Webcollege 1: afstamming en juridisch ouderschap
Bronnen jeugdrecht
- Staatsrecht
- Bestuursrecht
- Strafrecht
- Burgerlijke recht
Jeugdrecht valt niet onder een rechtsgebied, maar is versnipperd en geregeld in de
verschillende wetten die voor jeugdigen van belang zijn.
Jeugdrecht valt uit een in een:
- Internationaal gedeelte qua bronnen
- Nationaal gedeelte qua bronnen
Internationale bronnen
Verdragen: onder meer
- Europees verdrag voor de rechten van de mens → EVRM
- Handvest Grondrechten van de EU
- Haags Kinderontvoeringsverdrag
- Haags Verdrag inzake interlandelijke adoptie
- Internationaal verdrag voor de rechten van het kind →IVRK
Nationale bronnen
Jeugdrecht
- Staatsrecht
● Grondwet
- Bestuursrecht
● Jeugdwet
● Algemene wet bestuursrecht → AWB
● Rijkswet op het Nederlanderschap
- Strafrecht
● Wetboek van Strafrecht
● Wetboek van Strafvordering
- Burgerlijk Recht
● Burgerlijk Wetboek
● Wetboek van Rechtsvordering
● Wet voor opneming, buitenlandse adoptiekinderen → WOBKA
Er zijn nog andere wetten te verzinnen, maar dit is even een opsomming.
Internationaal boven nationaal
Internationaal recht gaat boven nationaal recht. De rechtspraak die komt gericht uit
Internationale bronnen gaan boven het Nederlandse rechtssysteem.
,Afstamming → Burgerlijk Wetboek 1 Titel 11
- Betreft de juridische regels over de familierechtelijke relatie tussen een kind en zijn
ouders.
- Wie kunnen volgens de wet (juridisch) ouder(s) zijn.
- Wat zijn volgens de wet de gevolgen van (juridisch) ouderschap.
Artikel 1:197 BW → Familierechtelijke betrekking tussen kind en ouder.
Van wie stam ik af, van wie ben ik familie, waar hoor ik eigenlijk?
‘Een kind en zijn ouders staan in familierechtelijke betrekking tot elkaar.’
Gevolgen familierechtelijke betrekkingen
- Familienaam
→ Artikel 1:5 BW
- Gezag
→ Boek 1, titel 14 BW
- Recht op omgang en informatie
→ 1:377a jo. 1:377b BW
- Verplichting tot onderhoud
→ 1:404 BW
- Erfrecht
→ Boek 4 BW
- Nationaliteit
→ Artikel 3 Rijkswet op het Nederlanderschap
Je ziet dus dat het heel belangrijk is om te constateren hoe een kind tot bepaalde ouders in
een familierechtelijke betrekking staat, want het heeft vanaf het moment van geboorte enorm
veel gevolgen voor bovengenoemde onderwerpen.
Vormen van ouderschap
Er worden in de praktijk drie vormen van ouderschap onderscheiden:
1. Biologische ouderschap → Van wie stamt het kind af
2. Juridische ouderschap → Wie is volgens de wet ouder
3. Sociaal ouderschap → Bij wie groeit het kind op
Juridisch ouderschap
Welke van deze drie moet je nu kiezen als het gaat om de familierechtelijke betrekking? Het
is belangrijk om te constateren dat de wet kiest voor het juridische ouderschap. Je krijgt pas
een familierechtelijke betrekking tot je ouders als de wet zegt dat jij vader of moeder bent.
Dat wil zeggen dat het biologische ouderschap hier niet doorslaggevend is. Mensen kunnen
je juridische ouders zijn terwijl ze niet per definitie je biologische ouders zijn.
, - Het is het juridische ouderschap dat de familierechtelijke betrekking tot stand brengt.
- NIET het biologische ouderschap/
- In de praktijk vallen biologische afstamming en juridisch ouderschap en sociaal
ouderschap vaak samen.
