Probleem 8 Older and wiser?
Drag, L. L., & Bieliauskas, L. A. (2009). Contemporary Review 2009:
Cognitive Aging.
Biologische veranderingen
Structureel wordt het brein kleiner qua volume, met name de frontale cortex. Daarnaast neemt de
witte en grijze massa ook af in voornamelijk de frontale cortex (vandaar ook de afname in cognitief
functioneren). Verder zijn er minder neurale verbindingen in de hippocampus en neemt hier ook het
volume af wat voor slechter geheugen kan zorgen. Het tempo van de afname in volume in de
hersenen neemt toe naarmate men ouder wordt.
Het cerebrovasculaire systeem veranderd ook met de tijd: minder bloedtoevoer naar de hersenen,
verminderde snelheid in metabolisme van zuurstofopname en de vasculaire reactie van vaten in de
hersenen.
De lateralisatie gaat ook achteruit als men ouder wordt: dezelfde taak uitvoeren geeft meer
bilaterale activiteit in de prefrontale cortex bij ouderen dan bij jongeren waar het meer naar één kant
leunt -> hemispheric asymmetry reduction in adults model (HAROLD).
HAROLD is mogelijk een compenserende oplossing voor de afnemende cognitieve processen:
minder lateralisatie en verbeterde prestaties = succesvol.
Ook is er minder specificatie in de hersenen voor het uitvoeren van taken. The theory of
dedifferentiation zegt dat ouder worden geassocieerd is met een vermindering in neurale specificatie
door moeilijker specifieke neurale mechanismes te kunnen creëren -> minder accurate informatie
overdracht, hogere levels van willekeurige variabiliteit en minder gescheiden mentale representaties
in informatie.
Een theorie van Li et al. zegt dat de dedifferentiatie komt door verstoringen in het dopamine systeem
wat de tussen rol van de prefrontale cortex verstoort. Hierdoor komen oudere herinneringen/kennis
op, want er wordt aan top-down processing gedaan en het onderscheid tussen doelgericht
netwerken en niet-relevante netwerken is weggevallen.
Bemiddelende variabelen in cognitief verouderen
Educatie
Educatie heeft een positieve relatie met cognitief presteren. Zo kan het helpen op geheugendomein
(heterogeen wel, dus niet elk aspect van het geheugen), minder mentale aftakeling, betere prestatie
op cognitieve taken, minder kans op dementie en verminderd hersen aftakeling.
Cognitieve reserve: passief of actief proces die het individu helpt om te gaan met leeftijd-
gerelateerde hersenveranderingen door veerkracht en plasticiteit. De reserve bestaat vooral
uit vocabulaire en aantal jaar van educatie.
Bij mensen met een hogere reserve duurt het langer voordat de symptomen doorkomen bij
een aandoening, maar mogelijk komt de mentale aftakeling ook later, doordat er meer af te
bouwen valt.
Sensorische vaardigheden
Oudere mensen krijgen bijvoorbeeld minder licht binnen op hun retina, waardoor er meer aandacht
en moeite gefocust moet worden op het identificeren van de stimuli. Dit wordt weggenomen van
cognitieve processen, wat mogelijk de cognitieve achteruitgang verklaart.
Tot slot moet er aan gedacht worden dat ouderen beter functioneren in de ochtend.
, Theorieën over verouderen
Neurochemicalen
De dopamine hypothese (hierboven genoemd).
Frontale verouderingshypthese
De frontale cortex is vooral gevoelig voor verouderingsprocessen wat meerdere processen beïnvloed,
zoals executief functioneren, taal en geheugen.
Inhibitie controle hypothese
Slechtere toepassing van remmende processen wat invloed kan hebben op het werkgeheugen. Zo
kunnen taak-irrelevante stimuli lastiger genegeerd worden: fan effect = feiten die hetzelfde concept
delen en daardoor strijden om opgehaald te worden uit het geheugen.
Speed of processing hypothesis
Een groot deel van de variantie in de cognitieve aftakelingen kunnen toegeschreven aan de lagere
snelheid van informatieverwerking bij ouderen. Door de beperkte tijd van informatiebronnen kan
men de taak niet meer goed uitvoeren als de bronnen verdwijnen door de te trage oplossingen.
Geen van bovenstaande theorieën zijn exclusief en er moet nog een geheel geïntegreerde theorie
komen die alles verklaart.
