OAT – Landelijk Examen
Initiële cijferanalyse: (beschrijving jaarrekeningpost)
- Grootte
Minimaal 2 berekeningen waaruit blijkt hoe belangrijk de post is door post uit te drukken in
balanstotaal en rubriekstotaal. Een post is niet materieel, materieel (B: 3%-5%; W: 5%-10%)
of van diepgaande invloed (B: >5%; W: >10%). Balanspost relateren aan TV/EV.
o Omslagpunten (van winst naar verlies, tendenties)
o Specifieke eisen gebruikersgroepen (ratio’s kredietverstrekkers)
- Kenmerken
2 kenmerken per post. Waarom vormt de post een mogelijk risico voor de jaarrekening en de
accountant. Aangeven wat je ziet + waarom van belang voor de controle.
o Inherente (significante) risico’s. Bijv. complexiteit, subjectiviteit (waardering),
frauderisico’s en waardering.
o Vragen die opkomen uit de ICBO > niet te verklaren stijgingen/dalingen
o Geschetste ontwikkelingen zie je niet terug in de cijfers
- Controleaspecten
o Activa: bestaan, waardering en eigendom;
o Juistheid van de omzet, volledigheid van de voorziening ..;
o Ook aandacht voor adequate presentatie en toelichting > de accountant controleert
of de post op de juiste wijze is gepresenteerd en toegelicht.
o Controlemiddel: bijv. inventarisatie
Risicoanalyse: (COS 315 art 28)
Objecten van onderzoek: (identificeerbaar en kan worden getoetst aan de gestelde eisen. Info kan
worden onderworpen aan procedures om een conclusies te onderbouwen.)
- Financiële info
- Niet financiële info
- Systemen en processen
- Gedrag
Inherent risico:
De vatbaarheid van een bewering met betrekking tot een transactiestroom, rekeningsaldo of in de
financiële overzichten opgenomen toelichting voor een afwijking die afzonderlijk of gezamenlijk met
andere afwijkingen van materieel belang is, voordat er rekening wordt gehouden met de eventuele
daarop betrekking hebbende interne beheersingsmaatregelen.
Controle:
- Redelijke mate van zekerheid > positieve bewoordingen (AO/IB wordt getoetst)
- Beperkte mate van zekerheid > negatieve bewoordingen (AO/IB wordt niet getoetst)
Positieve controle: Is het terecht in de gegevensopstelling opgenomen (debet, juistheid, bestaan)
Negatieve controle: Is alles opgenomen wat opgenomen zou moeten worden (credit, volledigheid)
Opzet: Handboek AO/IB | Organigram | Interviews
,Bestaan: lijncontroles (Het volgen van enkele transacties door het financiële verslaggevingssysteem)
Werking:
- Verbandscontroles
- Proceduretests
- Cijferbeoordelingen
- CTF
Opzet: planningsfase
Bestaan en werking: interim-controle
Data-analyse: eindejaarscontrole
Three Lines of Defense:
1e lijn: Intern: management > verantwoordelijk voor de realisatie van de strategie en voor de daarvan
afgeleide doelstellingen
2e lijn: Intern: Directie/financieel directeur > verantwoordelijk voor de structuur en inrichting van de
organisatie
3e lijn: Extern: Externe accountant en RvC > voorziet de hoogste leiding van aanvullende zekerheid
over de kwaliteit van sturing en beheersing.
Collisie gevaar: Accountant controleert eigen werk
Integrale inventarisatie: Het aan het eind van het (boek)jaar (op één tijdstip) de gehele voorraad
inventariseren.
Partiële inventarisatie: Een steeds wisselend deel van de voorraad inventariseren op een onbekend
tijdstip voor de magazijnmeester.
Fraude (art. 26 Wta, bij controleopdrachten, AFM toezichthouder): een opzettelijke handeling door
een of meer leden van het management, met governance belaste personen, werknemers of derden,
waarbij gebruik wordt gemaakt van misleiding teneinde een onrechtmatig of onwettig voordeel te
verkrijgen.
Fraude escalatieladder (NV COS 240)
1. Frauderisico’s bespreken in team
2. informatie inwinnen bij/voer directie en sleutelrollen administrateuren
3. evaluatie frauderisico’s (interne controlemaatregelen, houding en gedrag directie)
4. aanwijzingen fraude analyseren en onderzoeken
5. omstandigheden: opdrachtcontinuering of opdracht teruggeven?
