Hoofdstuk 13 Biologie
§13.1
Zenuwstelsel:
- Centrale zenuwstelsel (CZS)
- Perifere zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel:
- Bestaat uit neuronen van de hersenen en van het ruggenmerg met hun ondersteunende
cellen.
- Hersenen en ruggenmerg hebben een licht en donker deel:
Lichte deel = witte stof: komt door myeline, een witgele vetachtige stof
Donkere deel = grijze stof: afkomstig van cellichamen van miljarden neuronen
- In de hersenen liggen de cellichamen aan de buitenzijde en de uitlopers met myeline aan de
binnenzijde.
- In het ruggenmerg liggen de uitlopers met myeline aan de binnenzijde en de cellichamen aan
de buitenzijde.
- Het ruggenmerg ligt beschermd in het wervelkanaal en is omgeven door drie
ruggenmergvliezen.
- De hersenen liggen goed beschermd in de schedel en zijn omgeven door drie hersenvliezen.
Tussen de binnenste vliezen stroomt vloeistof bij de hersenen, extra bescherming en
afvoer van afvalstoffen
De bloed-hersenbarrière zorgt ook voor bescherming van de hersenen door selectief
stoffen door te laten (via actief transport door middel van tight junctions en
astrocyten).
Tight junctions: de ruimtes tussen endotheelcellen van haarvaten zijn erg klein door deze
verbindingen
- Hoe meer, hoe minder uitwisseling van stoffen
Astrocyten = gliacellen: steuncellen met veel uitlopers, die vrijwel een gesloten kring rondom de
haarvaten vormen
Perifere zenuwstelsel: bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers van neuronen die zintuigen verbinden
met het centrale zenuwstelsel en het centrale zenuwstelsel verbinden met spieren en klieren
Grote hersenen:
- Nemen grootste deel in beslag van de hersenmassa.
- Twee helften, die met elkaar verbonden zijn via de hersenbalk.
- Grijze deel = hersenschors: veel neuronen geven hier informatie aan elkaar door
Alle informatie uit de omgeving gaat via zintuigen, zenuwen, ruggenmerg en
hersenstam naar de grote hersenen.
- Grote hersenen doen bewuste dingen:
Logisch redeneren, je wil, het bewustzijn, geheugenfuncties en emoties
Thalamus:
- Alle informatie uit je zintuigen, behalve geurinformatie, gaat via de thalamus naar de
hersenschors.
- Dit deel selecteert welke impulsen van zintuigen naar verschillende gebieden van de
hersenschors gaan.
- Thalamus speelt de sleutelrol bij het selecteren van info
, Hersenschors:
- Sensorisch centra: hier komen impulsen via hersenneuronen van een zintuig in de schors die
bij het zintuig hoort
- Primair centra: impulsen komen hier binnen en er vindt bewustwording plaats
- Door koppeling van een zintuig aan geheugeninformatie kun je dingen interpreteren.
Je kunt signalen koppelen aan informatie.
- Elk zintuig heeft zijn eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker en rechter
hersen helft
- Primaire motorische schors: kleine gebieden met neuronen die allemaal een eigen groep
spieren aansturen
- De primaire motorische schors is verbonden met de secundaire motorische schors.
- Secundaire motorische schors: bevat informatie over hoe de spieren hun beweging
gecoördineerd kunnen uitvoeren
- De motorische schors van de rechterhand bevindt zich in de linkerhelft en andersom.
Lichaamsdelen die nauwkeurig bewegingen moeten uitvoeren nemen een groot deel
van de primaire schors in bezit.
Sensorische schors: impulsen van zintuigen ontvangen
Motorisch schors: impulsen versturen naar spieren en klieren
Alcohol:
- Stimuleert vorming van dopamine: een stof die boodschappen van neuronen doorgeeft
Veroorzaking ontspannen gevoel
- Zorgt ervoor dat GABA langer aan zenuwcel remmende receptoren gebonden blijft.
GABA:
Neurotransmitter
Slechter functioneren van de thalamus
Zorgt voor slaperig gevoel.
Hypothalamus:
- Betrokken bij homeostase (o.a. aansturen hypofyse).
Hypofyse stuurt andere hormoonklieren aan.
- Hypothalamus regelt je lichaamstemperatuur en je biologische klok.
Biologische klok: regelt je natuurlijke dag-nachtritme
Van slag door verre vliegreis > jetlag
Kleine hersenen:
- Spelen een rol bij coördineren van bewegingen.
Vindt plaats in nauwe samenwerking met de grote hersenen, hersenstam en het
ruggenmerg
- Zij je kleine hersenen defect? > Bewegen alsof je dronken bent
Hersenstam:
- Bestaat uit middenhersenen, pons en verlengde merg
- Middenhersenen: spelen rol bij reflexen met betrekking tot zien en horen
- Pons: verbindt kleine en grote hersenen en is een tussenstation tussen evenwicht zintuig in
je middenoor en de kleine hersenen
- Verlengde merg: overgangsgebied van hersenen naar ruggenmerg (kruizen zenuwbanen)
- Uit de hersenen komen 12 zenuwen. Alleen de zwervende zenuw bevindt zich niet in gebied
van hersenen en hoofd. Deze maakt verbinding met o.a. verteringsklieren, hart en longen.
