HC. PSYCHOLOGIE OVER GEDRAG & REFERENTIEKADERS
Oen = open, eerlijk en nieuwsgierig
Interculturele communicatie = interactie met mensen van andere culturen kan leiden tot onbegrip,
misverstanden en ergernissen. Zo kom je wel eens voor verrassingen te staan.
Referentiekader
- Gebrek aan zelfinzicht
- Gebrek aan culturele bescheidenheid
Onbewust:
- Hoe maatschappelijke structuren in elkaar steken en welke positie zijzelf daarbinnen nemen.
- Hoe de eigen cultuur en referentiekaders de therapeutische interactie met cliënten uit andere
culturen kunnen beïnvloeden.
- Hoe hun positie, als lid van de witte meerderheid verschilt van hun cliënten.
Othering = andere waarden en normen worden gezien als ‘primitief’ de waarden en ervaringen van de
meerderheidsgroep wordt als maatstaf genomen.
Referentiekader:
Allereerst is het belangrijk je bewust te zijn van het feit dat iedereen de realiteit waarneemt vanuit zijn eigen
referentiekader. Dit referentiekader is als ware een soort bril, die jouw waarneming filtert. Omdat ieders
referentiekader uniek is heeft iedereen dus een persoonlijk beeld wat waar is. Soms vergeet je even dat de
ander zijn eigen bril draagt. Dit maakt communicatie vaak lastig en tegelijkertijd erg belangrijk.
Jouw aannames die je in je eigen cultuur meekrijgt heeft invloed op jouw manier van communiceren en
indirect heeft dat invloed op de kwaliteit van zorg. We nemen vooral ons eigen referentiekader als
uitgangspunt.
Cultuur vormt je manier van denken, communiceren en handelen.
Bewustwording
Je handelt en denkt onbewust vanuit de normen en waarden die je vanuit je cultuur hebt meegenomen. Het is
de eerste gedachte over een client.
Laveren tussen culturen: kijk door de bril van een ander
Cultureel sensitief denken:
De zorg professional moet inzicht hebben in zijn eigen culturele achtergrond en levensbeschouwing en zich
bewust zijn van de invloed daarvan op de communicatie met patiënten met een andere cultuur en
achtergrond.
Eigen referentiekader
- Cultuur gaat over perceptie. We zien wat we willen zien maar zien niet altijd wat de ander ziet
- Je doet dat van wat je zelf belangrijk vindt.
Factoren die gedrag beïnvloeden:
- Fysische en geografische factoren
- Fysieke factoren
- Psychische factoren
- Culturele factoren en spirituele factoren
, - Sociale factoren
Menselijke ijsbergtheorie
- Persoonlijkheid
- Cultuur (aangeleerd, normen en waarden)
- Menselijke natuur (aangeboren)
Referentiekader bestaat uit: psychologische factor, sociale factor en culturele factor.
Persoonlijkheid = uniek patroon van gedragingen, gedachten en emoties die de wijze waarop
Big five persoonlijkheidstheorie:
- Extraversie
- Vriendelijkheid/altruïsme
- Emotionele stabiliteit/neuroticisme
- Conscientieusheid/ordelijkheid
- Openstaan nieuwe ervaringen/openheid
Attitude = een consistente (moeilijk veranderbaar) en voorspelbare manier waarop iemand:
1. Voelt m.b.t. een bepaald onderwerp/object
2. Denkt over een bepaald onderwerp
3. Geneigd is zich te gedragen ten aanzien van dit onderwerp/object
Houding ten aanzien van een object.
- Cognitieve component
- Affectief component
- Gedragscomponent
Sociale factoren zijn de soorten groepen waar we bij horen met groepsnormen en waarden.
Functie van groepen:
- Veiligheid en geborgenheid
- Invloed en macht
- Status en erkenning
- Zelfontplooiing
Groepsnormen zijn regels die voortvloeien van de waarden van een groep.
Primaire groepen -> meeste binding
Secundaire groepen -> minder binding
Verschillende groepsnormen:
- Taaknormen
- Omgangsnormen
- Normen over mode
Waarden: kan je omschrijven als de idealen of overtuigingen van een groep mensen. Zaken die belangrijk
worden gevonden en het nastreven waardig zijn.
Normen -> waarden -> gedrag
,Cultuur is aangeleerd vanaf de dag dat je geboren bent.
Culturele factor bestaat uit waarden, normen en attitudes.
