Biologie V4 hoofdstuk voortplanting
Basisstof 1: Jongens en meisjes
Puberteit is de periode waarin het lichaam volwassen wordt (ongeveer 10-17 jaar):
1) Veel veranderingen zowel lichamelijk als geestelijk als voorbereiding op zelfstandigheid en om je
te kunnen voortplanten.
2) Er ontstaan grote verschillen tussen jongens en meisjes zowel lichamelijk als geestelijk.
Adolescentie is de periode waarin iemand geestelijk volwassen wordt (ongeveer 17-25 jaar).
Hormonen zijn chemische stoffen die door hormoonklieren aan het bloed worden afgegeven, en zijn
dus een soort signaal stoffen die door gevoelige cellen (voor dat specifieke hormoon) worden
opgenomen.
Geslachtshormonen spelen een rol bij voortplanting, en de concentratie ervan is verschillend tussen
mannen en vrouwen. Ze beïnvloeden niet alleen lichamelijke maar ook geestelijke verschillen tussen
mannen en vrouwen.
De geslachtsorganen ontwikkelen zich al na een aantal weken na de bevruchting, dit is bepaald door de
concentratie testosteron (veel= jongen, weinig=meisje).
De geslachtskenmerken die bij de geboorte al te zien zijn, heten de primaire geslachtskenmerken. De
geslachtskenmerken die in de puberteit ontwikkelen, zijn de secundaire geslachtskenmerken.
Wanneer selectie plaatsvind op grond van eigenschappen die de kans op voortplanten vergroten (en
dus niet de kans op overleven), speek je van seksuele selectie.
Dit ritueel ( versieren via een vast patroon heet een balts) moet je kennen:
De balts van stekelbaarsjes:
, Basisstof 2: Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting
Verandering tijdens het kopiëren van DNA heet mutatie.
Tijdens de bevruchting versmelt de kern van de zaadcel met de kern van een eicel. Zaad- en eicellen zijn
geslachtscellen (ook wel gameten genoemd).
Door kleine mutaties worden bij ongeslachtelijke voortplanting (voortplanten zonder seks voornamelijk
door prokaryoten en protisten) alles doorgegeven omdat het organisme zichzelf kopieert. Bij
geslachtelijke voortplanting hoeft dit niet, en komt er dus door middel van recombinatie, steeds meer
variatie.
Geslachtelijke voortplanting Ongeslachtelijke voortplanting
+ recombinatie + geen partner nodig
- partner nodig + snelle uitbreiding van de soort
- kost veel energie
(voordelen ‘’+’’, nadelen ‘’-‘’)
Basisstof 3: Geslachtscellen
Tijdens de bevruchting fuseren twee cellen. Ieder van deze cellen bevat 1 volledige set chromosomen.
Een cel met 1 volledige set chromosomen wordt haploïd genoemd, het aantal chromosomen in een
haploïde cel wordt weergegeven met de letter ‘’n’’.
Een bevruchte eicel heet een zygote, en bevat 2 sets chromosomen; dit heet diploïd. Een diploïde cel
wordt aangegeven met ‘’2n’’.
Na de bevruchting groeit de diploïde cel uit tot een organisme. Er ontstaan organen die
voortplantingscellen maken (bij mannen testes (teelballen) en bij vrouwen ovaria (eierstokken)). Hier
ontstaan uit diploïde cellen haploïde cellen.
Het proces waarbij het aantal; chromosomen wordt gereduceerd, heet meiose. Meiose is weer verdeeld
in 2 delingen:
1) Meiose I: hier ontstaan uit een diploïde cel twee haploïde cellen.
2) Meiose II: hier ontstaan uit twee haploïde cellen vier haploïde cellen.
Bij veel organismen zijn mannelijke en vrouwelijke geslachtscellen niet gelijk. Een eicel (oöcyt) is bij
voorbeeld groter dan een zaadcel (spermacel).
Spermavorming (spermatogenese) gebeurt bij mensen in de testes of teelballen. De testes bevatten
gekronkelde zaadbuisjes. Aan de binnenkant van deze buisjes liggen cellen die zich delen, waardoor
zaadcelmoedercellen ontstaan, hieruit ontwikkelen zich zaadcellen.
Het ontstaan van eicellen uit een eicelmoedercel heet oögenese. Ieder eicel is omgeven door een
blaasje. Het blaasje met de eicel heet het follikel. Aan het begin van de puberteit begint 1 eicel zich te
ontwikkelen, door het hormoon FSH (Follikelstimulerend hormoon). Het follikel groeit door vocht op te
nemen. De eicel, deelt in 2 ongelijke haploïde cellen: een kleine met weinig cytoplasma (deze heet nu
het poollichaampje) en een grote. De eicel is nu groot en puilt uit het ovarium . Onder de invloed van
het hormoon LH barst de follikel open, dit heet de ovulatie (eisprong). Trilharen en spierbewegingen
vervoeren de cel van het ovarium, door de eileiders, richting de baarmoeder. De eicel bevind zich nu in
Basisstof 1: Jongens en meisjes
Puberteit is de periode waarin het lichaam volwassen wordt (ongeveer 10-17 jaar):
1) Veel veranderingen zowel lichamelijk als geestelijk als voorbereiding op zelfstandigheid en om je
te kunnen voortplanten.
