Docent: Kees van den Bos
Sociale psychologie aantekeningen
Hoorcollege 1: Cursusinformatie
Tentamen
40 meerkeuzevragen (alinea in boek, of college slide)
Theorieën
Klassieke studies (inclusief details)
Toepassingen
Feiten
1
,Hoorcollege 1; Inleiding sociale psychologie
Sociale psychologie = invloed van sociale situaties (en individuele verschillen)
op menselijke gedachtes, gevoelens en gedragingen. Beïnvloeding aanwezigheid
van andere mensen.
Combinaties met diverse wetenschappelijke disciplines;
Processen uit ontwikkelingspsychologie,
persoonlijkheidspsychologie-, en functieleer
Toepassingen in organisatie-, gezondheids- en klinische psychologie
raakvlakken met sociologie, rechten economie
Drie motieven (complottheorieën):
Epistemologisch: Wat je denkt.
Wat gebeurt hier? Hoe moet ik dit duiden?
Existentieel: Wat je voelt.
Ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
Identificatie: Waar wil je bij horen, mee identificeren .
Ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor.
Axoma’s sociale psychologie
Heider & Simmel (1944); De mens construeert/creëert eigen sociale
realiteit (social construals), vaak in termen van persoonseigenschappen
(Driehoek = boos)
Social construals = manier waarop mensen de wereld waarnemen en
interpreteren.
Invloed fysieke omgeving
waarneming
Invloed sociale omgeving
Fundamentele attributiefout = Oorzaken gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen (Lee Ross)
Self-fulfilling Prophecy = een voorspelling die direct of indirect leidt tot het
uitkomen van die voorspelling.
- (on)geloof bij de persoon realiteit wordt
- Mensen geven niet graag toe dat ze zich vergissen
- Zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk
- “zie je wel”-indruk hangen
- (on)geloof in een persoon veroorzaakt: Pygmalion-effect
Pygmalion-effect (Ovidius) = persoon presteert naar de verwachting die
gezaghebbende andere van hem of haar hebben, in negatieve of positieve zin.
Mensen geven niet graag toe dat ze zich vergissen
Zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk
2
, “zie je wel”-indruk hangen
Mensen construeren eigen realiteit (Kurt
Lewin)
Denken, doen en voelen van
mensen wordt sterk beïnvloed door de
situatie, of liever door hun
interpretatie van de situatie.
Kurt Lewin Mensen denken, doen en voelen = f(Persoon x
Situatie)
Basisprincipe sociale psychologie:
Twee manieren van informatieverwerking
Gecontroleerd - Automatisch
Systematisch - Heuristisch/oppervlakkig (Chaiken) - Hindsight bias
Hindsight bias = neiging om te geloven dat onze voorspellingen
preciezer zijn dan ze in werkelijkheid zijn.
Centraal - Perifeer (Petty)
Rationalistisch - Experimenteel (Epstein)
Wanneer wat?
Willen (gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf-gerelateerd)
Kunnen (genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie)
Schema’s en heuristiek als je niet anders wilt of kunt
Confirmation bias = neiging om vragen te stellen die je overtuig bevestigen
3
, Hoorcollege 2: Sociale Beïnvloeding
Beïnvloeding door de aanwezigheid van andere mensen (daadwerkelijk en/of
voorgesteld)
Adolf Hitler
Beïnvloeding van heel veel mensen (onderzoek naar sociale beïnvloeding
en gehoorzaamheid)
Kurt Lewin en andere onderzoekers vluchten naar Amerika
Attitude onderzoek => Meegeholpen einde 2e wereldoorlog
Kurt Lewin; grondlegger sociale psychologie
Veldtheorie = voortdurend veranderend krachtenveld waarin
verschillende krachten invloed uitoefenen (vanuit onszelf of vanuit
andere personen) en dit continu veranderd.
Gedrag = Persoon x Situatie
Latané
Social impact theory = afhankelijk van 3 kenmerken:
1. Aantal andere dat drukt uitoefent
2. Waarde gehecht aan de bron van sociale druk (sterkte)
3. Nabijheid van de bron (fysiek of psychologisch: aanwezig in
gedachten
VOORBEELD Onderzoek: hulp bieden aan slachtoffer (wanneer helpen we
andere? Wat doen andere? Bystander effect
Geen ander 85%
1 ander 62%
4 anderen 31%
Oorzaken van conformiteit (=vormen van bepaalde gedragslijn met iedereen)
Informationeel = Je wilt het meest juist/gepast handelen
Informatie onzekerheid
Vaak rationeel
Normatief = Je wilt geaccepteerd worden (door de mensen om je heen)
4
Sociale psychologie aantekeningen
Hoorcollege 1: Cursusinformatie
Tentamen
40 meerkeuzevragen (alinea in boek, of college slide)
Theorieën
Klassieke studies (inclusief details)
Toepassingen
Feiten
1
,Hoorcollege 1; Inleiding sociale psychologie
Sociale psychologie = invloed van sociale situaties (en individuele verschillen)
op menselijke gedachtes, gevoelens en gedragingen. Beïnvloeding aanwezigheid
van andere mensen.
