Blok 1C - Recht
INHOUD
CASUS 2
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................... 3
4.2 Doel en inhoud van het beroepsgeheim ................................................................................................. 3
4.3 Beroepsgeheim en het gebruik van social media .................................................................................... 3
4.4 Wettelijke uitzonderingen op het medisch beroepsgeheim ................................................................... 3
4.5 Conflict van plichten ................................................................................................................................ 3
4.6 Bemoeizorg .............................................................................................................................................. 4
4.7 Meldrecht veilig thuis .............................................................................................................................. 4
4.8 Beroepsgeheim tegen opzichte van politie en justitie ............................................................................ 4
5.1 Inleiding ................................................................................................................................................... 5
5.2 Medische behandeling en behandelovereenkomst ................................................................................ 5
5.3 Hulpverlener in de zin van de wgbo ........................................................................................................ 5
5.4 Goed hulpverlener ................................................................................................................................... 5
5.5 Zelfbeschikking en informed consent ...................................................................................................... 6
5.6 De plichten vvan de patiënt..................................................................................................................... 6
8.2 Toestemming votor de behandeling ....................................................................................................... 7
8.3 Informatieplicht van de zorgverlener ...................................................................................................... 7
8.4 Toestemming van beide ouders voor behandeling ................................................................................. 7
8.5 Ouders zijn het niet me elkaar eens over de behandeling ...................................................................... 7
8.6 Dossierrechten en de informatieplicht van de zorgverlener ten opzichte van de ouders ...................... 8
8.7 Toestemming voor het verbreken van het beroepsgeheim .................................................................... 8
8.8 Informatierecht van ouder zonder gezag ................................................................................................ 8
8.9 Wilsonbekwame patiënten en hun vertegenwoordigers ........................................................................ 8
CASUS 3A
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................. 10
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 10
2.2 Titelbescherming door registratie ......................................................................................................... 10
2.3. Titelbescherming door opleiding.......................................................................................................... 10
2.4. Voorbehouden handelingen ................................................................................................................. 11
2.5. Nieuwe beroepen in de gezondheidzorg en zelfstandigebevoegdheid ............................................... 11
2.6. Opdracht ............................................................................................................................................... 12
2.7 Functionele zelfstandigheid................................................................................................................... 12
2.8 Tuchtrecht ............................................................................................................................................. 12
2.9 Strafbepaling in de wet BIG ................................................................................................................... 13
1
,Blok 1C - Recht
2.10 Samenwerking en individuele verantwoordelijkheid .......................................................................... 13
CASUS 4
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................. 14
9.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 14
9.2 Gevaarscriterium ................................................................................................................................... 14
9.3 Rechterlijke machtiging ......................................................................................................................... 14
9.4 Inbewaringstelling ................................................................................................................................. 15
9.5 Positie van minderjarigen in de wet BOPZ ............................................................................................ 16
9.6 Dwangopname van dementerenden en van patiënten met een verstandelijke beperking ................. 16
9.7 Rechtspositie van de gedwongen opgenomen patiënt ......................................................................... 16
9.8 Verlof en ontslag.................................................................................................................................... 17
9.9 Rechtsbescherming van de patiënt ....................................................................................................... 18
9.10 Nieuwe wetgeving ............................................................................................................................... 18
Factsheet Wet zorg en dwang ............................................................................................................... 18
Onvrijwilligezorg .......................................................................................................................................... 19
Zorgverleners die een rol spelen bij besluiten over onvrijwillige zorg ........................................................ 21
Registratie en verantwoording .................................................................................................................... 21
Opname ....................................................................................................................................................... 22
De rechtspositie van de cliënt ..................................................................................................................... 22
2
,Blok 1C - Recht
CASUS 2
GEZONDHEIDSRECHT BEGREPEN
4.2 DOEL EN INHOUD VAN HET BEROEPSGEHEIM
Beroepsgeheim: zorgverlener mag alleen met toestemming van de patiënt met anderen over hem spreken.
Doel van beroepsgeheim: de drempel voor zorgverlening zo laag mogelijk te maken/houden. Patiënt moet
erop kunnen vertrouwen dat wat er wordt besproken, niet bij ander terecht komt. Onschuldige
administratieve gegevens vallen ook onder beroepsgeheim.