6. cliënt aanmoedigen fraude te redresseren
7. opdracht teruggeven, bij onmogelijkheid de opdracht voort te zetten door onvoldoende
redres
8. melden (niet in alle gevallen)
Redresseren (fraude herstellen/goedmaken):
- Retrospectief > herstellen van gevolgen van de fraude
- Prospectief > nemen van maatregelen die het plegen van fraude in toekomst voorkomen
,Debiteuren: afloopcontrole
Crediteuren: voortgezette controle
Systeemgerichte controlewerkzaamheden:
- Mutaties in het prijzenbestand alleen door bevoegde medewerkers gemuteerd
Gegevensgerichte werkzaamheden:
- Three way match
- Deelwaarnemingen
- Steekproeven
- Voortgezette controle op crediteuren
- Detailcontrole inkoopfacturen
Kwalitatief (vakkundigheid)/kwantitatief(bedrag) axiomatisch voorbehoud (onbewezen, maar als
grondslag aanvaardde stelling.
Oogstcontract: je spreekt tegen een bepaalde prijs/kwaliteit
Afname: Prijs + dat je alles afneemt wat diegene produceert
Afroep: Tegen bepaalde prijs + hoeveelheid gedurende het jaar (vaak boetes aan verbonden bij geen
volledige afname)
Raamcontract: Geen afspraak over hoeveelheid
VGBA/VIO: Opdrachtaanvaarding en continuering: > in de toelichtingen hierop zijn waarborgen als
voorbeeld uitgewerkt.
Fundamentele beginselen VGBA:
- Professionaliteit;
- Integriteit;
- Objectiviteit;
- Vakkundigheid en zorgvuldigheid;
- Vertrouwelijkheid.
Bedreigingen VIO als gevolg van:
- Eigenbelang;
- Zelftoetsing;
- Belangenbehartiging;
- Vertrouwdheid;
- Intimidatie
5 stappenplan (artikel 21 VGBA):
- Identificatie van de situatie: Benoem de omstandigheden die een bedreiging kunnen zijn en
de betreffende fundamentele beginselen
- Bedreigingen: Welke bedreigingen zijn van toepassing per relevant fundamenteel beginsel
- Beoordeling bedreiging: Is de bedreiging relevant voor de uitvoering van de professionele
dienst. Wat vindt een goed geïnformeerde derde hiervan?
, - Maatregelen (waarborgen) > staan in toelichting op VGBA en VIO uitgewerkt: Welke zijn er
mogelijk. Indien maatregel niet mogelijk dan aangeven waarom niet.
- Conclusie:
o Door de getroffen maatregelen houdt de accountant zich aan de fundamentele
beginselen. Hierbij worden overwegingen en conclusie schriftelijk vastgelegd.
o De accountant kan zich niet houden aan de fundamentele beginselen en weigert of
beëindigt de professionele dienst ( en eventuele relatie)
Controleplan Wettelijke controleplicht: 2:393 BW
Assurance > Redelijke mate van zekerheid , positieve bewoordingen (controleverklaring)
Non-assurance > Beperkte mate van zekerheid (samenstellingsverklaring)
NV COS 315 (beheersomgeving) > kennis bedrijfsactiviteiten, ICBO
- A124: Controledoelstellingen
NV COS 330: Hoe speelt de accountant in op de ingeschatte risico’s
NV COS 500-505: Controle-informatie, vanaf NV COS 500 A10 worden de diverse
controlewerkzaamheden (inspectie, waarneming, verzoek om toelichting, externe confirmatie enz.)
toegelicht.
- Voldoende controle-informatie
- Geschiktheid controle-informatie
- Toereikendheid controle-informatie
NV COS 520
NV COS 540: De controle van schattingen inclusief reële waarde.
Doel controleproces NV COS 200 + 300:
- Vaststellen van normen;
- Waarnemen werkelijkheid;
- Toetsen aan normen;
- Trekken van conclusies;
- Kenbaar maken conclusies.
Effectiviteit controleproces:
- Controledoelstelling > Getrouw beeld
Efficiency controleproces:
- Doelmatigheid
- Controledoelstelling (NV COS 315 A124 (2016)):
De accountant onderkent de volgende doelstellingen:
Vaststellen bestaan, eigendom (met name i.v.m. consignatie) en waardering
Vaststellen adequate presentatie en toelichting van de post …
, Het vaststellen van de volledigheid van passiva en opbrengsten, het bestaan/juistheid van de activa
en kosten
Bestaan > balans | Voorkomen > W&V
Activa en passiva: Controle rechten en verplichtingen (eigendomsaspect)
De juistheid van.. en voorts de juiste rubricering van, de waardering van, de tijdigheid van..
