Arrestenoverzicht Erfrecht 2018-2019
Arresten uit de bundel:
HR Erven Hoitsma: in casu was een vader samen met twee anderen (zijn kinderen) eigenaar
van een huis. De vader verkoopt de woning aan een derde. De vader overlijdt daarna en de
twee anderen aanvaarden de nalatenschap van de vader zuiver. De derde vordert levering
van de woning van de twee kinderen. Eigenlijk kan dat niet, want de vader was niet de
eigenaar, maar slechts deels eigenaar van de woning. De HR stelt dat deze schuld van de
vader om te leveren een art. 4:7 lid 1 sub a BW schuld was. Op grond van de saisine (art.
4:182 lid 2 BW) volgens ze hun vader in diens rechtsbetrekking op en bij zuivere aanvaarding
moeten ze de plicht tot levering uitvoeren. Je bent dan verplicht mee te werken aan
levering. De HR ziet wel de onbillijke consequenties van de saisine-regel, maar dat is je eigen
schuld door zuiver te aanvaarden. Dus: oppassen in dit soort situaties!
HR Erven Gaasbeek: dit arrest lijkt op het HR Erven Hoitsma-arrest. Volgens de HR zijn
erfgenamen zijn als rechtsopvolgers onder algemene titel in beginsel gebonden aan door de
erflater aangegane overeenkomsten en moeten deze ook nakomen. Dit geldt ook voor een
goed welke aan de erflater, zijn erfgenamen en een of meer anderen gezamenlijk
toebehoorde. Dus: bij zuivere aanvaarding moet je meewerken aan de levering. Dat een
deelgerechtigde geen erfgenaam is en niet wil meewerken aan de verkoop staat een
verplichting tot nakoming of een verplichting tot vervangende schadevergoeding de
erfgenamen niet in de weg.
HR Omzetting natuurlijke verbintenis: in dit arrest woont een man met een vrouw samen en
ze zijn getrouwd buiten gemeenschap van goederen. De man sluit een levensverzekering af
met zichzelf als eerste begunstigde en de vrouw als tweede begunstigde. In twee termijnen
moet betaald worden en na betaling eerste termijn overlijdt de man. De kinderen van de
man willen de tweede termijn niet betalen. De HR stelt dat er tussen de man en de vrouw
een overeenkomst tot stand was gekomen waardoor de op de man jegens de vrouw
rustende bestaande natuurlijke verbintenis is omgezet in een rechtens afdwingbare
verplichting van de man jegens de vrouw tot betaling van de twee termijnen. Nu de man
dood is, rust op zijn erfgenamen (de kinderen van hem) de plicht de tweede termijn te
betalen.
HR Verzorgingsvruchtgebruik: in dit arrest waren partijen gescheiden en was de vrouw weer
bij haar ouders gaan wonen. Ze is onterft, maar heeft geen bijzondere lasten en dus slaagt
haar beroep op het verzorgingsvruchtgebruik van art. 4:30 BW niet. Uit dit arrest blijkt dat
degene die zich beroept op art. 4:30 BW ook aannemelijk moet maken dat er een
verzorgingsbehoefte bestaat. Art. 4:30 BW heeft immers slechts een vangnetfunctie in de
vorm van een passende voorziening voor een echtgenoot die onverzorgd achter blijft. De
onterfde echtgenoot kan er dus niet altijd aanspraak op maken, maar slechts bij
behoeftigheid. Wat is een passend verzorgingsniveau? Kijk naar de omstandigheden, niet de
omvang erfenis.
HR Van Doveren: in dit arrest heeft Van Doveren samen met zijn broer onroerende zaken in
eigendom en hij huurt de helft van de broer met een beding dat als de verhuurder (= de
, broer) voor de huurder (= hijzelf) overlijdt, mag de huurder (=hijzelf) de spullen voor een
bepaalde prijs kopen. Na heel lang overlijdt de broer en Van Doveren wil dat diens
erfgenamen de afspraak nakomen en dat Van Doveren dus de spullen mag kopen. De HR
stelt dat een koopoptie die eerst na het overlijden van de eigenaar kan worden uitgevoerd,
niet mag worden beschouwd als een beding over een nog niet opengevallen nalatenschap.
Dergelijke bedingen zijn immers op grond van art. 4:4 BW nietig en verboden. Dus: dit mag!
HR Boerenplaatsje: in dit arrest had een vrouw haar man tot enig erfgenaam benoemd met
de opdracht dat hij de bij zijn eigen dood overgebleven goederen van de vrouw aan een
derde laat toekomen. Ook bepaalt de vrouw dat de man onroerend goed niet mag schenken,
maar er wel bij testament over mag beschikken. De man is dus een bezwaarde en de derde is
de verwachter. Volgens de HR laat het oude erfrecht (voor 2003) dit toe. De man/bezwaarde
had in zijn testament over het onroerend goed beschikt en de derde/verwachter klaagde
hierover, maar hij had dus vette pech. Dus: het staat een erflater vrij een dergelijke making
te maken en te regelen dat de verwachter slechts de goederen krijgt indien die én langer
leeft dan de bezwaarde én de bezwaarde er in een testament niet over beschikt.