Wetgeving beroepsgeheim: Wet BIG (artikel 88) en WGBO (artikel 7:457).
Algemene wetgeving privacy: Grondwet artikel 10.
Afgeleid beroepsgeheim: bedoeld voor niet medisch (ondersteunende) hulpverleners. Zij mogen geen
beslissingen nemen wanneer informatie wel of niet mag gedeeld, de medische hulpverlener moet deze
beslissing nemen. Ook naar de dood van patiënt blijft het beroepsgeheim van kracht.
Informed consent: voordat patiënt toestemming geeft voor het uitwisselen van informatie of handelen van
hulpverlener, moet hij zodanig worden geïnformeerd dat hij/zij begrijpt waarvoor dat nodig is. Patiënt mag
nooit onder druk worden gezet.
Mondeling/schriftelijke toestemming: mondelinge toestemming (met aantekeningen in het dossier) is ook
rechtvaardig. Een schriftelijke toestemming mag wel, maar is niet verplicht.
Algemene toestemmingsverklaring: deze moet voldoende gericht zijn, een algemene verklaring is niet
ongelding. De leeftijdsgrens bij het geven van toestemming is 12 jaar en ouder.
4.3 BEROEPSGEHEIM EN HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA
Social media: maakt communicatie tussen de zorgverlener en zorgvrager laagdrempelig, maar is niet veilig.
Daarvoor zijn ander gesloten systemen ontwikkeld en nog volop aan het ontwikkelen.
4.4 WETTELIJKE UITZONDERINGEN OP HET MEDISCH BEROEPSGEHEIM
De wet (artikel 7:457 BW) noemt een aantal uitzonderingen op het beroepsgeheim. Zorgverlener mag
hierbij informatie verstrekken zonder met de patiënt te bespreken:
Aan medebehandelaars: alleen noodzakelijke informatie delen.
Aan vervangers en waarnemers
Aan ouders van jongeren tot 16 jaar: bij het benadelen van de jongeren mag zorgverlener ervoor
kiezen het niet met ouders te delen, dit altijd in overleg met 1 collega.
Op grond van wettelijke plicht: melden van besmettelijke infecties, euthanasie of zelfdoding bij
forensisch deskundige en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd inzage geven in medisch dossiers.
4.5 CONFLICT VAN PLICHTEN
Zwijgplicht en plicht om de patiënt in de in ernstige situatie verkeerd om te helpen, kan de hulpverlener in
gewetensnood brengen. Bij een conflict van plichten zegt de hulpverlener: “ik doorbreek bewust mijn
zwijgplicht, omdat ik alleen daardoor een nog zwaarder belang van mijn patiënt kan dienen”. De
zorgverlener mag deze beslissing (verbreken beroepsgeheim) nooit alleen nemen.
3
, Blok 1C - Recht
5 vragen voor een zorgvuldig besluit:
Welke zwaarwegend belang van de patiënt (of zijn naaste) wil ik dienen met het geven van
informatie?
Kan dit zwaarwegende belang ook worden gediend zonder dat ik informatie aan een ander
verstrek?
Is het, gelet op de situatie, mogelijk om de patiënt toestemming te vragen? Is het alles aan gedaan
om deze toestemming te krijgen?
Weegt het belang van de patiënt zwaarder dan mijn geheimhouding?
Welke informatie heeft een ander nodig om het gevaar af te wenden? (enkel informatie die van
belang is delen)
4.6 BEMOEIZORG
Bemoeizorg: zorgverleners proberen om een zorgmijdende patiënt die in een ernstige situatie verkeert, zo
nodig met enige drang, te bewegen om zich te laten helpen. Bijv. zorg voor dakloze, verslaafden en
psychiatrische patiënten.
De zorgverleners hebben ook een meldrecht (veilig thuis, meldpunt huiselijk geweld en jeugdzorg).
Hulpverlener moet de patiënt informeren maar hoeft niet specifiek toestemming hiervoor te krijgen.
