MAATSCHAPPIJLEER TOETSWEEK 2
OVERZICHT
- H1 rechten en rechtvaardigheid -----> blz 1 - 2
- H2 de grondbeginselen ----------------> blz 3 - 4
- H3 strafrecht: de opsporing -----------> blz 5 - 6
- Wie wordt crimineel? -------------------> blz 7 - 8
- H4 strafrecht: de rechtszaak ---------> blz 9 - 11
- H6 discussies over de rechtsstaat -> blz 12 - 13
- H7 Nederland, de VS en China ------> blz 14 - 15
H1 RECHTEN EN RECHTVAARDIGHEID
Regels en wetten
● Rechtsnormen: zijn gedragsregels die:
○ wettelijk zijn vastgelegd door de overheid
○ verplichtend voorschrijven hoe men in de maatschappij met elkaar behoort
om te gaan
○ het is belangrijk dat de rechtsnormen zo veel mogelijk overeenkomen met de
opvattingen die mensen hebben over goed en kwaad
Wat is rechtvaardig?
● Sommige regels gaan toch tegen het gevoel van rechtvaardigheid in van sommige
mensen
● Soms veranderen rechtsvormen, bijv het homohuwelijk wat eerst niet kon, en nu wel
Ontstaan van de rechtsstaat?
● Rechtsstaat: is een staat, waarin:
○ de wetten worden vastgesteld door een meerderheid van de gekozen
volksvertegenwoordiging en de grondrechten staan in de grondwet
○ de wetten moeten worden nageleefd door zowel burgers als bestuurders
○ de wetten burgers beschermen tegen de macht van de staat/overheid
○ onafhankelijke rechters beoordelen of wetten zijn/worden overtreden
○ geen dictatuur: een land met 1 machthebber of partij die alles bepaalt
● Franse Revolutie zorgde voor afschaffing absolute monarchie: koning alle macht
● ‘Verklaring van de Rechten van de Mens’ (iedereen gelijke rechten)
● Vrijheid van meningsuiting werd uitgebreid
● Kiesrecht werd uitgebreid
○ alle mannen in 1917
○ alle vrouwen in 1919
Rechten en plichten
● In een rechtsstaat zijn er rechten en plichten
● Iedereen moet zich aan de wet houden
○ jongeren hebben leerplicht
○ overheid moet zorgen voor goed onderwijs
○ je moet iemand in levensgevaar helpen, doe je dat niet ben je strafbaar
1
,Rechtsgebieden
● Verschillende rechtsgebieden
Publiekrecht Privaatrecht / burgerlijk recht
- inrichting van de staat - betrekkingen tussen personen onderling
- relatie tussen burgers en overheid
Onderverdeling in: Onderverdeling in:
- staatsrecht (rechten Kamerleden) - personen- en familierecht (huwelijk,
- bestuursrecht (vergunning huis scheiding, etc)
bouwen) - ondernemingsrecht (welke
- strafrecht (welk gedrag strafbaar) voorwaarden om bedrijf te starten)
- vermogensrecht
(koopovereenkomst, nalatenschap)
2
, H2 DE GRONDBEGINSELEN
Basis van de rechtsstaat
● Het doel van de rechtsstaat is om te zorgen voor de veiligheid van de burgers, dit zijn
de doelen:
○ voorkomen van machtsmisbruik door bestuurders → machtenscheiding
○ grondwet gaat uit van gelijkwaardigheid van alle burgers →
discriminatieverbod
○ grondrechten voor alle burgers → grondrechten in de grondwet
○ wetten leggen beperkingen op aan het overheidsoptreden →
legaliteitsbeginsel
Verdeling van de macht
● Trias Politica:
❖ Wetgevende macht:
● maakt de wetten waar burgers en overheid zich aan moeten houden
● parlement en regering
● controleert uitvoerende macht
❖ Uitvoerende macht:
● zorgt dat de wetten worden uitgevoerd
● regering verantwoordelijk
● controleren bijv. leerplichtambtenaren
❖ Rechterlijke macht / rechtsprekende macht
● beoordeelt of burgers of machthebbers wetten hebben overtreden
● doet uitspraak in conflicten
● onafhankelijke rechters
● Geen complete machtenscheiding in Nederland
○ ministers doen wetsvoorstellen (w), maar zorgen ook voor uitvoering (u)
○ rechterlijke macht wel gescheiden van w en u
● Checks and balances: controle / evenwicht, de staatsmachten controleren elkaar, het
parlement controleert of ministers de wetten wel goed uitvoeren.
● In dictaturen worden politici en ambtenaren nauwelijks of niet gecontroleerd
Onafhankelijke rechters
● Rechters zijn neutraal en onafhankelijk, dat zorgt voor bescherming
I. Eerlijke rechtspraak:
A. de eigen mening van rechters speelt niet mee
II. Bescherming tegen ongeoorloofd optreden of nalatigheid van de overheid:
A. bijv. milieuactiegroep dwong met succes bij de rechtbank af dat de
overheid meer moet doen om de CO²-uitstoot lager te krijgen
III. Geen eigen rechter:
A. daders krijgen in een eerlijk proces hun verdiende straf
● Rechters worden voor het leven benoemd, ze kunnen niet ontslagen worden.