2) Er ontstaan grote verschillen tussen jongens en meisjes zowel lichamelijk als geestelijk.
Adolescentie is de periode waarin iemand geestelijk volwassen wordt (ongeveer 17-25 jaar).
Hormonen zijn chemische stoffen die door hormoonklieren aan het bloed worden afgegeven, en zijn
dus een soort signaal stoffen die door gevoelige cellen (voor dat specifieke hormoon) worden
opgenomen.
Geslachtshormonen spelen een rol bij voortplanting, en de concentratie ervan is verschillend tussen
mannen en vrouwen. Ze beïnvloeden niet alleen lichamelijke maar ook geestelijke verschillen tussen
mannen en vrouwen.
De geslachtsorganen ontwikkelen zich al na een aantal weken na de bevruchting, dit is bepaald door de
concentratie testosteron (veel= jongen, weinig=meisje).
De geslachtskenmerken die bij de geboorte al te zien zijn, heten de primaire geslachtskenmerken. De
geslachtskenmerken die in de puberteit ontwikkelen, zijn de secundaire geslachtskenmerken.
Wanneer selectie plaatsvind op grond van eigenschappen die de kans op voortplanten vergroten (en
dus niet de kans op overleven), speek je van seksuele selectie.
Dit ritueel ( versieren via een vast patroon heet een balts) moet je kennen:
De balts van stekelbaarsjes:
, Basisstof 2: Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting
Verandering tijdens het kopiëren van DNA heet mutatie.
Tijdens de bevruchting versmelt de kern van de zaadcel met de kern van een eicel. Zaad- en eicellen zijn
geslachtscellen (ook wel gameten genoemd).
Door kleine mutaties worden bij ongeslachtelijke voortplanting (voortplanten zonder seks voornamelijk
door prokaryoten en protisten) alles doorgegeven omdat het organisme zichzelf kopieert. Bij
geslachtelijke voortplanting hoeft dit niet, en komt er dus door middel van recombinatie, steeds meer
variatie.
Geslachtelijke voortplanting Ongeslachtelijke voortplanting
+ recombinatie + geen partner nodig
- partner nodig + snelle uitbreiding van de soort
- kost veel energie
(voordelen ‘’+’’, nadelen ‘’-‘’)
Basisstof 3: Geslachtscellen
Tijdens de bevruchting fuseren twee cellen. Ieder van deze cellen bevat 1 volledige set chromosomen.
Een cel met 1 volledige set chromosomen wordt haploïd genoemd, het aantal chromosomen in een
haploïde cel wordt weergegeven met de letter ‘’n’’.
Een bevruchte eicel heet een zygote, en bevat 2 sets chromosomen; dit heet diploïd. Een diploïde cel
wordt aangegeven met ‘’2n’’.
Na de bevruchting groeit de diploïde cel uit tot een organisme. Er ontstaan organen die
voortplantingscellen maken (bij mannen testes (teelballen) en bij vrouwen ovaria (eierstokken)). Hier
ontstaan uit diploïde cellen haploïde cellen.
Het proces waarbij het aantal; chromosomen wordt gereduceerd, heet meiose. Meiose is weer verdeeld
in 2 delingen:
1) Meiose I: hier ontstaan uit een diploïde cel twee haploïde cellen.
2) Meiose II: hier ontstaan uit twee haploïde cellen vier haploïde cellen.
Bij veel organismen zijn mannelijke en vrouwelijke geslachtscellen niet gelijk. Een eicel (oöcyt) is bij
voorbeeld groter dan een zaadcel (spermacel).
Spermavorming (spermatogenese) gebeurt bij mensen in de testes of teelballen. De testes bevatten
gekronkelde zaadbuisjes. Aan de binnenkant van deze buisjes liggen cellen die zich delen, waardoor
zaadcelmoedercellen ontstaan, hieruit ontwikkelen zich zaadcellen.
Het ontstaan van eicellen uit een eicelmoedercel heet oögenese. Ieder eicel is omgeven door een
blaasje. Het blaasje met de eicel heet het follikel. Aan het begin van de puberteit begint 1 eicel zich te
ontwikkelen, door het hormoon FSH (Follikelstimulerend hormoon). Het follikel groeit door vocht op te
nemen. De eicel, deelt in 2 ongelijke haploïde cellen: een kleine met weinig cytoplasma (deze heet nu
het poollichaampje) en een grote. De eicel is nu groot en puilt uit het ovarium . Onder de invloed van
het hormoon LH barst de follikel open, dit heet de ovulatie (eisprong). Trilharen en spierbewegingen
vervoeren de cel van het ovarium, door de eileiders, richting de baarmoeder. De eicel bevind zich nu in
