Samenvatting Communicatie in de zorg MBO

Samenvatting boek: Communicatie, advies en instructie in de
zorg
Hoofdstuk 1: Het communicatieproces (les 1)

proces van informatie-uitwisseling
Zender: degene die de boodschap verzend
Encoderen: boodschap zo goed mogelijk uitdrukken
Ontvanger: degene die de boodschap ontvangt
Decoderen: boodschap zo goed mogelijk begrijpen
Feedback: terugkoppeling

Verbaal: doormiddel van taal * schrijven * gebarentaal * dmv je stem,
Mondelinge communicatie (* tweerichtingsverkeer * gevoel, visueel,
gehoorstermen * veronderstelling: aanname * paralinguistiek: toon, intonatie,
snelheid * hoeveelheid informatie * persoonlijk)

Non-verbaal: Het uitwisselen van boodschappen zonder woorden.
doormiddel van lichaamstaal, gebaren of stem op een bepaalde manier
gebruiken
Pre-verbale communicatie: lichaamstaal * emblemen: tekens * illustratoren:
uitbeelden * uiting van emoties * regulatoren: gebaren die controle
uitoefenen over interactie* adaptoren: onbewuste bewegingen.

Ruis: verwarring in communicatie. Factoren die zorgen voor afleiding,
misverstanden of onduidelijkheden
* externe ruis: van buitenaf (bijv. lawaai)
* interne ruis: bijv. door ervaring
* sematische ruis: beide verstaan iets anders onder woord of gebaar
* psychologische ruis: gevolg van stereotype ideeen.

Zones in communicatie. Interpersoonlijke afstand: de afstand die mensen
van elkaar willen houden.
* intieme zone: 0-45 cm
* persoonlijke zone: 45 - 120 cm
* sociale zone: 120 - 360 cm
* publieke zone: 360 cm+

De 4 aspecten van communicatie
Inhoudelijke: feitelijke inhoud, onderwerp van boodschap
Expressieve: vertelt iets over de persoonlijkheid van zender (mening,
gevoelens, waarden)
Relationele: zender laat doorschemeren hoe hij relatie met ontvanger inschat.
Appellerende: de opdracht die in de boodschap verpakt zit. (Vraag, bevel,
beinvloeden)

Overdracht: brengt de zorgvrager zijn gevoelens over op de zorgverlener
Tegenoverdracht: brengt de zorgverlener gevoelens over op de zorgvrager.
Hoofstuk 2: (Inter)culturele communicatie (les 4 par. 4)

,  Culturele gevoeligheid: Zorgverlener kan aanvoelen wat de zorgvrager
nodig heeft en wat de gewoontes, normen en waarden zijn.
 Cultureel bewustzijn: Het besef dat de manier waarop mensen
communiceren en zich gedragen beïnvloed wordt door hun culturele
achtergrond.
 Cultural desire: Nieuwsgierig naar andere culturen (open staan)

Vooroordelen, oordelen en meningen ontstaan soms door onjuiste
beeldvorming door onvolledige informatie.

Onderscheid culturen
F-Cultuur: Fijnmazige of wij-cultuur.
 Kijkt meer naar belang van groep
 Kiezen voor mening hele groep
 Kijken ander niet recht aan
 Delen hun kennis
 Verkrijgen posities dmv relaties
 Verwijzen door en bevelen aan
 Vallen in tijdens gesprek om belangstelling te tonen
 Nemen weinig ruimte, raken anderen vaak aan
 Vinden eer belangrijker dan feiten
 Bepalen gedrag adhv de groep, niet het individuele geweten
 Vinden het soms gerechtvaardigd om te liegen vanwege het
groepsbelang

G-Cultuur: Grofmazige of ik-cultuur.
 Kijkt meer naar ik, eigen belang
 Behoefte aan eigen ruimte
 Eigen mening
 Positie verkrijgen door kunde
 Kijken anderen aan bij spreken
 Gebruiken kennis tactisch
 Een-op-een relaties
 Geeft ander ruimte om te praten
 Waarheid belangrijker dan groepsbelang

Religie: Levensovertuiging

Socialisatie: Leren omgaan met eigen normen en waarden door met anderen
te communiceren.
 Het persoonlijk karakter
 Sfeer in huis
 Voorbeelden tijdens opvoeding
 Positie die je inneemt in gezin

Cultuurdimensies: Hiermee kun je de effectiviteit van communicaties
tussen verschillende culturen beter begrijpen.
 Machtsafstand: Manier waarop culturen met ongelijkheid omgaan.
 Individualisme: De mate van onderlinge banden binnen cultuur.
(Collectivistische cultuur ligt de nadruk op loyaliteit aan familie en
gezag. Vermijden conflicten, sneller vertrouwen, verantwoordelijkheid
delen)

,  Masculiniteit versus feminiteit: Welke rollen mannen en vrouwen in
cultuur aannemen.
 Onzekerheisvermijding. Gewoonte van mensen om onzekerheden wel
of niet te vermijden. Bijvoorbeeld door regels op te stellen.
 Lange termijn versus korte termijn. Hoeverre bezig zijn met
toekomstige doelen.
 Hedonisme (genieten van het leven) en soberheid (bescheiden leven).

Interculturele communicatie
Tips voor het voeren van een goed gesprek: neem de tijd, neem een open
houding,
vul geen zaken in, wees niet bang zaken na te vragen om aannames te
controleren.

3 Modellen om interculturele communicatie goed te laten verlopen.
1. BOSPAD
Basishouding: openstaan, respect en alert
Overeenkomst: Afspraken maken hoe zorg geboden wordt.
Signaleren: Alert op cultuurgeschillen en mogelijke problemen.
Persoonlijke normen en waarden, reflecteer op eigen normen en waarden
Andere normen en waarden, van de ander
Doen: Besluit wat je gaat doen
2. Driestapsmethode Pinto: Hulpmiddel om verschillen te overbruggen.
* Reflecteren op eigen normen en waarden
* Kennismaken met normen en waarden van ander
* Bedenken hoe je het beste kan omgaan met verschillen
3. Model van Campinha-Bacote: Hoe je cultureel competent kan zijn in de
zorg = effectief kunnen werken naar culturele maatstaven van patiënt. 5
begrippen:
 Cultureel bewustzijn: heb je vooroordelen?
 Culturele bescheidenheid: bewust van machtsverhouding
zorgvrager/zorgverlener.
 Culturele kennis: Wat weet je?
 Culturele vaardigheden: Hoe verzamel je relevante informatie m.b.t.
ziektebeeld?
 Cultureel streven: Hoe is jou motivatie om cultureel competent te zijn?

Taalproblemen
 Spraak- en taalstoornissen. - Achterstand in ontwikkeling (primaire is
tot 5 jr) – leerstoornissen – Latere taalstoornissen (*Afasie verstoring
spreken, lezen, begrijpen, schrijven door hersenletsel. *Taalconfusie:
Verwardheid in taal herkenning en desorientatie. *Taaldeterioratie bij
ouderen) .
 Laaggeletterdheid
 Zintuigelijke beperkingen
 Taalbarrières (cultuurbarrières)
Hoofdstuk 3: Het gesprek (les 2, les 5)

Voorbeelden professionele gesprekken: Multidiciplinair, Zorg-
leefplanbespreking, Familiegesprek, Teamoverleg.