- Cultuur = de collectieve mentale programmering die de leden van een sociale structuur onderscheidt
van de andere.
- Waarden = fundamentele ideeën wat je belangrijk vindt.
- Normen = de gedragsregels.
- Attitudes = de houdingen van de dominante groep.
- Gedrag = gewoontes, gebruiken, tradities en rituelen.
Socialisatie
Is het overnemen en verinnerlijken van waarden, normen, opvattingen en gedragsregels van mensen binnen
een bepaalde gemeenschap of cultuur. Personen die bijdragen aan dit proces worden socialisators genoemd.
Zodra mensen geboren worden behoren ze tot een cultuur. Socialiseren heet het proces waarbij iemand de
normen, waarden en de cultuurkenmerken van een groep aanleert. Wat ook belangrijk is zijn socialiserende
instituties. Instellingen, organisaties en de media bijvoorbeeld.
Nurture = aangeleerd
Nature = aangeboren
ijsberg
- Gedrag boven wat te zien is
- Basisbehoeften onder de ijsberg, bijv. veiligheid en autonomie (zelf keuzes maken)
- Basis emoties onder de ijsberg, bijv. boosheid en angst
Diversiteit en inclusie:
Inclusie = een voorwaarde voor diversiteit – bewust betrekken en gelijkwaardig behandelen van alle mensen
ongeacht verschillen. De verschillen worden als waardevol gezien.
Diversiteit = verschillen tussen mensen denk aan seksuele, oriëntatie en huidskleur.
Zichtbaar of niet zichtbare diversiteit. Diversiteit gaat over verschillen en inclusie gaat over hoe je hiermee
omgaat.
HC. GEZONDHEIDSVOORLICHTING EN -ADVIES
Verschil adviseren en voorlichting. Voorlichting is gedragsverandering en gaat veel verder en adviseren is een
advies doen.
Patiëntenvoorlichting = een planmatig leer of communicatieproces met een gericht doel.
- Informatie – praktische informatie
- Instructie – praktisch aanleren van vaardigheden
- Educatie
- Begeleiding
Doel:
- Gezond gedrag stimuleren
- Verergering voorkomen
- Voorkomen herhaling ziekte
Hoe? Stimulatie gezond gedrag – richten op probleemoplossend vermogen zorgvragen.
, Goede voorlichting:
- Tailoring, op maat gesneden
- Individualisatie, persoonlijke begeleiding
- Feedback, welke doelen zijn reeds behaald?
- Beloning, wanneer een doel is behaald
- Faciliatie, patiënt moet in staat zijn om zijn gewenste doel zich eigen te maken
Het begrijpen van informatie hangt sterk samen met de hoeveelheid tijd die aan het verstrekken van informatie
wordt besteed en de afstand. Wat het eerste en het laatst verteld wordt, wordt het meeste onthouden:
primacy en recency. Te veel info in 1x wordt verteld, angstige patiënten, medische voorkennis en intelligentie
vermogen.
Negatief patroon patiënt en paramedicus
Patiënt voelt zich kwetsbaar met name als men bagatelliseert, het opbouwen van ….
Grootste missers:
- Te snel en te veel vertellen
- Ervan uitgaan dat de info bekend is
- Te veel vakjargon
- Mensen info via internet verzamelden
Doen of laten:
1. Stem af op – wat weet de zorgvrager al?
2. Heb zelfkennis van je doelgroep
3. Welke taal spreek iemand (letterlijk en figuurlijk)
4. Gebruik audiovisuele hulpmiddelen – apps en animatie dingen
Informatie die aansluit bij bestaande opvattingen van de patiënt en zijn sociale omgeving pikt de patiënt eerder
op dan informatie die heel andere opvattingen weergeeft.
Gedragsverandering
Stap 1. Openstaan
Stap 2. Begrijpen
Stap 3. Willen (motivatie)
Stap 4. Doen/blijven doen
Patiënt empowerment = het versterken van de positie van de patiënt en geeft p een andere wijze vorm aan een
nieuwe partnership tussen patiënt en zorgverlener.
Patiënten willen:
- Heldere info
- Keuzevrijheid en keuzemogelijkheden
- Continuïteit in de zorg
- Vakbekwaamde zorgbieders
GASTCOLLEGE: DIVERSITEIT, CULTUUR & GEDRAG
Diversiteit = onder diversiteit verstaan we alle aspecten waarop we van elkaar verschillen.