Domein specifieke veranderingen
Mentale status
Dit wordt gemeten met een Mini-Mental State Examination (MMSE) en tussen de MMSE en IQ zit
een positieve relatie. Om deze reden is er niet gelijk sprake van cognitieve aftakeling als men laag
scoort als men ook een laag IQ heeft. De test wordt ook beïnvloed door educatie en leeftijd.
Aandacht
Afname in cognitieve functioneren voor veroudering kan het kunnen functioneren in complexe
situaties erg vermoeilijken. Aanhoudende aandacht is vaak niet het probleem met veroudering,
omdat dit intact blijft. De inhibitie bij aandacht gaat vaak fout en selectieve aandacht is ook gevoelig
voor verouderingsprocessen. Verdeelde aandacht wordt ook sterk beïnvloed door veroudering,
omdat het om een duale taak gaat en zelfs jongeren hebben hier moeite mee.
Executief functioneren
Daling in het executief functioneren wordt nu geweten aan het niet succesvol kunnen uitvoeren van
strategieën. Het is gelinkt aan de prefrontale cortex -> volume van de prefrontale cortex gaf betere
verklaring voor de variabiliteit dan leeftijd, wat de prefrontale cortex mogelijk een tussenschakel
maakt.
Het werkgeheugen wordt ook ernstig aangetast door veroudering, omdat het veel bronnen van de
cognitie eist om te kunnen werken. Complexere taken zullen dan ook ergere aftakelingen aan het
licht brengen. Let op! -> korte termijn geheugen blijft wel intact.
Geheugen
Episodisch geheugen: dit geheugen neemt af met de leeftijd, maar sommige delen zijn
gevoeliger dan anderen -> coderen van nieuwe informatie wordt sterk beïnvloed,
herinneringen ophalen wat veel moeite kost wordt beïnvloed. Dit komt door de frontal aging
hypothesis: zelf inspannende strategieën voor coderen en ophalen worden minder efficiënt.
Semantisch geheugen/crystallized intelligence: dit geheugen neemt eigenlijk toe met leeftijd,
omdat men meer kennis op doet (neemt mogelijk wel af op echt late leeftijd). Problemen
Drag, L. L., & Bieliauskas, L. A. (2009). Contemporary Review 2009:
Cognitive Aging.
Biologische veranderingen
Structureel wordt het brein kleiner qua volume, met name de frontale cortex. Daarnaast neemt de
witte en grijze massa ook af in voornamelijk de frontale cortex (vandaar ook de afname in cognitief
functioneren). Verder zijn er minder neurale verbindingen in de hippocampus en neemt hier ook het
volume af wat voor slechter geheugen kan zorgen. Het tempo van de afname in volume in de
hersenen neemt toe naarmate men ouder wordt.
Het cerebrovasculaire systeem veranderd ook met de tijd: minder bloedtoevoer naar de hersenen,
verminderde snelheid in metabolisme van zuurstofopname en de vasculaire reactie van vaten in de
hersenen.
De lateralisatie gaat ook achteruit als men ouder wordt: dezelfde taak uitvoeren geeft meer
bilaterale activiteit in de prefrontale cortex bij ouderen dan bij jongeren waar het meer naar één kant
leunt -> hemispheric asymmetry reduction in adults model (HAROLD).
HAROLD is mogelijk een compenserende oplossing voor de afnemende cognitieve processen:
minder lateralisatie en verbeterde prestaties = succesvol.
Ook is er minder specificatie in de hersenen voor het uitvoeren van taken. The theory of
dedifferentiation zegt dat ouder worden geassocieerd is met een vermindering in neurale specificatie
door moeilijker specifieke neurale mechanismes te kunnen creëren -> minder accurate informatie
overdracht, hogere levels van willekeurige variabiliteit en minder gescheiden mentale representaties
in informatie.
Een theorie van Li et al. zegt dat de dedifferentiatie komt door verstoringen in het dopamine systeem
wat de tussen rol van de prefrontale cortex verstoort. Hierdoor komen oudere herinneringen/kennis
op, want er wordt aan top-down processing gedaan en het onderscheid tussen doelgericht
netwerken en niet-relevante netwerken is weggevallen.