- Maar lang niet altijd denk aan:
→ Het is niet je biologische kind, maar je bent wel de vader:
● Erkenning
● Adoptie
● Duo moederschap
● Zaaddonerschap
● Eiceldonatie en draagmoederschap
Bij deze vormen van juridisch ouderschap is er geen biologische afstamming aanwezig of
noodzakelijk om deze mensen toch tot jouw ouder te laten zijn.
Wie zijn de juridische ouders?
Een kind kan maar twee juridische ouders hebben → Twee is oké.
Dit staat nergens in de wet, maar dit blijkt uit de wetsgeschiedenis.
Artikel 1:198 BW → Voor de vrouw
Artikel 1:199 BW → Voor de man
Heel belangrijk om op te merken is dat er een aantal dingen in staan die nieuw zijn, namelijk
de wijziging van het afstammingsrecht per 1 april 2014. Eerst kon een man alleen maar
erkennen en een vrouw niet.
Wijziging afstamming per 1 april 2014
- Per 1 april 2014 is de zogenaamde “Wet Lesbisch ouderschap” in werking getreden.
- In deze wet is de positie van de vrouwelijke echtgenote/partner van de biologische
moeder van het kind gelijkgetrokken met die van de mannelijke echtgenoot/partner
van de biologische moeder van het kind.
- En wordt de vrouw met wie de biologische moeder bij geboorte is getrouwd
automatisch de tweede juridische ouder van het kind - op de voorwaarde dat de
zaaddonor onbekend is volgens de Wet Donorgegevens Kunstmatige bevruchting.
- Of kan de vrouwelijke partner van de biologische moeder in alle andere gevallen met
toestemming van de moeder het kind erkennen.
Juridische ouders
Artikel 1:198 BW → Moeder van een kind is
- Lid 1 onder a: De vrouw die het kind heeft gebaard.
- Lid 1 onder b: De vrouw die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of
geregistreerd partnerschap is met de moeder, en het kind verwerkt is door
kunstmatige donorbevruchting.
, - Lid 1 onder c: De vrouw die het kind heeft erkend.
- Lid 1 onder d: De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld.
- Lid 1 onder e: De vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Artikel 1:199 BW → Vader van een kind is
- Onder a: De man die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of door
een geregistreerd partnerschap is verbonden met de vrouw uit wie het kind is
geboren.
- Onder b: De man wiens huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vrouw uit wie
het kind is geboren, binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind door zijn dood
is ontbonden; of van wie hij binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind was
gescheiden of gescheiden heeft geleefd.
- Onder c: De man die het kind heeft erkend.
- Onder d: De man wiens vaderschap gerechtelijk is vastgesteld.
- Onder e: De man die het kind heeft geadopteerd.
Verschil verwekker / donor
Verwekker → Er is lichamelijk contact geweest.
Donor → Er is geen sprake van contact geweest.
Verwekker
- Een man die een kind heeft verwekt door middel van geslachtsgemeenschap met de
moeder en die daarmee heeft ingestemd met een daad van verwekking.
- NB: Degene die instemt met een daad van verwekking kan ook de vrouwelijke
partner van de moeder van het kind zijn.
Donor
- Een man die alleen zijn sperma doneert; dit sperma wordt na de donatie door vrouw
gebruikt met de bedoeling een kind te verwekken via kunstmatige inseminatie en er
vindt geen lichamelijk contact plaats tussen de donor en de vrouw.
Dit is van belang bij een paar procedures:
- Gerechtelijke vaststelling ouderschap alleen door verwekker
- Onderhoudsverplichting alleen voor verwekker
Van een donor kan nooit gerechtelijk het ouderschap worden vastgesteld en die hoeft ook
niet te betalen, terwijl je die procedures wel kan voeren om van de verwekker het
ouderschap vast te stellen of geld te vragen voor de opvoeding van een kind.
Erkenning
Artikel 1:203 BW
- Erkenning is een rechtshandeling, die leidt tot juridisch ouderschap over een kind dat
alleen een moeder heeft. De erkenning vindt plaats door het laten opmaken van een
akte van erkenning bij de Burgerlijke Stand of bij notariële akte.
- De erkenning heeft pas rechtsgevolgen vanaf het moment waarop de erkenning is
gedaan (en heeft dus géén terugwerkende kracht).