Combinaties met diverse wetenschappelijke disciplines;
Processen uit ontwikkelingspsychologie,
persoonlijkheidspsychologie-, en functieleer
Toepassingen in organisatie-, gezondheids- en klinische psychologie
raakvlakken met sociologie, rechten economie
Drie motieven (complottheorieën):
Epistemologisch: Wat je denkt.
Wat gebeurt hier? Hoe moet ik dit duiden?
Existentieel: Wat je voelt.
Ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
Identificatie: Waar wil je bij horen, mee identificeren .
Ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor.
Axoma’s sociale psychologie
Heider & Simmel (1944); De mens construeert/creëert eigen sociale
realiteit (social construals), vaak in termen van persoonseigenschappen
(Driehoek = boos)
Social construals = manier waarop mensen de wereld waarnemen en
interpreteren.
Invloed fysieke omgeving
waarneming
Invloed sociale omgeving
Fundamentele attributiefout = Oorzaken gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen (Lee Ross)
Self-fulfilling Prophecy = een voorspelling die direct of indirect leidt tot het
uitkomen van die voorspelling.
- (on)geloof bij de persoon realiteit wordt
- Mensen geven niet graag toe dat ze zich vergissen
- Zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk
- “zie je wel”-indruk hangen
- (on)geloof in een persoon veroorzaakt: Pygmalion-effect
Pygmalion-effect (Ovidius) = persoon presteert naar de verwachting die
gezaghebbende andere van hem of haar hebben, in negatieve of positieve zin.
Mensen geven niet graag toe dat ze zich vergissen
Zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk
2
, “zie je wel”-indruk hangen
Mensen construeren eigen realiteit (Kurt
Lewin)
Denken, doen en voelen van
mensen wordt sterk beïnvloed door de
situatie, of liever door hun
interpretatie van de situatie.
Kurt Lewin Mensen denken, doen en voelen = f(Persoon x
Situatie)
Basisprincipe sociale psychologie:
Twee manieren van informatieverwerking
Gecontroleerd - Automatisch
Systematisch - Heuristisch/oppervlakkig (Chaiken) - Hindsight bias
Hindsight bias = neiging om te geloven dat onze voorspellingen
preciezer zijn dan ze in werkelijkheid zijn.
Centraal - Perifeer (Petty)
Rationalistisch - Experimenteel (Epstein)
Wanneer wat?
Willen (gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf-gerelateerd)
Kunnen (genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie)
Schema’s en heuristiek als je niet anders wilt of kunt
Confirmation bias = neiging om vragen te stellen die je overtuig bevestigen
3
, Hoorcollege 2: Sociale Beïnvloeding
Beïnvloeding door de aanwezigheid van andere mensen (daadwerkelijk en/of
voorgesteld)
Adolf Hitler
Beïnvloeding van heel veel mensen (onderzoek naar sociale beïnvloeding
en gehoorzaamheid)
Kurt Lewin en andere onderzoekers vluchten naar Amerika
Attitude onderzoek => Meegeholpen einde 2e wereldoorlog
Kurt Lewin; grondlegger sociale psychologie
Veldtheorie = voortdurend veranderend krachtenveld waarin
verschillende krachten invloed uitoefenen (vanuit onszelf of vanuit
andere personen) en dit continu veranderd.
Gedrag = Persoon x Situatie
Latané
Social impact theory = afhankelijk van 3 kenmerken:
1. Aantal andere dat drukt uitoefent
2. Waarde gehecht aan de bron van sociale druk (sterkte)
3. Nabijheid van de bron (fysiek of psychologisch: aanwezig in
gedachten
VOORBEELD Onderzoek: hulp bieden aan slachtoffer (wanneer helpen we
andere? Wat doen andere? Bystander effect
Geen ander 85%
1 ander 62%
4 anderen 31%
Oorzaken van conformiteit (=vormen van bepaalde gedragslijn met iedereen)
Informationeel = Je wilt het meest juist/gepast handelen
Informatie onzekerheid
Vaak rationeel
Normatief = Je wilt geaccepteerd worden (door de mensen om je heen)
4