● Iedereen kan rechters controleren, zittingen zijn openbaar
● Zwarte toga symboliseert de neutraliteit
3
OVERZICHT
- H1 rechten en rechtvaardigheid -----> blz 1 - 2
- H2 de grondbeginselen ----------------> blz 3 - 4
- H3 strafrecht: de opsporing -----------> blz 5 - 6
- Wie wordt crimineel? -------------------> blz 7 - 8
- H4 strafrecht: de rechtszaak ---------> blz 9 - 11
- H6 discussies over de rechtsstaat -> blz 12 - 13
- H7 Nederland, de VS en China ------> blz 14 - 15
H1 RECHTEN EN RECHTVAARDIGHEID
Regels en wetten
● Rechtsnormen: zijn gedragsregels die:
○ wettelijk zijn vastgelegd door de overheid
○ verplichtend voorschrijven hoe men in de maatschappij met elkaar behoort
om te gaan
○ het is belangrijk dat de rechtsnormen zo veel mogelijk overeenkomen met de
opvattingen die mensen hebben over goed en kwaad
Wat is rechtvaardig?
● Sommige regels gaan toch tegen het gevoel van rechtvaardigheid in van sommige
mensen
● Soms veranderen rechtsvormen, bijv het homohuwelijk wat eerst niet kon, en nu wel
Ontstaan van de rechtsstaat?
● Rechtsstaat: is een staat, waarin:
○ de wetten worden vastgesteld door een meerderheid van de gekozen
volksvertegenwoordiging en de grondrechten staan in de grondwet
○ de wetten moeten worden nageleefd door zowel burgers als bestuurders
○ de wetten burgers beschermen tegen de macht van de staat/overheid
○ onafhankelijke rechters beoordelen of wetten zijn/worden overtreden
○ geen dictatuur: een land met 1 machthebber of partij die alles bepaalt
● Franse Revolutie zorgde voor afschaffing absolute monarchie: koning alle macht
● ‘Verklaring van de Rechten van de Mens’ (iedereen gelijke rechten)
● Vrijheid van meningsuiting werd uitgebreid
● Kiesrecht werd uitgebreid
○ alle mannen in 1917
○ alle vrouwen in 1919
Rechten en plichten
● In een rechtsstaat zijn er rechten en plichten
● Iedereen moet zich aan de wet houden
○ jongeren hebben leerplicht
○ overheid moet zorgen voor goed onderwijs
○ je moet iemand in levensgevaar helpen, doe je dat niet ben je strafbaar
1
,Rechtsgebieden
● Verschillende rechtsgebieden
Publiekrecht Privaatrecht / burgerlijk recht
- inrichting van de staat - betrekkingen tussen personen onderling
- relatie tussen burgers en overheid
Onderverdeling in: Onderverdeling in:
- staatsrecht (rechten Kamerleden) - personen- en familierecht (huwelijk,
- bestuursrecht (vergunning huis scheiding, etc)
bouwen) - ondernemingsrecht (welke
- strafrecht (welk gedrag strafbaar) voorwaarden om bedrijf te starten)
- vermogensrecht
(koopovereenkomst, nalatenschap)
2
, H2 DE GRONDBEGINSELEN
Basis van de rechtsstaat
● Het doel van de rechtsstaat is om te zorgen voor de veiligheid van de burgers, dit zijn
de doelen:
○ voorkomen van machtsmisbruik door bestuurders → machtenscheiding
○ grondwet gaat uit van gelijkwaardigheid van alle burgers →
discriminatieverbod
○ grondrechten voor alle burgers → grondrechten in de grondwet
○ wetten leggen beperkingen op aan het overheidsoptreden →
legaliteitsbeginsel
Verdeling van de macht
● Trias Politica:
❖ Wetgevende macht:
● maakt de wetten waar burgers en overheid zich aan moeten houden
● parlement en regering
● controleert uitvoerende macht
❖ Uitvoerende macht:
● zorgt dat de wetten worden uitgevoerd
● regering verantwoordelijk
● controleren bijv. leerplichtambtenaren
❖ Rechterlijke macht / rechtsprekende macht
● beoordeelt of burgers of machthebbers wetten hebben overtreden
● doet uitspraak in conflicten
● onafhankelijke rechters
● Geen complete machtenscheiding in Nederland
○ ministers doen wetsvoorstellen (w), maar zorgen ook voor uitvoering (u)
○ rechterlijke macht wel gescheiden van w en u
● Checks and balances: controle / evenwicht, de staatsmachten controleren elkaar, het
parlement controleert of ministers de wetten wel goed uitvoeren.
● In dictaturen worden politici en ambtenaren nauwelijks of niet gecontroleerd
Onafhankelijke rechters
● Rechters zijn neutraal en onafhankelijk, dat zorgt voor bescherming
I. Eerlijke rechtspraak:
A. de eigen mening van rechters speelt niet mee
II. Bescherming tegen ongeoorloofd optreden of nalatigheid van de overheid:
A. bijv. milieuactiegroep dwong met succes bij de rechtbank af dat de
overheid meer moet doen om de CO²-uitstoot lager te krijgen
III. Geen eigen rechter:
A. daders krijgen in een eerlijk proces hun verdiende straf
● Rechters worden voor het leven benoemd, ze kunnen niet ontslagen worden.
● Iedereen kan rechters controleren, zittingen zijn openbaar
● Zwarte toga symboliseert de neutraliteit
3