- Positieve controle op de juistheid personeelskosten en een negatieve controle op de
volledigheid van de daarbij horende verplichtingen
- Volledigheid van de verantwoorde directe uren als basis van de volledigheid van de omzet
- Risicoanalyse:
De accountant stelt de volgende risico’s vast: COS 315 28
Soms heb je risico’s die extra aandacht vragen, de zogenaamde significante risico’s. De reden hiervan
kan zijn:
- Het risico is een frauderisico;
- Het risico houdt verband met recente significante ontwikkelingen op economisch,
boekhoudkundig of ander gebied;
- De complexiteit van transacties;
- Subjectiviteit en onzekerheid t.a.v. de financiële informatie m.b.t. het risico;
- Het risico houdt verband met significante transacties met verbonden partijen
- Benoem casusspecifieke risico’s (zie eerste vragen ochtendzitting) en het gevolg hiervan voor
het resultaat en de balans. > geen algemene risico’s
- AO-risico’s: Risico’s die kunnen leiden tot onbetrouwbare informatie en/of onttrekking van
waarden > beheersmaatregelen: budget, richtlijnen enz.
- IT-risico’s: Risico’s voortkomend uit het gebruik van IT. Onder te verdelen naar de IT
beveiligingsdoelstellingen: > Beheersmaatregelen: General en Application controls
o Vertrouwelijkheid;
o Betrouwbaarheid; (Ook onderdeel van accountantsverslag > 2:393 lid 4 BW)
o Continuïteit; (Ook onderdeel van accountantsverslag > 2:393 lid 4 BW)
o Controleerbaarheid.
- Business risico’s: Risico’s die er voor kunnen zorgen dat een bedrijf de doelstellingen niet
behaalt. > Diverse beheersmaatregelen op alle gebieden.
- Inherente risico’s: De gevoeligheid van een bewering voor een afwijking die afzonderlijk of
gezamenlijk van materieel belang kan zijn waarbij er geen IB-maatregelen zijn toegepast. >
beheersmaatregelen: Interne beheersingsmaatregelen. Omdat het voor de accountant om
betrouwbare rapportage gaat zal dit met name AO gericht zijn. Controlemaatregelen door de
accountant afhankelijk van de aanwezige interne beheersing.
Beschrijf de situatie: wat geeft aanleiding tot een risico?
De organisatie verkoopt op rekening aan particuliere klanten
Beschrijf het risico: Wat kan er gebeuren?
Initiële cijferanalyse: (beschrijving jaarrekeningpost)
- Grootte
Minimaal 2 berekeningen waaruit blijkt hoe belangrijk de post is door post uit te drukken in
balanstotaal en rubriekstotaal. Een post is niet materieel, materieel (B: 3%-5%; W: 5%-10%)
of van diepgaande invloed (B: >5%; W: >10%). Balanspost relateren aan TV/EV.
o Omslagpunten (van winst naar verlies, tendenties)
o Specifieke eisen gebruikersgroepen (ratio’s kredietverstrekkers)
- Kenmerken
2 kenmerken per post. Waarom vormt de post een mogelijk risico voor de jaarrekening en de
accountant. Aangeven wat je ziet + waarom van belang voor de controle.
o Inherente (significante) risico’s. Bijv. complexiteit, subjectiviteit (waardering),
frauderisico’s en waardering.
o Vragen die opkomen uit de ICBO > niet te verklaren stijgingen/dalingen
o Geschetste ontwikkelingen zie je niet terug in de cijfers
- Controleaspecten
o Activa: bestaan, waardering en eigendom;
o Juistheid van de omzet, volledigheid van de voorziening ..;
o Ook aandacht voor adequate presentatie en toelichting > de accountant controleert
of de post op de juiste wijze is gepresenteerd en toegelicht.
o Controlemiddel: bijv. inventarisatie
Risicoanalyse: (COS 315 art 28)
Objecten van onderzoek: (identificeerbaar en kan worden getoetst aan de gestelde eisen. Info kan
worden onderworpen aan procedures om een conclusies te onderbouwen.)
- Financiële info
- Niet financiële info
- Systemen en processen
- Gedrag
Inherent risico:
De vatbaarheid van een bewering met betrekking tot een transactiestroom, rekeningsaldo of in de
financiële overzichten opgenomen toelichting voor een afwijking die afzonderlijk of gezamenlijk met
andere afwijkingen van materieel belang is, voordat er rekening wordt gehouden met de eventuele
daarop betrekking hebbende interne beheersingsmaatregelen.
