Samenvatting redzaam en gezond gedrag
Hoofdstuk 1 Kinderen en seksualiteit
Seksualiteit bij kinderen gaat over het ontdekken van het eigen lichaam en dat van de ander. Kinderen leren over
seksualiteit door te experimenteren en vragen te stellen over seksualiteit. Seksualiteit is een combinatie van
verschillende begrippen:
- Lichamelijkheid leren omgaan met je lichaam en met het aanraken van jezelf en anderen
- Intimiteit vertrouwelijkheid met jezelf of anderen
- Geslachtelijkheid zich bewustzijn van sekseverschillen en het gevoel hebben bij een sekse te behoren
Kinderen ontwikkelen tijdens hun seksuele ontwikkeling een seksuele identiteit. Dit betekent dat zij leren welke
gevoelens zij hebben en hoe zij denken over seksualiteit. Ook maken ze een seksueel script eigen. In zo’n script
worden behoeftes, verwachtingen en waarden over seksualiteit geïntegreerd in seksueel gedrag als volwassene.
Het ontwikkelingsproces start voor de geboorte. De seksuele ontwikkeling vindt plaats in een transactioneel,
dynamisch en interactief ontwikkelingsproces. Het kind is daarin een actieve vormgever. Het kind, de opvoeders
en hum omgeving beïnvloeden elkaar. Je kunt ontwikkeling en opvoeding niet los zien van de context. Een kind
ontwikkelt zich altijd in verschillende opvoedingsomgevingen. De seksuele ontwikkeling is gerelateerd aan andere
ontwikkelingsgebieden. Kinderen moeten tijdens hun seksuele ontwikkeling de vaardigheden ontwikkelen:
- Benoemen van en omgaan met hun lichaam en dat van anderen
- Bewustwording van en omgaan met gevoelens van zichzelf en anderen
- Kennis opbouwen over seksualiteit in brede zin
- Leren omgaan met geslachtelijkheid, intimiteit en seksualiteit
- Een positief zelfbeeld en een gevoel van zelfvertrouwen ontwikkelen
- Sociaal gangbare waarden en normen leren
- Leren praten over seksualiteit
- Een mening leren vormen en beslissingen leren nemen over seksualiteit
- Wensen en grenzen leren (her-)kennen
- Leren mondig en weerbaar te worden
Hoofdstuk 2 De seksuele ontwikkeling in fasen
Seksuele ontwikkeling van baby’s
- Baby’s zijn heel fysiek ingesteld en hebben behoefte aan lichamelijk contact
- Jongens vanaf de geboorte spontaan een stijve piemel kunnen krijgen
- Jongens en meisjes vanaf 6 maanden hun geslachtsdelen kunnen aanraken
- Jongens en meisjes vanaf ongeveer 16 maanden kunnen masturberen
- Heel jonge kinderen een orgasme kunnen krijgen
- Kinderen ontdekken dat hun lichaam verschilt van het lichaam van een volwassene
- Kinderen uit nieuwsgierigheid hun opvoeders aanraken op intieme plekken van het lichaam
Seksuele ontwikkeling van peuters
- Nieuwsgierig zijn naar hun eigen lichaam en dat van anderen
- Zichzelf en elkaar willen bekijken en aanraken
- Lichamelijke sekseverschillen ontdekken
- Vragen stellen over het lichaam, sekseverschillen en geboorte
- Soms meerdere keren per dag kunnen masturberen
- Door masturbatie een orgasme kunnen krijgen
- Je uitdagen dor seksueel getinte woorden te roepen
- Soms al beginnen met seksueel getinte spellen
Seksuele ontwikkeling van kleuters
- Experimenteren met rollenspellen, hierbij seksuele gevoelens ontwikkelen
- Soms experimenteren met sekserollen
- Verliefd zijn
- Met de hand in de broek kunnen wegdromen
- Het leuk vinden seksueel getinte woorden te roepen
- Vragen stellen
- Onderscheid maken tussen openbaar en privé
- Gaandeweg allerlei waarden normen begrijpen
- Schaamtegevoelens kunnen ontwikkelen
, Seksuele ontwikkeling van zes- tot tienjarigen