Bronnen jeugdrecht
- Staatsrecht
- Bestuursrecht
- Strafrecht
- Burgerlijke recht
Jeugdrecht valt niet onder een rechtsgebied, maar is versnipperd en geregeld in de
verschillende wetten die voor jeugdigen van belang zijn.
Jeugdrecht valt uit een in een:
- Internationaal gedeelte qua bronnen
- Nationaal gedeelte qua bronnen
Internationale bronnen
Verdragen: onder meer
- Europees verdrag voor de rechten van de mens → EVRM
- Handvest Grondrechten van de EU
- Haags Kinderontvoeringsverdrag
- Haags Verdrag inzake interlandelijke adoptie
- Internationaal verdrag voor de rechten van het kind →IVRK
Nationale bronnen
Jeugdrecht
- Staatsrecht
● Grondwet
- Bestuursrecht
● Jeugdwet
● Algemene wet bestuursrecht → AWB
● Rijkswet op het Nederlanderschap
- Strafrecht
● Wetboek van Strafrecht
● Wetboek van Strafvordering
- Burgerlijk Recht
● Burgerlijk Wetboek
● Wetboek van Rechtsvordering
● Wet voor opneming, buitenlandse adoptiekinderen → WOBKA
Er zijn nog andere wetten te verzinnen, maar dit is even een opsomming.
Internationaal boven nationaal
Internationaal recht gaat boven nationaal recht. De rechtspraak die komt gericht uit
Internationale bronnen gaan boven het Nederlandse rechtssysteem.
,Afstamming → Burgerlijk Wetboek 1 Titel 11
- Betreft de juridische regels over de familierechtelijke relatie tussen een kind en zijn
ouders.
- Wie kunnen volgens de wet (juridisch) ouder(s) zijn.
- Wat zijn volgens de wet de gevolgen van (juridisch) ouderschap.
Artikel 1:197 BW → Familierechtelijke betrekking tussen kind en ouder.
Van wie stam ik af, van wie ben ik familie, waar hoor ik eigenlijk?
‘Een kind en zijn ouders staan in familierechtelijke betrekking tot elkaar.’
Gevolgen familierechtelijke betrekkingen
- Familienaam
→ Artikel 1:5 BW
- Gezag
→ Boek 1, titel 14 BW
- Recht op omgang en informatie
→ 1:377a jo. 1:377b BW
- Verplichting tot onderhoud
→ 1:404 BW
- Erfrecht
→ Boek 4 BW
- Nationaliteit
→ Artikel 3 Rijkswet op het Nederlanderschap
Je ziet dus dat het heel belangrijk is om te constateren hoe een kind tot bepaalde ouders in
een familierechtelijke betrekking staat, want het heeft vanaf het moment van geboorte enorm
veel gevolgen voor bovengenoemde onderwerpen.
Vormen van ouderschap
Er worden in de praktijk drie vormen van ouderschap onderscheiden:
1. Biologische ouderschap → Van wie stamt het kind af
2. Juridische ouderschap → Wie is volgens de wet ouder
3. Sociaal ouderschap → Bij wie groeit het kind op
Juridisch ouderschap
Welke van deze drie moet je nu kiezen als het gaat om de familierechtelijke betrekking? Het
is belangrijk om te constateren dat de wet kiest voor het juridische ouderschap. Je krijgt pas
een familierechtelijke betrekking tot je ouders als de wet zegt dat jij vader of moeder bent.
Dat wil zeggen dat het biologische ouderschap hier niet doorslaggevend is. Mensen kunnen
je juridische ouders zijn terwijl ze niet per definitie je biologische ouders zijn.
, - Het is het juridische ouderschap dat de familierechtelijke betrekking tot stand brengt.
- NIET het biologische ouderschap/
- In de praktijk vallen biologische afstamming en juridisch ouderschap en sociaal
ouderschap vaak samen.
- Maar lang niet altijd denk aan:
→ Het is niet je biologische kind, maar je bent wel de vader:
● Erkenning
● Adoptie
● Duo moederschap
● Zaaddonerschap
● Eiceldonatie en draagmoederschap
Bij deze vormen van juridisch ouderschap is er geen biologische afstamming aanwezig of
noodzakelijk om deze mensen toch tot jouw ouder te laten zijn.
