Begrippenlijst
KENNISTOETS TAAL
Annelieke Altena
Boek: Basiskennis taalonderwijs 2e druk
ISBN: 978-90-01-85465-2
,H2: TAALONDERWIJS EN TAAL
Geletterdheid Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. In de
ontwikkeling van de geletterdheid worden drie stadia onderscheiden:
ontluikende geletterdheid, beginnende geletterdheid en gevorderde
geletterdheid.
Ontluikende geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid in de voorschoolse periode van 0 tot 4 jaar.
Beginnende geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid in de groepen 1 tot en met 3 van de
basisschool.
Gevorderde geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid na groep 3.
Aanvankelijk lezen De fase in het leeronderwijs waarin de kinderen de letters aanleren en
eenvoudige woorden hardop kunnen lezen. Voor de meeste kinderen speelt het
aanvankelijk lezen zich af in groep 3.
Voortgezet lezen Voortgezet technisch lezen: De fase in het leesonderwijs waarin gewerkt wordt
aan het vergroten van de vaardigheid in het decoderen van teksten. Het gaat om
het vlot en nauwkeurig kunnen lezen van een tekst en niet om het begrijpen.
Technisch lezen Voortgezet technisch lezen: De fase in het leesonderwijs waarin gewerkt wordt
aan het vergroten van de vaardigheid in het decoderen van teksten. Het gaat om
het vlot en nauwkeurig kunnen lezen van een tekst en niet om het begrijpen.
Begrijpend lezen Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het begrijpen van de tekst en
het achterhalen van de bedoeling.
Taalbeschouwing Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om kinderen leren te reflecteren
op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het gebruik van taal.
Kinderen moeten leren in de vorm van de taalbijzonderheden en regelmaat
ontdekken.
Woordenschat Het domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het aanleren van de
betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden.
Ook worden er strategieën aangeleerd om achter de betekenis van onbekende
woorden te komen.
Stellen Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het schrijven van verschillende
soorten teksten.
Spelling Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het correct kunnen schrijven
van woorden en het toepassen van de belangrijkste spellingsregels.
Communicatieve functie De functie van taal waarbij het gaat om het gebruik van de taal als
communicatiemiddel. Ook wel sociale functie genoemd. Er zijn vier
communicatieve of sociale functies van de taal: zelfhandhaving, zelfsturing,
sturing van anderen, structurering van het gesprek.
Sociale functie Zie communicatieve functie
Sociale taalfunctie Zie communicatieve functie. Zelfhandhaving, zelfsturing, sturing van anderen,
structurering van het gesprek
Zelfsturing Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de spreker met woorden zijn
handelen ordent of plannen aankondigt.
Zelfhandhaving Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de spreker met woorden zijn
handelen ordent of plannen aankondigt.
Sturing van anderen Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de taal gebruikt wordt om het
gespreksverloop te beïnvloeden
, Structurering van het gesprek
Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de taal gebruikt wordt om het
gespreksverloop te beïnvloeden
Conceptualiserende functie De functie van de taal waarbij het gaat om het gebruik van de taal als een
hulpmiddel om gedachten te ordenen en greep te krijgen op de werkelijkheid.
Ook wel cognitieve functie genoemd. Er zijn drie conceptualiserende of cognitieve
functies: rapporteren, redeneren en projecteren.
Cognitieve functie Zie conceptualiserende functie
Rapporteren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker zich probeert te
verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand anders.
Redeneren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker het weergeven
van een gebeurtenis bewerkt door een extra denkstap in te bouwen,
bijvoorbeeld: chronologisch ordenen, conclusies trekken, relaties leggen tussen
oorzaak en gevolg.
Projecteren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker verslag doet van
iets wat in de werkelijkheid voorkomt.
Cognitieve taalfunctie Zie conceptualiserende functie. Rapporteren, redeneren, projecteren.
Expressieve functie De functie van de taal waarbij het gaat om ons van anderen te onderscheiden of
om uitdrukking te geven aan persoonlijke emoties. De taal wordt gebruikt als
expressiemiddel.
Niveaus van de taal Fonologisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de uitspraak van
- Fonologisch niveau woorden, de regels voor de volgorde van spraakklanken, de intonatie en het
- Morfologisch niveau woordaccent.
- Syntactische niveau Morfologisch: Het niveau van een taal dat betrekking heeft op de opbouw van
- Semantisch niveau woorden in morfemen.
- Pragmatisch niveau Syntactisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de regels voor het
- Orthografisch niveau combineren van woorden. Op dit niveau kunnen we woordsoorten en zinsdelen
aangeven.
Semantisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de betekenis van
woorden en betekenisrelaties tussen woorden.
Pragmatisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op het concrete
taalgebruik.
Orthografisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de spelling van
woorden en de interpunctie.
Recursief systeem Kenmerk van menselijke taal, dat inhoudt dat een element van de taal weer
eenzelfde element van de taal kan bevatten. Zo kan een zin ook weer een andere
zin bevatten. De zin Ik vermoed dat hij liegt bevat zelf weer de zin hij liegt.