Controle:
- Redelijke mate van zekerheid > positieve bewoordingen (AO/IB wordt getoetst)
- Beperkte mate van zekerheid > negatieve bewoordingen (AO/IB wordt niet getoetst)
Positieve controle: Is het terecht in de gegevensopstelling opgenomen (debet, juistheid, bestaan)
Negatieve controle: Is alles opgenomen wat opgenomen zou moeten worden (credit, volledigheid)
Opzet: Handboek AO/IB | Organigram | Interviews
,Bestaan: lijncontroles (Het volgen van enkele transacties door het financiële verslaggevingssysteem)
Werking:
- Verbandscontroles
- Proceduretests
- Cijferbeoordelingen
- CTF
Opzet: planningsfase
Bestaan en werking: interim-controle
Data-analyse: eindejaarscontrole
Three Lines of Defense:
1e lijn: Intern: management > verantwoordelijk voor de realisatie van de strategie en voor de daarvan
afgeleide doelstellingen
2e lijn: Intern: Directie/financieel directeur > verantwoordelijk voor de structuur en inrichting van de
organisatie
3e lijn: Extern: Externe accountant en RvC > voorziet de hoogste leiding van aanvullende zekerheid
over de kwaliteit van sturing en beheersing.
Collisie gevaar: Accountant controleert eigen werk
Integrale inventarisatie: Het aan het eind van het (boek)jaar (op één tijdstip) de gehele voorraad
inventariseren.
Partiële inventarisatie: Een steeds wisselend deel van de voorraad inventariseren op een onbekend
tijdstip voor de magazijnmeester.
Fraude (art. 26 Wta, bij controleopdrachten, AFM toezichthouder): een opzettelijke handeling door
een of meer leden van het management, met governance belaste personen, werknemers of derden,
waarbij gebruik wordt gemaakt van misleiding teneinde een onrechtmatig of onwettig voordeel te
verkrijgen.
Fraude escalatieladder (NV COS 240)
1. Frauderisico’s bespreken in team
2. informatie inwinnen bij/voer directie en sleutelrollen administrateuren
3. evaluatie frauderisico’s (interne controlemaatregelen, houding en gedrag directie)
4. aanwijzingen fraude analyseren en onderzoeken
5. omstandigheden: opdrachtcontinuering of opdracht teruggeven?
6. cliënt aanmoedigen fraude te redresseren
7. opdracht teruggeven, bij onmogelijkheid de opdracht voort te zetten door onvoldoende
redres
8. melden (niet in alle gevallen)
Redresseren (fraude herstellen/goedmaken):
- Retrospectief > herstellen van gevolgen van de fraude
- Prospectief > nemen van maatregelen die het plegen van fraude in toekomst voorkomen
,Debiteuren: afloopcontrole
Crediteuren: voortgezette controle
Systeemgerichte controlewerkzaamheden:
- Mutaties in het prijzenbestand alleen door bevoegde medewerkers gemuteerd
Gegevensgerichte werkzaamheden:
- Three way match
- Deelwaarnemingen
- Steekproeven
- Voortgezette controle op crediteuren
- Detailcontrole inkoopfacturen
Kwalitatief (vakkundigheid)/kwantitatief(bedrag) axiomatisch voorbehoud (onbewezen, maar als
grondslag aanvaardde stelling.
Oogstcontract: je spreekt tegen een bepaalde prijs/kwaliteit
Afname: Prijs + dat je alles afneemt wat diegene produceert
Afroep: Tegen bepaalde prijs + hoeveelheid gedurende het jaar (vaak boetes aan verbonden bij geen
volledige afname)
Raamcontract: Geen afspraak over hoeveelheid
VGBA/VIO: Opdrachtaanvaarding en continuering: > in de toelichtingen hierop zijn waarborgen als
voorbeeld uitgewerkt.
Fundamentele beginselen VGBA:
- Professionaliteit;
- Integriteit;
- Objectiviteit;
- Vakkundigheid en zorgvuldigheid;
- Vertrouwelijkheid.
Bedreigingen VIO als gevolg van:
- Eigenbelang;
- Zelftoetsing;
- Belangenbehartiging;
- Vertrouwdheid;
- Intimidatie
5 stappenplan (artikel 21 VGBA):
- Identificatie van de situatie: Benoem de omstandigheden die een bedreiging kunnen zijn en
de betreffende fundamentele beginselen
- Bedreigingen: Welke bedreigingen zijn van toepassing per relevant fundamenteel beginsel
- Beoordeling bedreiging: Is de bedreiging relevant voor de uitvoering van de professionele
dienst. Wat vindt een goed geïnformeerde derde hiervan?
, - Maatregelen (waarborgen) > staan in toelichting op VGBA en VIO uitgewerkt: Welke zijn er
mogelijk. Indien maatregel niet mogelijk dan aangeven waarom niet.