Cultuur 3 definities:
Oen = open, eerlijk en nieuwsgierig
Interculturele communicatie = interactie met mensen van andere culturen kan leiden tot onbegrip,
misverstanden en ergernissen. Zo kom je wel eens voor verrassingen te staan.
Referentiekader
- Gebrek aan zelfinzicht
- Gebrek aan culturele bescheidenheid
Onbewust:
- Hoe maatschappelijke structuren in elkaar steken en welke positie zijzelf daarbinnen nemen.
- Hoe de eigen cultuur en referentiekaders de therapeutische interactie met cliënten uit andere
culturen kunnen beïnvloeden.
- Hoe hun positie, als lid van de witte meerderheid verschilt van hun cliënten.
Othering = andere waarden en normen worden gezien als ‘primitief’ de waarden en ervaringen van de
meerderheidsgroep wordt als maatstaf genomen.
Referentiekader:
Allereerst is het belangrijk je bewust te zijn van het feit dat iedereen de realiteit waarneemt vanuit zijn eigen
referentiekader. Dit referentiekader is als ware een soort bril, die jouw waarneming filtert. Omdat ieders
referentiekader uniek is heeft iedereen dus een persoonlijk beeld wat waar is. Soms vergeet je even dat de
ander zijn eigen bril draagt. Dit maakt communicatie vaak lastig en tegelijkertijd erg belangrijk.
Jouw aannames die je in je eigen cultuur meekrijgt heeft invloed op jouw manier van communiceren en
indirect heeft dat invloed op de kwaliteit van zorg. We nemen vooral ons eigen referentiekader als
uitgangspunt.
Cultuur vormt je manier van denken, communiceren en handelen.
Bewustwording
Je handelt en denkt onbewust vanuit de normen en waarden die je vanuit je cultuur hebt meegenomen. Het is
de eerste gedachte over een client.
Laveren tussen culturen: kijk door de bril van een ander
Cultureel sensitief denken:
De zorg professional moet inzicht hebben in zijn eigen culturele achtergrond en levensbeschouwing en zich
bewust zijn van de invloed daarvan op de communicatie met patiënten met een andere cultuur en
achtergrond.
Eigen referentiekader
- Cultuur gaat over perceptie. We zien wat we willen zien maar zien niet altijd wat de ander ziet
- Je doet dat van wat je zelf belangrijk vindt.
Factoren die gedrag beïnvloeden:
- Fysische en geografische factoren
- Fysieke factoren
- Psychische factoren
- Culturele factoren en spirituele factoren
, - Sociale factoren
Menselijke ijsbergtheorie
- Persoonlijkheid
- Cultuur (aangeleerd, normen en waarden)
- Menselijke natuur (aangeboren)
Referentiekader bestaat uit: psychologische factor, sociale factor en culturele factor.
Persoonlijkheid = uniek patroon van gedragingen, gedachten en emoties die de wijze waarop
Big five persoonlijkheidstheorie:
- Extraversie
- Vriendelijkheid/altruïsme
- Emotionele stabiliteit/neuroticisme
- Conscientieusheid/ordelijkheid
- Openstaan nieuwe ervaringen/openheid
Attitude = een consistente (moeilijk veranderbaar) en voorspelbare manier waarop iemand:
1. Voelt m.b.t. een bepaald onderwerp/object
2. Denkt over een bepaald onderwerp
3. Geneigd is zich te gedragen ten aanzien van dit onderwerp/object
Houding ten aanzien van een object.
- Cognitieve component
- Affectief component
- Gedragscomponent
Sociale factoren zijn de soorten groepen waar we bij horen met groepsnormen en waarden.
Functie van groepen:
- Veiligheid en geborgenheid
- Invloed en macht
- Status en erkenning
- Zelfontplooiing
Groepsnormen zijn regels die voortvloeien van de waarden van een groep.
Primaire groepen -> meeste binding
Secundaire groepen -> minder binding
Verschillende groepsnormen:
- Taaknormen
- Omgangsnormen
- Normen over mode
Waarden: kan je omschrijven als de idealen of overtuigingen van een groep mensen. Zaken die belangrijk
worden gevonden en het nastreven waardig zijn.
Normen -> waarden -> gedrag
,Cultuur is aangeleerd vanaf de dag dat je geboren bent.
Culturele factor bestaat uit waarden, normen en attitudes.
