PPO B
Hoofdstuk 3: oriënteren............................................................................................................... 3
1. aanleiding voor praktijkonderzoek....................................................................................3
a. aanleidingen op eigen initiatief of in het kader van je opleiding (p.90)........................... 3
b. aanleidingen op schoolniveau (nog voorbeelden op p. 90-91)........................................4
c. externe aanleidingen...........................................................................................4
2. een praktijkprobleem signaleren...................................................................................... 4
a. zes technieken om systematisch op zoek te gaan naar praktijkproblemen voor je
onderzoek............................................................................................................5
1. techniek 1: brainstormen vanuit vragen en problemen...........................................5
2. techniek 2: een logboek bijhouden.................................................................... 6
3. techniek 3: reflecteren (p.96)............................................................................ 6
4. techniek 4: observatie door een collega of leerling................................................ 6
5. techniek 5: in gesprek gaan met collega’s, leerlingen en ouders................................7
6. techniek 6. interne bronnen screenen................................................................7
3. de context in kaart brengen.............................................................................................. 7
a. kenmerken van de beroepspraktijk (p.98).................................................................7
b. relevante actuele ontwikkeling.............................................................................. 8
4. een praktijkvoorbeeld kiezen............................................................................................8
5. een verkennende probleemanalyse uitvoeren.....................................................................8
a. negen technieken bij verkennende probleemanalyse.................................................. 8
1. techniek 1: brainstormen gericht op het praktijkprobleem......................................9
2. techniek 2: mindmapping (p. 103)..................................................................... 9
3. techniek 3: conceptmapping............................................................................ 9
4. techniek 4: freewriting..................................................................................10
5. techniek 5: verkennende literatuurstudie.......................................................... 10
6. techniek 6: belanghebbenden in kaart brengen.................................................. 10
7. techniek 7: perspectiefwisseling......................................................................10
8. techniek 8: vooronderstellingen formuleren.......................................................11
9. techniek 9: informatie verzamelen in de praktijk.................................................11
6. het praktijkprobleem beschrijven.................................................................................... 11
7. opbrengsten vastleggen.................................................................................................. 12
a. kader p. 116 - p. 117............................................................................................. 12
8. samenvatting................................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4: richten (p.122).........................................................................................................13
1. Op het praktijkprobleem inzoomen en keuzes maken........................................................ 13
1
, a. vijf technieken om het praktijkprobleem af te bakenen m.b.v. de theorie en praktijk........13
1. techniek 1: theoretische uitgangspunten bepalen................................................ 13
2. techniek 2: componenten identificeren en selecteren...........................................13
3. techniek 3: aannames onderbouwen.................................................................13
4. techniek 4: perspectieven kiezen..................................................................... 14
5. techniek 5: begrippen definiëren of omschrijven.................................................14
b. keuzes die je maakt verantwoorden.......................................................................14
2. het onderzoeksdoel formuleren.......................................................................................14
a. 4 richtlijnen bij het opstellen van je onderzoeksdoel (p. 129)........................................14
1. richtlijn 1: het onderzoeksdoel is gebaseerd op de probleemanalyse........................ 14
2. richtlijn 2: het onderzoeksdoel is geformuleerd in termen van opbrengsten............. 15
3. richtlijn 3: het onderzoeksdoel is voldoende afgebakend en eenduidig geformuleerd.. 15
4. richtlijn 4: het onderzoeksdoel is besproken met belanghebbenden........................ 15
3. onderzoeksvragen verkennen..........................................................................................15
a. 4 technieken → opzoek bent naar de geschikte onderzoeksvraag.................................. 15
1. techniek 1: vragende woorden......................................................................... 15
2. techniek 2: vragenstorm................................................................................ 15
3. techniek 3: vragenhiërarchie...........................................................................15
4. techniek 4: out-of-the-box vragen................................................................... 15
4. een kennisvraag of ontwerpvraag formuleren...................................................................15
a. kennisvraag formuleren..................................................................................... 16
b. ontwerpvraag formuleren................................................................................... 16
5. de reikwijdte van de onderzoeksvraag bepalen..................................................................16
a. 2 technieken om de reikwijdte v/d onderzoeksvraag te verkennen............................... 16
1. techniek 1: inzoomen en uitzoomen................................................................. 16
2. techniek 2: vooruitdenken............................................................................. 16
6. de onderzoeksvraag uitwerken in hoofdvraag en deelvragen..............................................16
a. twee technieken voor het formuleren en selecteren van deelvragen.............................. 17
1. techniek 1: deelvragen formuleren vanuit deelaspecten........................................ 17
2. techniek 2: deelvragen formuleren vanuit perspectieven...................................... 17
b. deelvragen bij een ontwerponderzoek....................................................................17
1. deelvragen voor de eerste onderzoeksfase......................................................... 17
2. deelvragen voor de tweede onderzoeksfase........................................................17
c. volgtijdelijkheid van deelvragen............................................................................17
