van één actor isoleren is problematosch (bv. partijen in een
coalitieregering)

 Macht is vaak negatief
o Maakt het moeilijker om iets vast te stellen
Bv. veto




c) Macht vd staat

 Staat concentreert veel macht
 Natiestaat is langzaam gegroeid doorheen de tijd (proces van staatsvorming
geleidelijk verlopen)
o Steeds grotere concentratie van machtsmiddelen (geld, expertise).
Concurrenten (Kerk, adel…) zijn machtsmiddelen verloren -> politiek systeem
heeft vrij spel gekregen

o Verwerven van legitimiteit: overheid dient aanvaard te worden als geldige
gezaghebber: Weber over gezag (legitiem aanvaarde machtsuitoefening)