HR Admiraal: dit arrest gaat over de uitleg van testamenten onder oud recht. De HR stelt dat
je voor de beantwoording van de vraag of de bewoordingen van een testament duidelijk zijn,
mede dient te letten op de omstandigheden van het geval én de verhoudingen die de
erflater bij het testament kennelijk heeft willen regelen. Thans geldt art. 4:46 BW voor uitleg.
In casu was het testament an sich te onduidelijk, want er was een erfgenaam benoemd die
toen als reeds was overleden.
HR Van Es-Ponjee: dit arrest gaat over de uitleg van testamenten. Herhaling van HR Admiraal
over hoe uit te leggen. Het testament in casu was echter heel duidelijk en dus geen uitleg
enzo nodig. De benoemde erfgenamen leefden gewoon en niets aan de hand.
HR Mijn echtgenoot… alsmede haar twee zonen: in dit arrest was een man getrouw met een
vrouw en ze gingen scheiden en ze hadden zonen. De man hertrouwde met een vrouw, die
al kinderen had uit een eerdere relatie, ook zonen. Tijdens het eerste huwelijk had de man
een testament opgemaakt waarin hij zijn echtgenoot met haar twee zonen tot erfgenaam
had benoemd. Bij zijn dood stelde zijn tweede vrouw dat zij bedoeld werd. De HR zei dat de
zinssnede ‘mijn echtgenote en diens zonen’ moeten worden uitgelegd naar de bedoeling van
de erflater ten tijde van het maken van dat testament en dat het uitsluitend geld voor de
situatie dat hij op het moment van zijn overlijden nog met zijn eerste vrouw getrouwd zou
zijn. Dat was niet zo en dus had de eerste vrouw pech. Zie nu art. 4:52 BW.
HR Uitsluitingsclausule: in dit arrest was een man met een vrouw gehuwd en de vrouw kreeg
een erfenis van een derde. Aan die erfenis was geen uitsluitingsclausule verboden en kort
voor het openvallen van de nalatenschap hadden partijen verzoek tot echtscheiding
ingediend. De man wil dat de erfenis ook in de verdeling wordt betrokken en de vrouw zegt
dat het duidelijk was dat de derde niet wilde dat de erfenis in de gemeenschap zou vallen.
De HR stelt dat: ‘Er kan niet worden gezegd dat een uiterste wil waarbij een in gemeenschap
van goederen gehuwde man tot erfgenaam is benoemd, terwijl in die uiterste wil geen
uitsluitingsclausule (art. 1:94 BW) is opgenomen, geen duidelijke zin heeft. De uiterste
Arresten uit de bundel:
HR Erven Hoitsma: in casu was een vader samen met twee anderen (zijn kinderen) eigenaar
van een huis. De vader verkoopt de woning aan een derde. De vader overlijdt daarna en de
twee anderen aanvaarden de nalatenschap van de vader zuiver. De derde vordert levering
van de woning van de twee kinderen. Eigenlijk kan dat niet, want de vader was niet de
eigenaar, maar slechts deels eigenaar van de woning. De HR stelt dat deze schuld van de
vader om te leveren een art. 4:7 lid 1 sub a BW schuld was. Op grond van de saisine (art.
4:182 lid 2 BW) volgens ze hun vader in diens rechtsbetrekking op en bij zuivere aanvaarding
moeten ze de plicht tot levering uitvoeren. Je bent dan verplicht mee te werken aan
levering. De HR ziet wel de onbillijke consequenties van de saisine-regel, maar dat is je eigen
schuld door zuiver te aanvaarden. Dus: oppassen in dit soort situaties!
HR Erven Gaasbeek: dit arrest lijkt op het HR Erven Hoitsma-arrest. Volgens de HR zijn
erfgenamen zijn als rechtsopvolgers onder algemene titel in beginsel gebonden aan door de
erflater aangegane overeenkomsten en moeten deze ook nakomen. Dit geldt ook voor een
goed welke aan de erflater, zijn erfgenamen en een of meer anderen gezamenlijk
toebehoorde. Dus: bij zuivere aanvaarding moet je meewerken aan de levering. Dat een
deelgerechtigde geen erfgenaam is en niet wil meewerken aan de verkoop staat een
verplichting tot nakoming of een verplichting tot vervangende schadevergoeding de
erfgenamen niet in de weg.
HR Omzetting natuurlijke verbintenis: in dit arrest woont een man met een vrouw samen en
ze zijn getrouwd buiten gemeenschap van goederen. De man sluit een levensverzekering af
met zichzelf als eerste begunstigde en de vrouw als tweede begunstigde. In twee termijnen
moet betaald worden en na betaling eerste termijn overlijdt de man. De kinderen van de
man willen de tweede termijn niet betalen. De HR stelt dat er tussen de man en de vrouw
een overeenkomst tot stand was gekomen waardoor de op de man jegens de vrouw
rustende bestaande natuurlijke verbintenis is omgezet in een rechtens afdwingbare
verplichting van de man jegens de vrouw tot betaling van de twee termijnen. Nu de man
dood is, rust op zijn erfgenamen (de kinderen van hem) de plicht de tweede termijn te
betalen.