7. richtlijnen voor het formuleren en controleren van de onderzoeksvraag (p.145 t.e.m. p.149)...17
8. de opbrengsten vastleggen..............................................................................................18
9. samenvatting.................................................................................................................18
hoofdstuk 3: verzamelen............................................................................................................. 19
2
,1. instrumenten voor dataverzameling........................................................................... 19
a. instrument voor dataverzameling ontwikkelen....................................................... 20
b. aandachtspunten bij uitwerking van instrumenten voor dataverzameling.................... 20
2. bestuderen........................................................................................................... 20
a. wijze van bestuderen.........................................................................................20
b. instrumenten bij het bestuderen van tekstbronnen..................................................20
1. kijkpunten die een getal opleveren.................................................................. 20
2. gesloten kijkpunten (p.191).............................................................................21
3. open kijkpunten.......................................................................................... 21
3. observeren............................................................................................................ 21
a. wijze van observeren..........................................................................................21
1. eenmalig of vaker observeren..........................................................................21
2. participerende of niet-participerende observatie............................................... 22
3. directe of indirecte observatie........................................................................ 22
4. minder gestructureerde of gestructureerde observatie........................................ 23
5. observatie in een natuurlijke of kunstmatige situatie (veld vs. labo)........................23
6. observatie van anderen of zelfobservatie.......................................................... 23
b. richtlijnen voor het vastleggen van waarnemingen (p.200).........................................23
1. richtlijn 1: formuleer observatiedoelen en gebruik observatiepunten.......................23
2. richtlijn 2: documenteer je observaties............................................................. 23
3. richtlijn 3: beschrijf waarneembaar verbaal en non-verbaal gedrag en vermijd
interpretaties.................................................................................................23
4. richtlijn 4: beschrijf bij minder gestructureerde observaties de relevante
stimuluscondities........................................................................................... 24
c. instrumenten bij het observeren (p.203-204)...........................................................24
1. observatiepunten die een getal opleveren..........................................................24
2. gesloten observatiepunten............................................................................ 24
3. open observatiepunten................................................................................. 24
gestructureerd observatieschema’s (p. 205 - p. 207)................................................ 25
6. bevragen.............................................................................................................. 25
a. algemene aandachtspunten (p.208 - p.210).............................................................25
b. wijze van bevragingen........................................................................................25
1. het interview...............................................................................................25
2. de vragenlijst of enquête............................................................................... 26
3. de toets of test............................................................................................ 26
c. instrumenten om een interview uit te voeren..........................................................26
1. interviewvragen die een getal opleveren........................................................... 26
2. gesloten interviewvragen.............................................................................. 26
3. open interview vragen.................................................................................. 26
3
, een gestructureerd interview....................................................................... 27
onderdelen......................................................................................... 27
gevoelige thema’s................................................................................. 27
narratief of open interview..........................................................................27
elementen.......................................................................................... 27
4. vraagtechnieken (p. 217-219)...........................................................................27
5. organisatie en verslaglegging......................................................................... 27
d. instrumenten om een vragenlijst of enquête af te nemen.......................................... 28
1. enquêtevragen die een getal opleveren............................................................. 28
2. gesloten enquêtevragen................................................................................ 28
3. open enquêtevragen.....................................................................................28
4. een vragenlijst opstellen................................................................................28
e. instrumenten om een toets of test af te nemen........................................................28
voorbeelden van gesloten toets- of testvorm.........................................................28
voorbeelden van open toets- of testvorm............................................................. 29
7. alternatieve methoden voor dataverzameling............................................................... 29
a. alternatieve methoden van dataverzameling inzetten (p.227-233)................................29
1. beeldende methoden.................................................................................... 29
2. narratieve of verhalende methoden................................................................. 29
3. reflectieve of associatieve methoden................................................................29
4. waarderings- of keuzemethoden.................................................................... 30
5. metingen................................................................................................... 30
6. sociale experimenten................................................................................... 30
6. bezoeken.............................................................................................................. 30
a. wijze van bezoeken........................................................................................... 30
7. samenvatting........................................................................................................ 30
