Ethiek in sociaal werk
Jacquelien Rothfusz
1
,Inhoudsopgave
H1 – Moraal en Sociaal werk.......................................................................................................................... 4
1.1 Normatieve professionaliteit..........................................................................................................................4
1.1.1 Technisch-instrumentele professionaliteit en normatieve professionaliteit.........................................4
1.1.2 Micro-, meso- en macroniveau...............................................................................................................5
1.2 Signaleren van morele problemen.................................................................................................................5
1.2.1 Verantwoordelijkheid.............................................................................................................................5
1.2.1 Verantwoordelijkheid ontlopen.............................................................................................................5
1.2.3 Verantwoordelijkheid nemen.................................................................................................................6
1.3 Moraal............................................................................................................................................................6
1.3.1 Morele vragen en opvattingen...............................................................................................................6
1.3.2 Veranderende moraal.............................................................................................................................6
1.3.3 Morele problemen en dilemma’s...........................................................................................................6
1.4 Waarden, normen en deugden......................................................................................................................7
1.4.1 Waarden en normen...............................................................................................................................7
1.4.2 Fatsoensnormen.....................................................................................................................................7
1.4.3 Juridische normen..................................................................................................................................7
1.4.4 Deugden..................................................................................................................................................8
1.5 Intuïtieve moraal............................................................................................................................................8
1.6 Ethiek..............................................................................................................................................................8
1.6.1 Descriptieve ethiek.................................................................................................................................8
1.6.2 Prescriptieve of normatieve ethiek........................................................................................................9
1.6.3 Meta-ethiek............................................................................................................................................9
1.7 Morele ontwikkeling.......................................................................................................................................9
1.7.1 Schaamte en schuld................................................................................................................................9
1.7.2 Psychoanalyse: het geweten ontwikkelt zich door identificatie met de ouders....................................9
1.7.3 Behaviorisme: moreel gedrag is aangeleerd........................................................................................10
1.7.4 Cognitieve theorie: het denken over morele vragen ontwikkelt zich in stadia...................................10
1.8 De normatieve professional.........................................................................................................................11
1.8.1 Motivatie...............................................................................................................................................11
1.8.2 Integriteit..............................................................................................................................................11
1.8.3 Legitimatie............................................................................................................................................12
1.8.4 Deskundigheid......................................................................................................................................12
H2 – Normatieve theorieën.......................................................................................................................... 13
2.1 Deugdenethiek.............................................................................................................................................13
2.1.1 Deugden in sociaal werk.......................................................................................................................13
2.1.2 Kritiek op de deugdenethiek................................................................................................................13
2.1.3 Voorbeeld van een deugd: tolerantie en respect.................................................................................13
2.2 Gevolgenethiek.............................................................................................................................................14
2.2.1 Utilisme.................................................................................................................................................14
2.2.2 Handelingsutilisme en regelutilisme....................................................................................................14
2.2.3 Kritiek op het utilisme...........................................................................................................................14
2.3 Beginselethiek..............................................................................................................................................15
2.3.1 Kritiek op kant.......................................................................................................................................15
2.4 Zorgethiek....................................................................................................................................................15
2.4.1 De ‘vrouwelijke’ ethiek van Gilligan.....................................................................................................15
2.4.2 Vier aspecten van zorg..........................................................................................................................16
2.4.3 Kritiek op de zorgethiek........................................................................................................................16
2
, H3 – In gesprek over morele problemen....................................................................................................... 17
3.1 De argumentatieve dialoog..........................................................................................................................17
3.2 Open-mindedness.........................................................................................................................................17
3.3 Legitimeren en macht..................................................................................................................................17
3.3.1 Communicatief en strategisch handelen..............................................................................................17
3.3.2 Drie werelden.......................................................................................................................................18
3.4 Spelregels en drogredenen...........................................................................................................................18
3.5 Vier vormen van argumentatie....................................................................................................................19
3.6.1 De situatie stap 1..................................................................................................................................20
3.6.2 Morele problemen en dilemma’s stap 2..............................................................................................20
3.6.3 Handelingsalternatieven stap 3............................................................................................................20
3.6.4 Belangen stap 4....................................................................................................................................20
3.6.5 Waarden en normen stap 5..................................................................................................................20
3.6.6 Beargumenteerde keuze voor het handelingsalternatief....................................................................20
3.7 Moreel beraad..............................................................................................................................................21
3.7.1 Dilemmagesprek...................................................................................................................................21
3.7.2 Socratisch gesprek................................................................................................................................21
H6 – De professionele relatie met de cliënt..................................................................................................22
6.1 Autonomie: respect voor de eigen verantwoordelijkheid............................................................................22
6.1.1 Vrijheid en verantwoordelijkheid.........................................................................................................22
H7 – De maatschappelijke functie van sociaal werk......................................................................................23
7.1 Sociale rechtvaardigheid: tot je recht komen als burger.............................................................................23
7.1.1 Negatieve en positieve vrijheid............................................................................................................23
3