§13.1
Zenuwstelsel:
- Centrale zenuwstelsel (CZS)
- Perifere zenuwstelsel
Centrale zenuwstelsel:
- Bestaat uit neuronen van de hersenen en van het ruggenmerg met hun ondersteunende
cellen.
- Hersenen en ruggenmerg hebben een licht en donker deel:
Lichte deel = witte stof: komt door myeline, een witgele vetachtige stof
Donkere deel = grijze stof: afkomstig van cellichamen van miljarden neuronen
- In de hersenen liggen de cellichamen aan de buitenzijde en de uitlopers met myeline aan de
binnenzijde.
- In het ruggenmerg liggen de uitlopers met myeline aan de binnenzijde en de cellichamen aan
de buitenzijde.
- Het ruggenmerg ligt beschermd in het wervelkanaal en is omgeven door drie
ruggenmergvliezen.
- De hersenen liggen goed beschermd in de schedel en zijn omgeven door drie hersenvliezen.
Tussen de binnenste vliezen stroomt vloeistof bij de hersenen, extra bescherming en
afvoer van afvalstoffen
De bloed-hersenbarrière zorgt ook voor bescherming van de hersenen door selectief
stoffen door te laten (via actief transport door middel van tight junctions en
astrocyten).
Tight junctions: de ruimtes tussen endotheelcellen van haarvaten zijn erg klein door deze
verbindingen
- Hoe meer, hoe minder uitwisseling van stoffen
Astrocyten = gliacellen: steuncellen met veel uitlopers, die vrijwel een gesloten kring rondom de
haarvaten vormen
Perifere zenuwstelsel: bestaat uit zenuwen, bundels uitlopers van neuronen die zintuigen verbinden
met het centrale zenuwstelsel en het centrale zenuwstelsel verbinden met spieren en klieren
Grote hersenen:
- Nemen grootste deel in beslag van de hersenmassa.
- Twee helften, die met elkaar verbonden zijn via de hersenbalk.
- Grijze deel = hersenschors: veel neuronen geven hier informatie aan elkaar door
Alle informatie uit de omgeving gaat via zintuigen, zenuwen, ruggenmerg en
hersenstam naar de grote hersenen.
- Grote hersenen doen bewuste dingen:
Logisch redeneren, je wil, het bewustzijn, geheugenfuncties en emoties
Thalamus:
- Alle informatie uit je zintuigen, behalve geurinformatie, gaat via de thalamus naar de
hersenschors.
- Dit deel selecteert welke impulsen van zintuigen naar verschillende gebieden van de
hersenschors gaan.
- Thalamus speelt de sleutelrol bij het selecteren van info
, Hersenschors:
- Sensorisch centra: hier komen impulsen via hersenneuronen van een zintuig in de schors die
bij het zintuig hoort
- Primair centra: impulsen komen hier binnen en er vindt bewustwording plaats
- Door koppeling van een zintuig aan geheugeninformatie kun je dingen interpreteren.
Je kunt signalen koppelen aan informatie.
- Elk zintuig heeft zijn eigen primair en secundair gebied in de schors van de linker en rechter
hersen helft
- Primaire motorische schors: kleine gebieden met neuronen die allemaal een eigen groep
spieren aansturen
- De primaire motorische schors is verbonden met de secundaire motorische schors.
- Secundaire motorische schors: bevat informatie over hoe de spieren hun beweging
gecoördineerd kunnen uitvoeren
- De motorische schors van de rechterhand bevindt zich in de linkerhelft en andersom.
Lichaamsdelen die nauwkeurig bewegingen moeten uitvoeren nemen een groot deel
van de primaire schors in bezit.
Sensorische schors: impulsen van zintuigen ontvangen
Motorisch schors: impulsen versturen naar spieren en klieren
Alcohol:
- Stimuleert vorming van dopamine: een stof die boodschappen van neuronen doorgeeft
Veroorzaking ontspannen gevoel
- Zorgt ervoor dat GABA langer aan zenuwcel remmende receptoren gebonden blijft.
GABA:
Neurotransmitter
Slechter functioneren van de thalamus
Zorgt voor slaperig gevoel.
Hypothalamus:
- Betrokken bij homeostase (o.a. aansturen hypofyse).
Hypofyse stuurt andere hormoonklieren aan.
- Hypothalamus regelt je lichaamstemperatuur en je biologische klok.
Biologische klok: regelt je natuurlijke dag-nachtritme
Van slag door verre vliegreis > jetlag
Kleine hersenen:
- Spelen een rol bij coördineren van bewegingen.
Vindt plaats in nauwe samenwerking met de grote hersenen, hersenstam en het
ruggenmerg
- Zij je kleine hersenen defect? > Bewegen alsof je dronken bent
Hersenstam:
- Bestaat uit middenhersenen, pons en verlengde merg
- Middenhersenen: spelen rol bij reflexen met betrekking tot zien en horen
- Pons: verbindt kleine en grote hersenen en is een tussenstation tussen evenwicht zintuig in
je middenoor en de kleine hersenen
- Verlengde merg: overgangsgebied van hersenen naar ruggenmerg (kruizen zenuwbanen)
- Uit de hersenen komen 12 zenuwen. Alleen de zwervende zenuw bevindt zich niet in gebied
van hersenen en hoofd. Deze maakt verbinding met o.a. verteringsklieren, hart en longen.