- Introverter omgaan met seksualiteit
- Beseffen dat er een taboe ligt op seksualiteit
- Schaamtegevoelens ontwikkelen
- Hun lichaam verder verkennen
- Voor het eerst echt verliefd zijn
- Hechte vriendschappen met seksegenootjes ontwikkelen
- Op internet seksueel getinte woorden opzoeken of porno kijken
- Seksualiteit met seksegenootjes verkennen
- Vooral met seksegenootjes spelen
- Groepsgewijs de andere sekse uitdagen
- Variaties verzinnen op het thema doktertje spelen
- Erotisch getint kunnen spelen met barbies
- Seksueel getinte tekeningen maken
- Vragen stellen
- Nieuwsgierig zijn naar de andere sekse
Seksuele ontwikkeling van tien- tot dertienjarigen
- Zij een blauwdruk hebben ontwikkeld van seksualiteit
- Zij op internet gericht naar porno zoeken
- Zij een eerste tongzoen oefenen
- Meiden hun eerste menstruatie krijgen
- Jongens een eerste zaadlozing en natte droom kunnen krijgen
- Zij met seksegenootjes experimenteren
- Meiden experimenteren met kleding en make-up
- Zij hun eerste toenaderingspogingen richten op leeftijdgenootjes van de andere sekse
- Meisjes jongens en volwassen mannen uitdagen door flirten en aanhankelijk gedrag
- Zij kunnen masturberen en een orgasme kunnen krijgen
- Zij minder openlijk over seksualiteit praten met volwassenen
Sekseverschillen kun je zowel biologisch als cultureel bepaald opvatten. Sekseverschillen van kinderen
beïnvloeden ook het (opvoed)-gedrag. Het bewustzijn bij een kind van zijn of haar sekserol van invloed op het
gedrag. Om neutraler aan te kijken tegen seksueel getint gedrag kunnen de volgende vragen helpen:
- Is dit gedrag onderdeel van de seksuele ontwikkeling?
- Hoort het gedrag bij de leeftijd van het kind?
- Hoort het gedrag bij het karakter en de kennis van het kind?
- Is er sprake van manipulatie en/of dwang?
- Is er sprake van een groot leeftijdsverschil?
- Is er sprake van gevaar en/of pijn?
- Stoort dit gedrag jou en waarom?
Kinderen leren zich bewust worden van persoonlijke wensen en grenzen op het gebied van seksualiteit. Een
bijkomend aspect hiervan is dat kinderen die goed zijn voorgelicht, gemiddeld mondiger en weerbaarder zijn. Dit
lijkt bij de dragen aan het voorkomen van seksueel misbruik. Om eventuele signalen goed in kaart te brengen,
kun je gebruikmaken van het Vlaggensysteem.
Hoofdstuk 3 Het belang van pedagogische begeleiding
Als opvoeder betekent seksuele opvoeding dat je antwoordt geeft op vragen of hen begeleidt bij seksueel gedrag.
Seksuele opvoeding is op positieve wijze ondersteunen bij hun seksuele ontwikkeling, door hen te begeleiden bij
hun verkenningstocht naar seksualiteit. Het is essentieel dat kinderen voldoende kennis opdoen, dat ze leren
omgaan met seksualiteit en een positief beeld hiervan ontwikkelen. Pedagogische ondersteuning is kinderen leren
omgaan met seksualiteit en alles wat daarbij hoort. Ouders zijn de eerst aangewezen personen om hun kind te
begeleiden bij de seksuele ontwikkeling. Hoewel ouders seksuele opvoeding wel belangrijk vinden, ervaren zij dit
in de praktijk ook als lastig. Hoe komt het dat ouders seksuele opvoeding lastig vinden?
- Twijfel over de seksuele ontwikkeling - Weten niet hoe ze op het gedrag moeten reageren
- Behoefte aan informatie over hoe en wanneer zij hun kind kunnen voorlichten.
Professionals vinden het lastig seksuele opvoeding te geven, omdat ze vinden dat het de verantwoordelijkheid
van ouders is en als ze het wel doen, willen ze rekening houden met ouders.