- Cultuur = de collectieve mentale programmering die de leden van een sociale structuur onderscheidt
van de andere.
- Waarden = fundamentele ideeën wat je belangrijk vindt.
- Normen = de gedragsregels.
- Attitudes = de houdingen van de dominante groep.
- Gedrag = gewoontes, gebruiken, tradities en rituelen.
Socialisatie
Is het overnemen en verinnerlijken van waarden, normen, opvattingen en gedragsregels van mensen binnen
een bepaalde gemeenschap of cultuur. Personen die bijdragen aan dit proces worden socialisators genoemd.
Zodra mensen geboren worden behoren ze tot een cultuur. Socialiseren heet het proces waarbij iemand de
normen, waarden en de cultuurkenmerken van een groep aanleert. Wat ook belangrijk is zijn socialiserende
instituties. Instellingen, organisaties en de media bijvoorbeeld.
Nurture = aangeleerd
Nature = aangeboren
ijsberg
- Gedrag boven wat te zien is
- Basisbehoeften onder de ijsberg, bijv. veiligheid en autonomie (zelf keuzes maken)
- Basis emoties onder de ijsberg, bijv. boosheid en angst
Diversiteit en inclusie:
Inclusie = een voorwaarde voor diversiteit – bewust betrekken en gelijkwaardig behandelen van alle mensen
ongeacht verschillen. De verschillen worden als waardevol gezien.
Diversiteit = verschillen tussen mensen denk aan seksuele, oriëntatie en huidskleur.
Zichtbaar of niet zichtbare diversiteit. Diversiteit gaat over verschillen en inclusie gaat over hoe je hiermee
omgaat.
HC. GEZONDHEIDSVOORLICHTING EN -ADVIES
Verschil adviseren en voorlichting. Voorlichting is gedragsverandering en gaat veel verder en adviseren is een
advies doen.
Patiëntenvoorlichting = een planmatig leer of communicatieproces met een gericht doel.
- Informatie – praktische informatie
- Instructie – praktisch aanleren van vaardigheden
- Educatie
- Begeleiding
Doel:
- Gezond gedrag stimuleren
- Verergering voorkomen
- Voorkomen herhaling ziekte
Hoe? Stimulatie gezond gedrag – richten op probleemoplossend vermogen zorgvragen.
, Goede voorlichting:
- Tailoring, op maat gesneden
- Individualisatie, persoonlijke begeleiding
- Feedback, welke doelen zijn reeds behaald?
- Beloning, wanneer een doel is behaald
- Faciliatie, patiënt moet in staat zijn om zijn gewenste doel zich eigen te maken
Het begrijpen van informatie hangt sterk samen met de hoeveelheid tijd die aan het verstrekken van informatie
wordt besteed en de afstand. Wat het eerste en het laatst verteld wordt, wordt het meeste onthouden:
primacy en recency. Te veel info in 1x wordt verteld, angstige patiënten, medische voorkennis en intelligentie
vermogen.
Negatief patroon patiënt en paramedicus
Patiënt voelt zich kwetsbaar met name als men bagatelliseert, het opbouwen van ….
Grootste missers:
- Te snel en te veel vertellen
- Ervan uitgaan dat de info bekend is
- Te veel vakjargon
- Mensen info via internet verzamelden
Doen of laten:
1. Stem af op – wat weet de zorgvrager al?
2. Heb zelfkennis van je doelgroep
3. Welke taal spreek iemand (letterlijk en figuurlijk)
4. Gebruik audiovisuele hulpmiddelen – apps en animatie dingen
Informatie die aansluit bij bestaande opvattingen van de patiënt en zijn sociale omgeving pikt de patiënt eerder
op dan informatie die heel andere opvattingen weergeeft.
Gedragsverandering
Stap 1. Openstaan
Stap 2. Begrijpen
Stap 3. Willen (motivatie)
Stap 4. Doen/blijven doen
Patiënt empowerment = het versterken van de positie van de patiënt en geeft p een andere wijze vorm aan een
nieuwe partnership tussen patiënt en zorgverlener.
Patiënten willen:
- Heldere info
- Keuzevrijheid en keuzemogelijkheden
- Continuïteit in de zorg
- Vakbekwaamde zorgbieders
GASTCOLLEGE: DIVERSITEIT, CULTUUR & GEDRAG
Diversiteit = onder diversiteit verstaan we alle aspecten waarop we van elkaar verschillen.
Cultuur 3 definities:
