Samenvatting biologie - Thema 5 - 4VWO - Biologie Voor Jou

Samenvatting biologie
Thema 5 – Evolutie
5.1 De evolutietheorie
 Evolutie: ontwikkelingen waarbij levensvormen ontstaan en veranderen.
 Generatio spontanea: Verklaring voor het ontstaan van leven. Niet waar.
 Jean de Lamarck zei: geleidelijke verandering van soorten. Klopt niet omdat tijdens het
leven verkregen eigenschappen niet aan nakomelingen kunnen worden doorgegeven.
 Charles darwin maakte een doorbraak in de evolutie. Belachelijk gemaakt.
Grondgedachten in de huidige evolutietheorie.  Neodarwinisme/ neodarwinistische
evolutietheorie.
o Natuurlijke selectie/survival of the fittest: Best aangepaste organismen (met de
hoogste fitness) overleven. Mogelijk door de genetische variatie (verscheidenheid
in genotypen), door recombinatie en mutaties.
 Reproductieve isolatie: een soort wordt gescheiden en er ontstaan
verschillende soorten
 Bij verandering in milieuomstandigheden of een ziekte is de kans groot
dat er individuen zijn met goede adaptie.
o Mutanten hebben soms een grotere kans op overleven. Daardoor kan een
nieuwe soort ontstaan.
 Selectiedruk: bepaalt wat er met de verschillende genotypen en fenotypen
gebeurt. Laag?  Veel verschillende varianten blijven leven.
 Creationisme: tegenover de evolutietheorie. Baseren op heilige boeken. Vele
stromingen.
o Intelligent design: ontkent evolutietheorie niet, maar sommige dingen zijn te
toevallig.

5.2 Evolutie van de mens
 Primaten: hoogst ontwikkelde zoogdieren. Mens, mensapen, apen, halfapen.
Gemeenschappelijke voorouder. Ongeveer 50 miljoen jaar geleden ontstaan.
 Veel inzicht door fossielen (=versteende overblijfselen van organismen).

5.3 Evolutie van een soort
 Soort: de grootste verzameling van populaties waartussen een effectieve uitwisseling
van genen plaatsvindt of kan plaatsvinden.
o Soms twijfelgevallen: muildieren en muilezels. Niet effectief.
o Kan moeilijk zijn bij planten en eencellige dieren, ze planten zich ongeslachtelijk
voort.
 Sommige dieren behoren wel tot dezelfde soort maar kunnen niet kruisen door een te
groot verschil in grootte.
 Een soort bestaat uit 1 of meerdere populaties.
 Gene flow: uitwisseling van genen tussen individuen uit verschillende populaties.
 Genenpool: verzameling van alle genen in een populatie. Maat voor de genetische adapti
 Welke allelen voor eigenschappen worden doorgegeven, wordt soms bepaalt door het
toeval.
 Allelfrequentie: voor elk allel. Hoe vaak het voorkomt.
 Micro-evolutie: verandering van allelfrequenties in een populatie.
 Macro-evolutie: ontstaan van nieuwe soorten en groepen organismen.
 Hardy-Weinberg evenwicht: Als de allelfrequentie gelijk blijft is er geen evolutie.

, o Geen mutaties, geen natuurlijke selectie, populatie oneindig groot, alle leden
planten zich voort, elk lid zelfde aantal nakomelingen, geen migratie.
o p2 + 2pq + q2 = 1
 p = dominante allel frequentie.
 q = recessieve allel frequentie.
 p+q=1
 Co-evolutie: als een evoluerende soort een andere soort beïnvloedt, die daardoor ook
evolueert.
 Genetic drift: dat in kleine populaties door toeval grote verschuivingen in allelfrequenties
kunnen optreden.
o Flessenhalseffect: wanneer slechts een klein deel van de populatie overleeft.
o Foundereffect: Wanneer een bepaald deel van de populatie zich afscheidt van de
oorspronkelijke populatie.

5.4 Het ontstaan van nieuwe soorten
 Reproductieve isolatie: nodig voor evolutie, ontstaan van nieuwe soorten.
o Geografische isolatie: populatie wordt gescheiden.
o Verschillen in gedrag: verschillend baltsgedrag bijvoorbeeld.
o Tijd: bijvoorbeeld op een ander moment paringsgedrag.
o Voorbeeld: vinken veranderden door ander
voedsel.
 Evolutie is een langdurig proces.
 Eilandtheorie:
o 10x zo groot eiland, 2x zo veel soorten.
o Het aantal soorten op een eiland wordt
bepaald door immigratie en extinctie.
 Evenwicht als immigratie gelijk is aan
extinctie.
o Eilandbiogeografiemodel: Door McArthur en
Wilson. Zie rechts.
 Allopatrische soortvorming: populaties raken
geografische geïsoleerd van elkaar.
 Sympatrische soortvorming: Door mutaties is gene flow niet meer mogelijk.
 Polyploïde: Er gaat iets mis bij mitose bij planten. Het wordt tetraploïd. Tetraploïde
organismen kunnen onderling kruisen.

5.5 De ontwikkeling van het leven
 Door extreme omstandigheden was er eerst geen leven op aarde mogelijk.
 Oeratmosfeer: tot 3 miljard jaar geleden. Geen zuurstof. Mengsel van gassen.
o Door omstandigheden konden de gassen ioniseren, waardoor koolstof, waterstof,
stikstof en zuurstof ontstond. Eerste organische stoffen.
 Organische verbindingen in oerzeeën  verdamping  indikking  oersoep
o Biogenese: Uit deze oersoep ontstonden grote moleculen, zoals DNA-strengen
werden druppels cellen
 2,8 miljard jaar geleden: eerste autotrofen. Vergelijkbaar met cyanobacteriën.
o Produceerden O2, was giftig voor de prokaryoten, ze waren anaeroob.
o 2 miljard jaar geleden ontstonden aerobe organismen die zuurstof konden
gebruiken.
 1.5 miljard jaar geleden: eerste eukaryoten.