Hoofdstuk 1 Kinderen en seksualiteit
Seksualiteit bij kinderen gaat over het ontdekken van het eigen lichaam en dat van de ander. Kinderen leren over
seksualiteit door te experimenteren en vragen te stellen over seksualiteit. Seksualiteit is een combinatie van
verschillende begrippen:
- Lichamelijkheid leren omgaan met je lichaam en met het aanraken van jezelf en anderen
- Intimiteit vertrouwelijkheid met jezelf of anderen
- Geslachtelijkheid zich bewustzijn van sekseverschillen en het gevoel hebben bij een sekse te behoren
Kinderen ontwikkelen tijdens hun seksuele ontwikkeling een seksuele identiteit. Dit betekent dat zij leren welke
gevoelens zij hebben en hoe zij denken over seksualiteit. Ook maken ze een seksueel script eigen. In zo’n script
worden behoeftes, verwachtingen en waarden over seksualiteit geïntegreerd in seksueel gedrag als volwassene.
Het ontwikkelingsproces start voor de geboorte. De seksuele ontwikkeling vindt plaats in een transactioneel,
dynamisch en interactief ontwikkelingsproces. Het kind is daarin een actieve vormgever. Het kind, de opvoeders
en hum omgeving beïnvloeden elkaar. Je kunt ontwikkeling en opvoeding niet los zien van de context. Een kind
ontwikkelt zich altijd in verschillende opvoedingsomgevingen. De seksuele ontwikkeling is gerelateerd aan andere
ontwikkelingsgebieden. Kinderen moeten tijdens hun seksuele ontwikkeling de vaardigheden ontwikkelen:
- Benoemen van en omgaan met hun lichaam en dat van anderen
- Bewustwording van en omgaan met gevoelens van zichzelf en anderen
- Kennis opbouwen over seksualiteit in brede zin
- Leren omgaan met geslachtelijkheid, intimiteit en seksualiteit
- Een positief zelfbeeld en een gevoel van zelfvertrouwen ontwikkelen
- Sociaal gangbare waarden en normen leren
- Leren praten over seksualiteit
- Een mening leren vormen en beslissingen leren nemen over seksualiteit
- Wensen en grenzen leren (her-)kennen
- Leren mondig en weerbaar te worden
Hoofdstuk 2 De seksuele ontwikkeling in fasen
Seksuele ontwikkeling van baby’s
- Baby’s zijn heel fysiek ingesteld en hebben behoefte aan lichamelijk contact
- Jongens vanaf de geboorte spontaan een stijve piemel kunnen krijgen
- Jongens en meisjes vanaf 6 maanden hun geslachtsdelen kunnen aanraken
- Jongens en meisjes vanaf ongeveer 16 maanden kunnen masturberen
- Heel jonge kinderen een orgasme kunnen krijgen
- Kinderen ontdekken dat hun lichaam verschilt van het lichaam van een volwassene
- Kinderen uit nieuwsgierigheid hun opvoeders aanraken op intieme plekken van het lichaam
Seksuele ontwikkeling van peuters
- Nieuwsgierig zijn naar hun eigen lichaam en dat van anderen
- Zichzelf en elkaar willen bekijken en aanraken
- Lichamelijke sekseverschillen ontdekken
- Vragen stellen over het lichaam, sekseverschillen en geboorte
- Soms meerdere keren per dag kunnen masturberen
- Door masturbatie een orgasme kunnen krijgen
- Je uitdagen dor seksueel getinte woorden te roepen
- Soms al beginnen met seksueel getinte spellen
Seksuele ontwikkeling van kleuters
- Experimenteren met rollenspellen, hierbij seksuele gevoelens ontwikkelen
- Soms experimenteren met sekserollen
- Verliefd zijn
- Met de hand in de broek kunnen wegdromen
- Het leuk vinden seksueel getinte woorden te roepen
- Vragen stellen
- Onderscheid maken tussen openbaar en privé
- Gaandeweg allerlei waarden normen begrijpen
- Schaamtegevoelens kunnen ontwikkelen
, Seksuele ontwikkeling van zes- tot tienjarigen