4.7 MELDRECHT VEILIG THUIS
Professionals zijn verplicht volgens meldcode melding te maken. Het doel van meldingscode is om
zorgvuldig met signalen om te gaan. 5 stappen van melden zijn:
1. Signalen vastleggen
2. Collegiale consultatie en adviesvragen aan veilig thuis
3. Een gesprek voeren met de patiënt over de signalen, tenzij een gesprek niet mogelijk is
4. Alle informatie wegen die door de eerste drie stappen is verkregen
5. Beslissen: zelf hulp bieden of organiseren (melding maken)
4.8 BEROEPSGEHEIM TEGEN OPZICHTE VAN POLITIE EN JUSTITIE
Een hulpverlener mag geen informatie over zijn patiënt met politie of justitie delen, tenzij de patiënt daar
toestemming voor geeft. Het verstrekken van de informatie op basis van conflict van plichten mag alleen
als er geen andere manier is om het leven van de patiënt en/of een ander te beschermen. Als de patiënt
toestemming geeft aan de hulpverlener om te spreken, dat is dat nog geen verplichting.
Verschoningrecht: een zorgverlener op de grond van zijn beroepsgeheim kan niet worden verplicht om in
een rechtszaal tegen zijn patiënt te spreken. Dit geldt ook voor de politie en justitie. Iedereen mag aangifte
van een strafbare feit doen, hulpverleners zijn dit niet verplicht, sterker nog mag niet zonder de
toestemming van de patiënt. Door zich te schuilen achten verschoningsrecht en door te nemen van 5
vragen hierboven genoemd, kan de hulpverlener een besluit nemen. Dan is er spraken van conflict van
plichten.
Beslagverbod: politie heeft niet het recht om een elektronisch dossier in te zien en ander
patiëntengegevens, tenzij de zorgverlener hier toestemming voor geeft. Zorgverlener mag toestemming
verschaffen als patiënt hier toestemming voor gegeven heeft of als er sprake is van conflict van plichten.
Strafbare feiten tegen zorgverlener
Hulpverlener staat vrij om aangifte te doen zonder toestemming en zelfs zonder deze te informeren.
Zorgverlener is terughoudend in het geven van informatie van symptomen waarvoor patiënt behandeld
wordt dat kan leiden tot strafbaar gedrag.
4
INHOUD
CASUS 2
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................... 3
4.2 Doel en inhoud van het beroepsgeheim ................................................................................................. 3
4.3 Beroepsgeheim en het gebruik van social media .................................................................................... 3
4.4 Wettelijke uitzonderingen op het medisch beroepsgeheim ................................................................... 3
4.5 Conflict van plichten ................................................................................................................................ 3
4.6 Bemoeizorg .............................................................................................................................................. 4
4.7 Meldrecht veilig thuis .............................................................................................................................. 4
4.8 Beroepsgeheim tegen opzichte van politie en justitie ............................................................................ 4
5.1 Inleiding ................................................................................................................................................... 5
5.2 Medische behandeling en behandelovereenkomst ................................................................................ 5
5.3 Hulpverlener in de zin van de wgbo ........................................................................................................ 5
5.4 Goed hulpverlener ................................................................................................................................... 5
5.5 Zelfbeschikking en informed consent ...................................................................................................... 6
5.6 De plichten vvan de patiënt..................................................................................................................... 6
8.2 Toestemming votor de behandeling ....................................................................................................... 7
8.3 Informatieplicht van de zorgverlener ...................................................................................................... 7
8.4 Toestemming van beide ouders voor behandeling ................................................................................. 7
8.5 Ouders zijn het niet me elkaar eens over de behandeling ...................................................................... 7
8.6 Dossierrechten en de informatieplicht van de zorgverlener ten opzichte van de ouders ...................... 8
8.7 Toestemming voor het verbreken van het beroepsgeheim .................................................................... 8
8.8 Informatierecht van ouder zonder gezag ................................................................................................ 8
8.9 Wilsonbekwame patiënten en hun vertegenwoordigers ........................................................................ 8
CASUS 3A
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................. 10
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 10
2.2 Titelbescherming door registratie ......................................................................................................... 10
2.3. Titelbescherming door opleiding.......................................................................................................... 10