HR Verzorgingsvruchtgebruik: in dit arrest waren partijen gescheiden en was de vrouw weer
bij haar ouders gaan wonen. Ze is onterft, maar heeft geen bijzondere lasten en dus slaagt
haar beroep op het verzorgingsvruchtgebruik van art. 4:30 BW niet. Uit dit arrest blijkt dat
degene die zich beroept op art. 4:30 BW ook aannemelijk moet maken dat er een
verzorgingsbehoefte bestaat. Art. 4:30 BW heeft immers slechts een vangnetfunctie in de
vorm van een passende voorziening voor een echtgenoot die onverzorgd achter blijft. De
onterfde echtgenoot kan er dus niet altijd aanspraak op maken, maar slechts bij
behoeftigheid. Wat is een passend verzorgingsniveau? Kijk naar de omstandigheden, niet de
omvang erfenis.
HR Van Doveren: in dit arrest heeft Van Doveren samen met zijn broer onroerende zaken in
eigendom en hij huurt de helft van de broer met een beding dat als de verhuurder (= de
, broer) voor de huurder (= hijzelf) overlijdt, mag de huurder (=hijzelf) de spullen voor een
bepaalde prijs kopen. Na heel lang overlijdt de broer en Van Doveren wil dat diens
erfgenamen de afspraak nakomen en dat Van Doveren dus de spullen mag kopen. De HR
stelt dat een koopoptie die eerst na het overlijden van de eigenaar kan worden uitgevoerd,
niet mag worden beschouwd als een beding over een nog niet opengevallen nalatenschap.
Dergelijke bedingen zijn immers op grond van art. 4:4 BW nietig en verboden. Dus: dit mag!
HR Boerenplaatsje: in dit arrest had een vrouw haar man tot enig erfgenaam benoemd met
de opdracht dat hij de bij zijn eigen dood overgebleven goederen van de vrouw aan een
derde laat toekomen. Ook bepaalt de vrouw dat de man onroerend goed niet mag schenken,
maar er wel bij testament over mag beschikken. De man is dus een bezwaarde en de derde is
de verwachter. Volgens de HR laat het oude erfrecht (voor 2003) dit toe. De man/bezwaarde
had in zijn testament over het onroerend goed beschikt en de derde/verwachter klaagde
hierover, maar hij had dus vette pech. Dus: het staat een erflater vrij een dergelijke making
te maken en te regelen dat de verwachter slechts de goederen krijgt indien die én langer
leeft dan de bezwaarde én de bezwaarde er in een testament niet over beschikt.
HR Admiraal: dit arrest gaat over de uitleg van testamenten onder oud recht. De HR stelt dat
je voor de beantwoording van de vraag of de bewoordingen van een testament duidelijk zijn,
mede dient te letten op de omstandigheden van het geval én de verhoudingen die de
erflater bij het testament kennelijk heeft willen regelen. Thans geldt art. 4:46 BW voor uitleg.
In casu was het testament an sich te onduidelijk, want er was een erfgenaam benoemd die
toen als reeds was overleden.
HR Van Es-Ponjee: dit arrest gaat over de uitleg van testamenten. Herhaling van HR Admiraal
over hoe uit te leggen. Het testament in casu was echter heel duidelijk en dus geen uitleg
enzo nodig. De benoemde erfgenamen leefden gewoon en niets aan de hand.
HR Mijn echtgenoot… alsmede haar twee zonen: in dit arrest was een man getrouw met een
vrouw en ze gingen scheiden en ze hadden zonen. De man hertrouwde met een vrouw, die
al kinderen had uit een eerdere relatie, ook zonen. Tijdens het eerste huwelijk had de man
een testament opgemaakt waarin hij zijn echtgenoot met haar twee zonen tot erfgenaam
had benoemd. Bij zijn dood stelde zijn tweede vrouw dat zij bedoeld werd. De HR zei dat de
zinssnede ‘mijn echtgenote en diens zonen’ moeten worden uitgelegd naar de bedoeling van
de erflater ten tijde van het maken van dat testament en dat het uitsluitend geld voor de
situatie dat hij op het moment van zijn overlijden nog met zijn eerste vrouw getrouwd zou
zijn. Dat was niet zo en dus had de eerste vrouw pech. Zie nu art. 4:52 BW.
HR Uitsluitingsclausule: in dit arrest was een man met een vrouw gehuwd en de vrouw kreeg
een erfenis van een derde. Aan die erfenis was geen uitsluitingsclausule verboden en kort
voor het openvallen van de nalatenschap hadden partijen verzoek tot echtscheiding
ingediend. De man wil dat de erfenis ook in de verdeling wordt betrokken en de vrouw zegt
dat het duidelijk was dat de derde niet wilde dat de erfenis in de gemeenschap zou vallen.
De HR stelt dat: ‘Er kan niet worden gezegd dat een uiterste wil waarbij een in gemeenschap
van goederen gehuwde man tot erfgenaam is benoemd, terwijl in die uiterste wil geen
uitsluitingsclausule (art. 1:94 BW) is opgenomen, geen duidelijke zin heeft. De uiterste
