Geschiedenis van het medialandschap Hoorcollege 5
Publieke sfeer, consumptiekapitalisme en theater in de 19 e eeuw.
Habermas over openbaarheid 19e eeuw.
Na napoleontische oorlogen restauratie. Herstel in Europa van oude regimes, monarchieën. H:
openbaarheid blijft intact. Oude regimes probeerden openbaarheid af te remmen (omdat dat gezag
ondergroef). Regeringen kunnen openbaarheid niet meer kop indrukken. Maar daarna 2 problemen,
leiden ertoe dat vanaf 1850 de openbaarheid vervalt
- PROBLEEM 1: Vanaf 1850 verandert publieke debat. Debat niet meer door individuen maar
door belangengroepen (vakbonden/partijen). Die groepen domineren debat in samenleving.
Discussie in openbaarheid wordt overgenomen door belangengroepen dat proces heet
koloniseren van de openbaarheid. In het publiek ontstaat een hiërarchie: opinieleiders
(vertegenwoordigen belang, krijgen sterke stem in debat) en opinievolgers. Dat is een slechte
zaak: doet afbreuk aan kwaliteit van debat. H. wil reparatie van openbaarheid: binnen
belangengroepen toch minstens individueel debat, dat dan vertegenwoordigers in grotere
debat kunnen spreken.
o BIJV. verzuiling. Verzuiling in NL. 2 fasen:
Voor pacificatie (regeling, oplossing scholenstrijd) van 1917. Vorming van
zuilen. Zuilen vooral bezig met schoolstrijd in het begin. Over
schoolfinanciering vanuit de staat. Kranten worden spreekbuizen van een
zuil, een zuil heeft eigen krant. Zuilen worden ordenende principe voor
organiseren van zaken, in NL.
Na 1917 worden zuilen uitgebreid naar andere aspecten/onderwerpen. In
het bijzonder: verzuiling ook rol in vrijetijdsbesteding. Filmkeuring wordt
ingevoerd op nationale basis. Daarin speelde verzuilde principe ook
belangrijke rol, zuil krijgt eigen vertegenwoordiger in eigen censuurorgaan.
Claim: mensen worden geboren in zuil en leven speelt zich af in de zuil waar
je bij hoort (dat was de claim).
KANTTEKENING. Maar, blijkt dat overdreven over verzuiling is gedacht.
Verzuiling lang als dominant homogeen fenomeen gezien. Is het niet. Niet
iedereen/alles deed mee in verzuilde structuur. Niet iedereen wil aansluiten
bij een zuil. Wie niet bij een zuil wilde horen werd als liberale zuil
gedefinieerd (de algemene zuil). Mensen eten van twee walletjes (iemand uit
zuil X leest bijv. krant van zuil Y (of algemene krant))
Kanttekening 2: hoe slecht is kolonisering van debat door belangengroepen
eigenlijk? Thompson: voor 1850 participeerde maar een klein deel van
burgerij in publieke debat. Met belangengroepen wordt wel iedereen
vertegenwoordigd. Inclusief minderheidsgroepen. Ook: na 1850 kregen alle
burgers toegang tot media waarin debat wordt gevoerd.
Habermas vs. Thompson:
Habermas gaat uit van participatie ideaal.
Thompson gaat uit van representatie ideaal.
Observatie: voor Habermas doet 20e eeuwse massa democratie zich voor in
context van slecht functionerende openbaarheid. Als iedereen kan stemmen
is er niet volgens H. optimale openbaarheid. Het doel van Habermas’
wetenschappelijke project = openbaarheid revitaliseren en laten
functioneren “zoals het hoort.” DUS normatief.
- PROBLEEM 2: media worden commerciëler. Meer beïnvloed door consumptiekapitalisme.
Primaire doel van media wordt geld verdienen ipv debat mogelijk maken. Daarom meer
Publieke sfeer, consumptiekapitalisme en theater in de 19 e eeuw.
Habermas over openbaarheid 19e eeuw.
Na napoleontische oorlogen restauratie. Herstel in Europa van oude regimes, monarchieën. H:
openbaarheid blijft intact. Oude regimes probeerden openbaarheid af te remmen (omdat dat gezag
ondergroef). Regeringen kunnen openbaarheid niet meer kop indrukken. Maar daarna 2 problemen,
leiden ertoe dat vanaf 1850 de openbaarheid vervalt
- PROBLEEM 1: Vanaf 1850 verandert publieke debat. Debat niet meer door individuen maar
door belangengroepen (vakbonden/partijen). Die groepen domineren debat in samenleving.
Discussie in openbaarheid wordt overgenomen door belangengroepen dat proces heet
koloniseren van de openbaarheid. In het publiek ontstaat een hiërarchie: opinieleiders
(vertegenwoordigen belang, krijgen sterke stem in debat) en opinievolgers. Dat is een slechte
zaak: doet afbreuk aan kwaliteit van debat. H. wil reparatie van openbaarheid: binnen
belangengroepen toch minstens individueel debat, dat dan vertegenwoordigers in grotere
debat kunnen spreken.
o BIJV. verzuiling. Verzuiling in NL. 2 fasen:
Voor pacificatie (regeling, oplossing scholenstrijd) van 1917. Vorming van
zuilen. Zuilen vooral bezig met schoolstrijd in het begin. Over
schoolfinanciering vanuit de staat. Kranten worden spreekbuizen van een
zuil, een zuil heeft eigen krant. Zuilen worden ordenende principe voor
organiseren van zaken, in NL.
Na 1917 worden zuilen uitgebreid naar andere aspecten/onderwerpen. In
het bijzonder: verzuiling ook rol in vrijetijdsbesteding. Filmkeuring wordt
ingevoerd op nationale basis. Daarin speelde verzuilde principe ook
belangrijke rol, zuil krijgt eigen vertegenwoordiger in eigen censuurorgaan.
Claim: mensen worden geboren in zuil en leven speelt zich af in de zuil waar
je bij hoort (dat was de claim).
KANTTEKENING. Maar, blijkt dat overdreven over verzuiling is gedacht.
Verzuiling lang als dominant homogeen fenomeen gezien. Is het niet. Niet
iedereen/alles deed mee in verzuilde structuur. Niet iedereen wil aansluiten
bij een zuil. Wie niet bij een zuil wilde horen werd als liberale zuil
gedefinieerd (de algemene zuil). Mensen eten van twee walletjes (iemand uit
zuil X leest bijv. krant van zuil Y (of algemene krant))
Kanttekening 2: hoe slecht is kolonisering van debat door belangengroepen
eigenlijk? Thompson: voor 1850 participeerde maar een klein deel van
burgerij in publieke debat. Met belangengroepen wordt wel iedereen
vertegenwoordigd. Inclusief minderheidsgroepen. Ook: na 1850 kregen alle
burgers toegang tot media waarin debat wordt gevoerd.
Habermas vs. Thompson:
Habermas gaat uit van participatie ideaal.
Thompson gaat uit van representatie ideaal.
Observatie: voor Habermas doet 20e eeuwse massa democratie zich voor in
context van slecht functionerende openbaarheid. Als iedereen kan stemmen
is er niet volgens H. optimale openbaarheid. Het doel van Habermas’
wetenschappelijke project = openbaarheid revitaliseren en laten
functioneren “zoals het hoort.” DUS normatief.
- PROBLEEM 2: media worden commerciëler. Meer beïnvloed door consumptiekapitalisme.
Primaire doel van media wordt geld verdienen ipv debat mogelijk maken. Daarom meer