- Introverter omgaan met seksualiteit
- Beseffen dat er een taboe ligt op seksualiteit
- Schaamtegevoelens ontwikkelen
- Hun lichaam verder verkennen
- Voor het eerst echt verliefd zijn
- Hechte vriendschappen met seksegenootjes ontwikkelen
- Op internet seksueel getinte woorden opzoeken of porno kijken
- Seksualiteit met seksegenootjes verkennen
- Vooral met seksegenootjes spelen
- Groepsgewijs de andere sekse uitdagen
- Variaties verzinnen op het thema doktertje spelen
- Erotisch getint kunnen spelen met barbies
- Seksueel getinte tekeningen maken
- Vragen stellen
- Nieuwsgierig zijn naar de andere sekse
Seksuele ontwikkeling van tien- tot dertienjarigen
- Zij een blauwdruk hebben ontwikkeld van seksualiteit
- Zij op internet gericht naar porno zoeken
- Zij een eerste tongzoen oefenen
- Meiden hun eerste menstruatie krijgen
- Jongens een eerste zaadlozing en natte droom kunnen krijgen
- Zij met seksegenootjes experimenteren
- Meiden experimenteren met kleding en make-up
- Zij hun eerste toenaderingspogingen richten op leeftijdgenootjes van de andere sekse
- Meisjes jongens en volwassen mannen uitdagen door flirten en aanhankelijk gedrag
- Zij kunnen masturberen en een orgasme kunnen krijgen
- Zij minder openlijk over seksualiteit praten met volwassenen
Sekseverschillen kun je zowel biologisch als cultureel bepaald opvatten. Sekseverschillen van kinderen
beïnvloeden ook het (opvoed)-gedrag. Het bewustzijn bij een kind van zijn of haar sekserol van invloed op het
gedrag. Om neutraler aan te kijken tegen seksueel getint gedrag kunnen de volgende vragen helpen:
- Is dit gedrag onderdeel van de seksuele ontwikkeling?
- Hoort het gedrag bij de leeftijd van het kind?
- Hoort het gedrag bij het karakter en de kennis van het kind?
- Is er sprake van manipulatie en/of dwang?
- Is er sprake van een groot leeftijdsverschil?
- Is er sprake van gevaar en/of pijn?
- Stoort dit gedrag jou en waarom?
Kinderen leren zich bewust worden van persoonlijke wensen en grenzen op het gebied van seksualiteit. Een
bijkomend aspect hiervan is dat kinderen die goed zijn voorgelicht, gemiddeld mondiger en weerbaarder zijn. Dit
lijkt bij de dragen aan het voorkomen van seksueel misbruik. Om eventuele signalen goed in kaart te brengen,
kun je gebruikmaken van het Vlaggensysteem.
Hoofdstuk 3 Het belang van pedagogische begeleiding
Als opvoeder betekent seksuele opvoeding dat je antwoordt geeft op vragen of hen begeleidt bij seksueel gedrag.
Seksuele opvoeding is op positieve wijze ondersteunen bij hun seksuele ontwikkeling, door hen te begeleiden bij
hun verkenningstocht naar seksualiteit. Het is essentieel dat kinderen voldoende kennis opdoen, dat ze leren
omgaan met seksualiteit en een positief beeld hiervan ontwikkelen. Pedagogische ondersteuning is kinderen leren
omgaan met seksualiteit en alles wat daarbij hoort. Ouders zijn de eerst aangewezen personen om hun kind te
begeleiden bij de seksuele ontwikkeling. Hoewel ouders seksuele opvoeding wel belangrijk vinden, ervaren zij dit
in de praktijk ook als lastig. Hoe komt het dat ouders seksuele opvoeding lastig vinden?
- Twijfel over de seksuele ontwikkeling - Weten niet hoe ze op het gedrag moeten reageren
- Behoefte aan informatie over hoe en wanneer zij hun kind kunnen voorlichten.
Professionals vinden het lastig seksuele opvoeding te geven, omdat ze vinden dat het de verantwoordelijkheid
van ouders is en als ze het wel doen, willen ze rekening houden met ouders.