2.4. Voorbehouden handelingen ................................................................................................................. 11
2.5. Nieuwe beroepen in de gezondheidzorg en zelfstandigebevoegdheid ............................................... 11
2.6. Opdracht ............................................................................................................................................... 12
2.7 Functionele zelfstandigheid................................................................................................................... 12
2.8 Tuchtrecht ............................................................................................................................................. 12
2.9 Strafbepaling in de wet BIG ................................................................................................................... 13
1
,Blok 1C - Recht
2.10 Samenwerking en individuele verantwoordelijkheid .......................................................................... 13
CASUS 4
Gezondheidsrecht begrepen ................................................................................................................. 14
9.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 14
9.2 Gevaarscriterium ................................................................................................................................... 14
9.3 Rechterlijke machtiging ......................................................................................................................... 14
9.4 Inbewaringstelling ................................................................................................................................. 15
9.5 Positie van minderjarigen in de wet BOPZ ............................................................................................ 16
9.6 Dwangopname van dementerenden en van patiënten met een verstandelijke beperking ................. 16
9.7 Rechtspositie van de gedwongen opgenomen patiënt ......................................................................... 16
9.8 Verlof en ontslag.................................................................................................................................... 17
9.9 Rechtsbescherming van de patiënt ....................................................................................................... 18
9.10 Nieuwe wetgeving ............................................................................................................................... 18
Factsheet Wet zorg en dwang ............................................................................................................... 18
Onvrijwilligezorg .......................................................................................................................................... 19
Zorgverleners die een rol spelen bij besluiten over onvrijwillige zorg ........................................................ 21
Registratie en verantwoording .................................................................................................................... 21
Opname ....................................................................................................................................................... 22
De rechtspositie van de cliënt ..................................................................................................................... 22
2
,Blok 1C - Recht
CASUS 2
GEZONDHEIDSRECHT BEGREPEN
4.2 DOEL EN INHOUD VAN HET BEROEPSGEHEIM
Beroepsgeheim: zorgverlener mag alleen met toestemming van de patiënt met anderen over hem spreken.
Doel van beroepsgeheim: de drempel voor zorgverlening zo laag mogelijk te maken/houden. Patiënt moet
erop kunnen vertrouwen dat wat er wordt besproken, niet bij ander terecht komt. Onschuldige
administratieve gegevens vallen ook onder beroepsgeheim.
Wetgeving beroepsgeheim: Wet BIG (artikel 88) en WGBO (artikel 7:457).
Algemene wetgeving privacy: Grondwet artikel 10.
Afgeleid beroepsgeheim: bedoeld voor niet medisch (ondersteunende) hulpverleners. Zij mogen geen
beslissingen nemen wanneer informatie wel of niet mag gedeeld, de medische hulpverlener moet deze
beslissing nemen. Ook naar de dood van patiënt blijft het beroepsgeheim van kracht.
Informed consent: voordat patiënt toestemming geeft voor het uitwisselen van informatie of handelen van
hulpverlener, moet hij zodanig worden geïnformeerd dat hij/zij begrijpt waarvoor dat nodig is. Patiënt mag
nooit onder druk worden gezet.
Mondeling/schriftelijke toestemming: mondelinge toestemming (met aantekeningen in het dossier) is ook
rechtvaardig. Een schriftelijke toestemming mag wel, maar is niet verplicht.
Algemene toestemmingsverklaring: deze moet voldoende gericht zijn, een algemene verklaring is niet
ongelding. De leeftijdsgrens bij het geven van toestemming is 12 jaar en ouder.
4.3 BEROEPSGEHEIM EN HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA
Social media: maakt communicatie tussen de zorgverlener en zorgvrager laagdrempelig, maar is niet veilig.
Daarvoor zijn ander gesloten systemen ontwikkeld en nog volop aan het ontwikkelen.
4.4 WETTELIJKE UITZONDERINGEN OP HET MEDISCH BEROEPSGEHEIM
De wet (artikel 7:457 BW) noemt een aantal uitzonderingen op het beroepsgeheim. Zorgverlener mag
hierbij informatie verstrekken zonder met de patiënt te bespreken:
Aan medebehandelaars: alleen noodzakelijke informatie delen.
Aan vervangers en waarnemers
Aan ouders van jongeren tot 16 jaar: bij het benadelen van de jongeren mag zorgverlener ervoor
kiezen het niet met ouders te delen, dit altijd in overleg met 1 collega.