Dialect Een variant van een taal die in een bepaalde regio gesproken wordt
KENNISTOETS TAAL
Annelieke Altena
Boek: Basiskennis taalonderwijs 2e druk
ISBN: 978-90-01-85465-2
,H2: TAALONDERWIJS EN TAAL
Geletterdheid Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. In de
ontwikkeling van de geletterdheid worden drie stadia onderscheiden:
ontluikende geletterdheid, beginnende geletterdheid en gevorderde
geletterdheid.
Ontluikende geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid in de voorschoolse periode van 0 tot 4 jaar.
Beginnende geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid in de groepen 1 tot en met 3 van de
basisschool.
Gevorderde geletterdheid De ontwikkeling van de geletterdheid na groep 3.
Aanvankelijk lezen De fase in het leeronderwijs waarin de kinderen de letters aanleren en
eenvoudige woorden hardop kunnen lezen. Voor de meeste kinderen speelt het
aanvankelijk lezen zich af in groep 3.
Voortgezet lezen Voortgezet technisch lezen: De fase in het leesonderwijs waarin gewerkt wordt
aan het vergroten van de vaardigheid in het decoderen van teksten. Het gaat om
het vlot en nauwkeurig kunnen lezen van een tekst en niet om het begrijpen.
Technisch lezen Voortgezet technisch lezen: De fase in het leesonderwijs waarin gewerkt wordt
aan het vergroten van de vaardigheid in het decoderen van teksten. Het gaat om
het vlot en nauwkeurig kunnen lezen van een tekst en niet om het begrijpen.
Begrijpend lezen Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het begrijpen van de tekst en
het achterhalen van de bedoeling.
Taalbeschouwing Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om kinderen leren te reflecteren
op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het gebruik van taal.
Kinderen moeten leren in de vorm van de taalbijzonderheden en regelmaat
ontdekken.
Woordenschat Het domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het aanleren van de
betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden.
Ook worden er strategieën aangeleerd om achter de betekenis van onbekende
woorden te komen.
Stellen Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het schrijven van verschillende
soorten teksten.
Spelling Domein van het taalonderwijs waarbij het gaat om het correct kunnen schrijven
van woorden en het toepassen van de belangrijkste spellingsregels.
Communicatieve functie De functie van taal waarbij het gaat om het gebruik van de taal als
communicatiemiddel. Ook wel sociale functie genoemd. Er zijn vier
communicatieve of sociale functies van de taal: zelfhandhaving, zelfsturing,
sturing van anderen, structurering van het gesprek.
Sociale functie Zie communicatieve functie
Sociale taalfunctie Zie communicatieve functie. Zelfhandhaving, zelfsturing, sturing van anderen,
structurering van het gesprek
Zelfsturing Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de spreker met woorden zijn
handelen ordent of plannen aankondigt.
Zelfhandhaving Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de spreker met woorden zijn
handelen ordent of plannen aankondigt.
Sturing van anderen Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de taal gebruikt wordt om het
gespreksverloop te beïnvloeden
, Structurering van het gesprek
Een sociale of communicatieve taalfunctie waarbij de taal gebruikt wordt om het
gespreksverloop te beïnvloeden
Conceptualiserende functie De functie van de taal waarbij het gaat om het gebruik van de taal als een
hulpmiddel om gedachten te ordenen en greep te krijgen op de werkelijkheid.
Ook wel cognitieve functie genoemd. Er zijn drie conceptualiserende of cognitieve
functies: rapporteren, redeneren en projecteren.
Cognitieve functie Zie conceptualiserende functie
Rapporteren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker zich probeert te
verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand anders.
Redeneren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker het weergeven
van een gebeurtenis bewerkt door een extra denkstap in te bouwen,
bijvoorbeeld: chronologisch ordenen, conclusies trekken, relaties leggen tussen
oorzaak en gevolg.
Projecteren Een cognitieve of conceptualiserende functie waarbij de spreker verslag doet van
iets wat in de werkelijkheid voorkomt.
Cognitieve taalfunctie Zie conceptualiserende functie. Rapporteren, redeneren, projecteren.
Expressieve functie De functie van de taal waarbij het gaat om ons van anderen te onderscheiden of
om uitdrukking te geven aan persoonlijke emoties. De taal wordt gebruikt als
expressiemiddel.
Niveaus van de taal Fonologisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de uitspraak van
- Fonologisch niveau woorden, de regels voor de volgorde van spraakklanken, de intonatie en het
- Morfologisch niveau woordaccent.
- Syntactische niveau Morfologisch: Het niveau van een taal dat betrekking heeft op de opbouw van
- Semantisch niveau woorden in morfemen.
- Pragmatisch niveau Syntactisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de regels voor het
- Orthografisch niveau combineren van woorden. Op dit niveau kunnen we woordsoorten en zinsdelen
aangeven.
Semantisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de betekenis van
woorden en betekenisrelaties tussen woorden.
Pragmatisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op het concrete
taalgebruik.
Orthografisch: Het niveau van de taal dat betrekking heeft op de spelling van
woorden en de interpunctie.
Recursief systeem Kenmerk van menselijke taal, dat inhoudt dat een element van de taal weer
eenzelfde element van de taal kan bevatten. Zo kan een zin ook weer een andere
zin bevatten. De zin Ik vermoed dat hij liegt bevat zelf weer de zin hij liegt.
Dialect Een variant van een taal die in een bepaalde regio gesproken wordt