- Conclusie:
o Door de getroffen maatregelen houdt de accountant zich aan de fundamentele
beginselen. Hierbij worden overwegingen en conclusie schriftelijk vastgelegd.
o De accountant kan zich niet houden aan de fundamentele beginselen en weigert of
beëindigt de professionele dienst ( en eventuele relatie)
Controleplan Wettelijke controleplicht: 2:393 BW
Assurance > Redelijke mate van zekerheid , positieve bewoordingen (controleverklaring)
Non-assurance > Beperkte mate van zekerheid (samenstellingsverklaring)
NV COS 315 (beheersomgeving) > kennis bedrijfsactiviteiten, ICBO
- A124: Controledoelstellingen
NV COS 330: Hoe speelt de accountant in op de ingeschatte risico’s
NV COS 500-505: Controle-informatie, vanaf NV COS 500 A10 worden de diverse
controlewerkzaamheden (inspectie, waarneming, verzoek om toelichting, externe confirmatie enz.)
toegelicht.
- Voldoende controle-informatie
- Geschiktheid controle-informatie
- Toereikendheid controle-informatie
NV COS 520
NV COS 540: De controle van schattingen inclusief reële waarde.
Doel controleproces NV COS 200 + 300:
- Vaststellen van normen;
- Waarnemen werkelijkheid;
- Toetsen aan normen;
- Trekken van conclusies;
- Kenbaar maken conclusies.
Effectiviteit controleproces:
- Controledoelstelling > Getrouw beeld
Efficiency controleproces:
- Doelmatigheid
- Controledoelstelling (NV COS 315 A124 (2016)):
De accountant onderkent de volgende doelstellingen:
Vaststellen bestaan, eigendom (met name i.v.m. consignatie) en waardering
Vaststellen adequate presentatie en toelichting van de post …
, Het vaststellen van de volledigheid van passiva en opbrengsten, het bestaan/juistheid van de activa
en kosten
Bestaan > balans | Voorkomen > W&V
Activa en passiva: Controle rechten en verplichtingen (eigendomsaspect)
De juistheid van.. en voorts de juiste rubricering van, de waardering van, de tijdigheid van..
- Positieve controle op de juistheid personeelskosten en een negatieve controle op de
volledigheid van de daarbij horende verplichtingen
- Volledigheid van de verantwoorde directe uren als basis van de volledigheid van de omzet
- Risicoanalyse:
De accountant stelt de volgende risico’s vast: COS 315 28
Soms heb je risico’s die extra aandacht vragen, de zogenaamde significante risico’s. De reden hiervan
kan zijn:
- Het risico is een frauderisico;
- Het risico houdt verband met recente significante ontwikkelingen op economisch,
boekhoudkundig of ander gebied;
- De complexiteit van transacties;
- Subjectiviteit en onzekerheid t.a.v. de financiële informatie m.b.t. het risico;
- Het risico houdt verband met significante transacties met verbonden partijen
- Benoem casusspecifieke risico’s (zie eerste vragen ochtendzitting) en het gevolg hiervan voor
het resultaat en de balans. > geen algemene risico’s
- AO-risico’s: Risico’s die kunnen leiden tot onbetrouwbare informatie en/of onttrekking van
waarden > beheersmaatregelen: budget, richtlijnen enz.
- IT-risico’s: Risico’s voortkomend uit het gebruik van IT. Onder te verdelen naar de IT
beveiligingsdoelstellingen: > Beheersmaatregelen: General en Application controls
o Vertrouwelijkheid;
o Betrouwbaarheid; (Ook onderdeel van accountantsverslag > 2:393 lid 4 BW)
o Continuïteit; (Ook onderdeel van accountantsverslag > 2:393 lid 4 BW)
o Controleerbaarheid.
- Business risico’s: Risico’s die er voor kunnen zorgen dat een bedrijf de doelstellingen niet
behaalt. > Diverse beheersmaatregelen op alle gebieden.
- Inherente risico’s: De gevoeligheid van een bewering voor een afwijking die afzonderlijk of
gezamenlijk van materieel belang kan zijn waarbij er geen IB-maatregelen zijn toegepast. >
beheersmaatregelen: Interne beheersingsmaatregelen. Omdat het voor de accountant om
betrouwbare rapportage gaat zal dit met name AO gericht zijn. Controlemaatregelen door de
accountant afhankelijk van de aanwezige interne beheersing.
Beschrijf de situatie: wat geeft aanleiding tot een risico?
De organisatie verkoopt op rekening aan particuliere klanten
Beschrijf het risico: Wat kan er gebeuren?