4
Hoofdstuk 3: oriënteren............................................................................................................... 3
1. aanleiding voor praktijkonderzoek....................................................................................3
a. aanleidingen op eigen initiatief of in het kader van je opleiding (p.90)........................... 3
b. aanleidingen op schoolniveau (nog voorbeelden op p. 90-91)........................................4
c. externe aanleidingen...........................................................................................4
2. een praktijkprobleem signaleren...................................................................................... 4
a. zes technieken om systematisch op zoek te gaan naar praktijkproblemen voor je
onderzoek............................................................................................................5
1. techniek 1: brainstormen vanuit vragen en problemen...........................................5
2. techniek 2: een logboek bijhouden.................................................................... 6
3. techniek 3: reflecteren (p.96)............................................................................ 6
4. techniek 4: observatie door een collega of leerling................................................ 6
5. techniek 5: in gesprek gaan met collega’s, leerlingen en ouders................................7
6. techniek 6. interne bronnen screenen................................................................7
3. de context in kaart brengen.............................................................................................. 7
a. kenmerken van de beroepspraktijk (p.98).................................................................7
b. relevante actuele ontwikkeling.............................................................................. 8
4. een praktijkvoorbeeld kiezen............................................................................................8
5. een verkennende probleemanalyse uitvoeren.....................................................................8
a. negen technieken bij verkennende probleemanalyse.................................................. 8
1. techniek 1: brainstormen gericht op het praktijkprobleem......................................9
2. techniek 2: mindmapping (p. 103)..................................................................... 9
3. techniek 3: conceptmapping............................................................................ 9
4. techniek 4: freewriting..................................................................................10
5. techniek 5: verkennende literatuurstudie.......................................................... 10
6. techniek 6: belanghebbenden in kaart brengen.................................................. 10
7. techniek 7: perspectiefwisseling......................................................................10
8. techniek 8: vooronderstellingen formuleren.......................................................11
9. techniek 9: informatie verzamelen in de praktijk.................................................11
6. het praktijkprobleem beschrijven.................................................................................... 11
7. opbrengsten vastleggen.................................................................................................. 12
a. kader p. 116 - p. 117............................................................................................. 12
8. samenvatting................................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4: richten (p.122).........................................................................................................13
1. Op het praktijkprobleem inzoomen en keuzes maken........................................................ 13
1
, a. vijf technieken om het praktijkprobleem af te bakenen m.b.v. de theorie en praktijk........13
1. techniek 1: theoretische uitgangspunten bepalen................................................ 13
2. techniek 2: componenten identificeren en selecteren...........................................13
3. techniek 3: aannames onderbouwen.................................................................13
4. techniek 4: perspectieven kiezen..................................................................... 14
5. techniek 5: begrippen definiëren of omschrijven.................................................14
b. keuzes die je maakt verantwoorden.......................................................................14
2. het onderzoeksdoel formuleren.......................................................................................14
a. 4 richtlijnen bij het opstellen van je onderzoeksdoel (p. 129)........................................14
1. richtlijn 1: het onderzoeksdoel is gebaseerd op de probleemanalyse........................ 14
2. richtlijn 2: het onderzoeksdoel is geformuleerd in termen van opbrengsten............. 15
3. richtlijn 3: het onderzoeksdoel is voldoende afgebakend en eenduidig geformuleerd.. 15
4. richtlijn 4: het onderzoeksdoel is besproken met belanghebbenden........................ 15
3. onderzoeksvragen verkennen..........................................................................................15
a. 4 technieken → opzoek bent naar de geschikte onderzoeksvraag.................................. 15
1. techniek 1: vragende woorden......................................................................... 15
2. techniek 2: vragenstorm................................................................................ 15
3. techniek 3: vragenhiërarchie...........................................................................15
4. techniek 4: out-of-the-box vragen................................................................... 15
4. een kennisvraag of ontwerpvraag formuleren...................................................................15
a. kennisvraag formuleren..................................................................................... 16
b. ontwerpvraag formuleren................................................................................... 16
5. de reikwijdte van de onderzoeksvraag bepalen..................................................................16
a. 2 technieken om de reikwijdte v/d onderzoeksvraag te verkennen............................... 16
1. techniek 1: inzoomen en uitzoomen................................................................. 16
2. techniek 2: vooruitdenken............................................................................. 16
6. de onderzoeksvraag uitwerken in hoofdvraag en deelvragen..............................................16
a. twee technieken voor het formuleren en selecteren van deelvragen.............................. 17
1. techniek 1: deelvragen formuleren vanuit deelaspecten........................................ 17
2. techniek 2: deelvragen formuleren vanuit perspectieven...................................... 17
b. deelvragen bij een ontwerponderzoek....................................................................17
1. deelvragen voor de eerste onderzoeksfase......................................................... 17
2. deelvragen voor de tweede onderzoeksfase........................................................17
c. volgtijdelijkheid van deelvragen............................................................................17