Op grond van wettelijke plicht: melden van besmettelijke infecties, euthanasie of zelfdoding bij
forensisch deskundige en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd inzage geven in medisch dossiers.
4.5 CONFLICT VAN PLICHTEN
Zwijgplicht en plicht om de patiënt in de in ernstige situatie verkeerd om te helpen, kan de hulpverlener in
gewetensnood brengen. Bij een conflict van plichten zegt de hulpverlener: “ik doorbreek bewust mijn
zwijgplicht, omdat ik alleen daardoor een nog zwaarder belang van mijn patiënt kan dienen”. De
zorgverlener mag deze beslissing (verbreken beroepsgeheim) nooit alleen nemen.
3
, Blok 1C - Recht
5 vragen voor een zorgvuldig besluit:
Welke zwaarwegend belang van de patiënt (of zijn naaste) wil ik dienen met het geven van
informatie?
Kan dit zwaarwegende belang ook worden gediend zonder dat ik informatie aan een ander
verstrek?
Is het, gelet op de situatie, mogelijk om de patiënt toestemming te vragen? Is het alles aan gedaan
om deze toestemming te krijgen?
Weegt het belang van de patiënt zwaarder dan mijn geheimhouding?
Welke informatie heeft een ander nodig om het gevaar af te wenden? (enkel informatie die van
belang is delen)
4.6 BEMOEIZORG
Bemoeizorg: zorgverleners proberen om een zorgmijdende patiënt die in een ernstige situatie verkeert, zo
nodig met enige drang, te bewegen om zich te laten helpen. Bijv. zorg voor dakloze, verslaafden en
psychiatrische patiënten.
De zorgverleners hebben ook een meldrecht (veilig thuis, meldpunt huiselijk geweld en jeugdzorg).
Hulpverlener moet de patiënt informeren maar hoeft niet specifiek toestemming hiervoor te krijgen.
4.7 MELDRECHT VEILIG THUIS
Professionals zijn verplicht volgens meldcode melding te maken. Het doel van meldingscode is om
zorgvuldig met signalen om te gaan. 5 stappen van melden zijn:
1. Signalen vastleggen
2. Collegiale consultatie en adviesvragen aan veilig thuis
3. Een gesprek voeren met de patiënt over de signalen, tenzij een gesprek niet mogelijk is
4. Alle informatie wegen die door de eerste drie stappen is verkregen
5. Beslissen: zelf hulp bieden of organiseren (melding maken)
4.8 BEROEPSGEHEIM TEGEN OPZICHTE VAN POLITIE EN JUSTITIE
Een hulpverlener mag geen informatie over zijn patiënt met politie of justitie delen, tenzij de patiënt daar
toestemming voor geeft. Het verstrekken van de informatie op basis van conflict van plichten mag alleen
als er geen andere manier is om het leven van de patiënt en/of een ander te beschermen. Als de patiënt
toestemming geeft aan de hulpverlener om te spreken, dat is dat nog geen verplichting.
Verschoningrecht: een zorgverlener op de grond van zijn beroepsgeheim kan niet worden verplicht om in
een rechtszaal tegen zijn patiënt te spreken. Dit geldt ook voor de politie en justitie. Iedereen mag aangifte
van een strafbare feit doen, hulpverleners zijn dit niet verplicht, sterker nog mag niet zonder de
toestemming van de patiënt. Door zich te schuilen achten verschoningsrecht en door te nemen van 5
vragen hierboven genoemd, kan de hulpverlener een besluit nemen. Dan is er spraken van conflict van
plichten.
Beslagverbod: politie heeft niet het recht om een elektronisch dossier in te zien en ander
patiëntengegevens, tenzij de zorgverlener hier toestemming voor geeft. Zorgverlener mag toestemming
verschaffen als patiënt hier toestemming voor gegeven heeft of als er sprake is van conflict van plichten.
Strafbare feiten tegen zorgverlener
Hulpverlener staat vrij om aangifte te doen zonder toestemming en zelfs zonder deze te informeren.
Zorgverlener is terughoudend in het geven van informatie van symptomen waarvoor patiënt behandeld
wordt dat kan leiden tot strafbaar gedrag.
4