Bemiddelende variabelen in cognitief verouderen
Educatie
Educatie heeft een positieve relatie met cognitief presteren. Zo kan het helpen op geheugendomein
(heterogeen wel, dus niet elk aspect van het geheugen), minder mentale aftakeling, betere prestatie
op cognitieve taken, minder kans op dementie en verminderd hersen aftakeling.
Cognitieve reserve: passief of actief proces die het individu helpt om te gaan met leeftijd-
gerelateerde hersenveranderingen door veerkracht en plasticiteit. De reserve bestaat vooral
uit vocabulaire en aantal jaar van educatie.
Bij mensen met een hogere reserve duurt het langer voordat de symptomen doorkomen bij
een aandoening, maar mogelijk komt de mentale aftakeling ook later, doordat er meer af te
bouwen valt.
Sensorische vaardigheden
Oudere mensen krijgen bijvoorbeeld minder licht binnen op hun retina, waardoor er meer aandacht
en moeite gefocust moet worden op het identificeren van de stimuli. Dit wordt weggenomen van
cognitieve processen, wat mogelijk de cognitieve achteruitgang verklaart.
Tot slot moet er aan gedacht worden dat ouderen beter functioneren in de ochtend.
, Theorieën over verouderen
Neurochemicalen
De dopamine hypothese (hierboven genoemd).
Frontale verouderingshypthese
De frontale cortex is vooral gevoelig voor verouderingsprocessen wat meerdere processen beïnvloed,
zoals executief functioneren, taal en geheugen.
Inhibitie controle hypothese
Slechtere toepassing van remmende processen wat invloed kan hebben op het werkgeheugen. Zo
kunnen taak-irrelevante stimuli lastiger genegeerd worden: fan effect = feiten die hetzelfde concept
delen en daardoor strijden om opgehaald te worden uit het geheugen.
Speed of processing hypothesis
Een groot deel van de variantie in de cognitieve aftakelingen kunnen toegeschreven aan de lagere
snelheid van informatieverwerking bij ouderen. Door de beperkte tijd van informatiebronnen kan
men de taak niet meer goed uitvoeren als de bronnen verdwijnen door de te trage oplossingen.
Geen van bovenstaande theorieën zijn exclusief en er moet nog een geheel geïntegreerde theorie
komen die alles verklaart.
Domein specifieke veranderingen
Mentale status
Dit wordt gemeten met een Mini-Mental State Examination (MMSE) en tussen de MMSE en IQ zit
een positieve relatie. Om deze reden is er niet gelijk sprake van cognitieve aftakeling als men laag
scoort als men ook een laag IQ heeft. De test wordt ook beïnvloed door educatie en leeftijd.
Aandacht
Afname in cognitieve functioneren voor veroudering kan het kunnen functioneren in complexe
situaties erg vermoeilijken. Aanhoudende aandacht is vaak niet het probleem met veroudering,
omdat dit intact blijft. De inhibitie bij aandacht gaat vaak fout en selectieve aandacht is ook gevoelig
voor verouderingsprocessen. Verdeelde aandacht wordt ook sterk beïnvloed door veroudering,
omdat het om een duale taak gaat en zelfs jongeren hebben hier moeite mee.
Executief functioneren
Daling in het executief functioneren wordt nu geweten aan het niet succesvol kunnen uitvoeren van
strategieën. Het is gelinkt aan de prefrontale cortex -> volume van de prefrontale cortex gaf betere
verklaring voor de variabiliteit dan leeftijd, wat de prefrontale cortex mogelijk een tussenschakel
maakt.
Het werkgeheugen wordt ook ernstig aangetast door veroudering, omdat het veel bronnen van de
cognitie eist om te kunnen werken. Complexere taken zullen dan ook ergere aftakelingen aan het
licht brengen. Let op! -> korte termijn geheugen blijft wel intact.
Geheugen
Episodisch geheugen: dit geheugen neemt af met de leeftijd, maar sommige delen zijn
gevoeliger dan anderen -> coderen van nieuwe informatie wordt sterk beïnvloed,
herinneringen ophalen wat veel moeite kost wordt beïnvloed. Dit komt door de frontal aging
hypothesis: zelf inspannende strategieën voor coderen en ophalen worden minder efficiënt.
Semantisch geheugen/crystallized intelligence: dit geheugen neemt eigenlijk toe met leeftijd,
omdat men meer kennis op doet (neemt mogelijk wel af op echt late leeftijd). Problemen