Wie zijn de juridische ouders?
Een kind kan maar twee juridische ouders hebben → Twee is oké.
Dit staat nergens in de wet, maar dit blijkt uit de wetsgeschiedenis.
Artikel 1:198 BW → Voor de vrouw
Artikel 1:199 BW → Voor de man
Heel belangrijk om op te merken is dat er een aantal dingen in staan die nieuw zijn, namelijk
de wijziging van het afstammingsrecht per 1 april 2014. Eerst kon een man alleen maar
erkennen en een vrouw niet.
Wijziging afstamming per 1 april 2014
- Per 1 april 2014 is de zogenaamde “Wet Lesbisch ouderschap” in werking getreden.
- In deze wet is de positie van de vrouwelijke echtgenote/partner van de biologische
moeder van het kind gelijkgetrokken met die van de mannelijke echtgenoot/partner
van de biologische moeder van het kind.
- En wordt de vrouw met wie de biologische moeder bij geboorte is getrouwd
automatisch de tweede juridische ouder van het kind - op de voorwaarde dat de
zaaddonor onbekend is volgens de Wet Donorgegevens Kunstmatige bevruchting.
- Of kan de vrouwelijke partner van de biologische moeder in alle andere gevallen met
toestemming van de moeder het kind erkennen.
Juridische ouders
Artikel 1:198 BW → Moeder van een kind is
- Lid 1 onder a: De vrouw die het kind heeft gebaard.
- Lid 1 onder b: De vrouw die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of
geregistreerd partnerschap is met de moeder, en het kind verwerkt is door
kunstmatige donorbevruchting.
, - Lid 1 onder c: De vrouw die het kind heeft erkend.
- Lid 1 onder d: De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld.
- Lid 1 onder e: De vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Artikel 1:199 BW → Vader van een kind is
- Onder a: De man die op het tijdstip van de geboorte van het kind is gehuwd of door
een geregistreerd partnerschap is verbonden met de vrouw uit wie het kind is
geboren.
- Onder b: De man wiens huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vrouw uit wie
het kind is geboren, binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind door zijn dood
is ontbonden; of van wie hij binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind was
gescheiden of gescheiden heeft geleefd.
- Onder c: De man die het kind heeft erkend.
- Onder d: De man wiens vaderschap gerechtelijk is vastgesteld.
- Onder e: De man die het kind heeft geadopteerd.
Verschil verwekker / donor
Verwekker → Er is lichamelijk contact geweest.
Donor → Er is geen sprake van contact geweest.
Verwekker
- Een man die een kind heeft verwekt door middel van geslachtsgemeenschap met de
moeder en die daarmee heeft ingestemd met een daad van verwekking.
- NB: Degene die instemt met een daad van verwekking kan ook de vrouwelijke
partner van de moeder van het kind zijn.
Donor
- Een man die alleen zijn sperma doneert; dit sperma wordt na de donatie door vrouw
gebruikt met de bedoeling een kind te verwekken via kunstmatige inseminatie en er
vindt geen lichamelijk contact plaats tussen de donor en de vrouw.
Dit is van belang bij een paar procedures:
- Gerechtelijke vaststelling ouderschap alleen door verwekker
- Onderhoudsverplichting alleen voor verwekker
Van een donor kan nooit gerechtelijk het ouderschap worden vastgesteld en die hoeft ook
niet te betalen, terwijl je die procedures wel kan voeren om van de verwekker het
ouderschap vast te stellen of geld te vragen voor de opvoeding van een kind.
Erkenning
Artikel 1:203 BW
- Erkenning is een rechtshandeling, die leidt tot juridisch ouderschap over een kind dat
alleen een moeder heeft. De erkenning vindt plaats door het laten opmaken van een
akte van erkenning bij de Burgerlijke Stand of bij notariële akte.
- De erkenning heeft pas rechtsgevolgen vanaf het moment waarop de erkenning is
gedaan (en heeft dus géén terugwerkende kracht).