7. richtlijnen voor het formuleren en controleren van de onderzoeksvraag (p.145 t.e.m. p.149)...17
8. de opbrengsten vastleggen..............................................................................................18
9. samenvatting.................................................................................................................18
hoofdstuk 3: verzamelen............................................................................................................. 19
2
,1. instrumenten voor dataverzameling........................................................................... 19
a. instrument voor dataverzameling ontwikkelen....................................................... 20
b. aandachtspunten bij uitwerking van instrumenten voor dataverzameling.................... 20
2. bestuderen........................................................................................................... 20
a. wijze van bestuderen.........................................................................................20
b. instrumenten bij het bestuderen van tekstbronnen..................................................20
1. kijkpunten die een getal opleveren.................................................................. 20
2. gesloten kijkpunten (p.191).............................................................................21
3. open kijkpunten.......................................................................................... 21
3. observeren............................................................................................................ 21
a. wijze van observeren..........................................................................................21
1. eenmalig of vaker observeren..........................................................................21
2. participerende of niet-participerende observatie............................................... 22
3. directe of indirecte observatie........................................................................ 22
4. minder gestructureerde of gestructureerde observatie........................................ 23
5. observatie in een natuurlijke of kunstmatige situatie (veld vs. labo)........................23
6. observatie van anderen of zelfobservatie.......................................................... 23
b. richtlijnen voor het vastleggen van waarnemingen (p.200).........................................23
1. richtlijn 1: formuleer observatiedoelen en gebruik observatiepunten.......................23
2. richtlijn 2: documenteer je observaties............................................................. 23
3. richtlijn 3: beschrijf waarneembaar verbaal en non-verbaal gedrag en vermijd
interpretaties.................................................................................................23
4. richtlijn 4: beschrijf bij minder gestructureerde observaties de relevante
stimuluscondities........................................................................................... 24
c. instrumenten bij het observeren (p.203-204)...........................................................24
1. observatiepunten die een getal opleveren..........................................................24
2. gesloten observatiepunten............................................................................ 24
3. open observatiepunten................................................................................. 24
gestructureerd observatieschema’s (p. 205 - p. 207)................................................ 25
6. bevragen.............................................................................................................. 25
a. algemene aandachtspunten (p.208 - p.210).............................................................25
b. wijze van bevragingen........................................................................................25
1. het interview...............................................................................................25
2. de vragenlijst of enquête............................................................................... 26
3. de toets of test............................................................................................ 26
c. instrumenten om een interview uit te voeren..........................................................26
1. interviewvragen die een getal opleveren........................................................... 26
2. gesloten interviewvragen.............................................................................. 26
3. open interview vragen.................................................................................. 26
3
, een gestructureerd interview....................................................................... 27
onderdelen......................................................................................... 27
gevoelige thema’s................................................................................. 27
narratief of open interview..........................................................................27
elementen.......................................................................................... 27
4. vraagtechnieken (p. 217-219)...........................................................................27
5. organisatie en verslaglegging......................................................................... 27
d. instrumenten om een vragenlijst of enquête af te nemen.......................................... 28
1. enquêtevragen die een getal opleveren............................................................. 28
2. gesloten enquêtevragen................................................................................ 28
3. open enquêtevragen.....................................................................................28
4. een vragenlijst opstellen................................................................................28
e. instrumenten om een toets of test af te nemen........................................................28
voorbeelden van gesloten toets- of testvorm.........................................................28
voorbeelden van open toets- of testvorm............................................................. 29
7. alternatieve methoden voor dataverzameling............................................................... 29
a. alternatieve methoden van dataverzameling inzetten (p.227-233)................................29
1. beeldende methoden.................................................................................... 29
2. narratieve of verhalende methoden................................................................. 29
3. reflectieve of associatieve methoden................................................................29
4. waarderings- of keuzemethoden.................................................................... 30
5. metingen................................................................................................... 30
6. sociale experimenten................................................................................... 30
6. bezoeken.............................................................................................................. 30
a. wijze van bezoeken........................................................................................... 30
7. samenvatting........................................................................................................ 30
4
