Media psychologie
Samenvatting
Hoofdstuk 1 Wat is mediapsychologie?
Hoofdstuk 2 De psychologische benadering van media-effecten | behalve hoofdstuk 2.3
Hoofdstuk 3 Een model van media-informatieverwerking
Hoofdstuk 4 Selectie en interactie
Hoofdstuk 5 Arousal en aandacht
Hoofdstuk 6 Waarderen
Hoofdstuk 7 Onthouden
Hoofdstuk 8 Interpreteren
Hoofdstuk 9 Attitudes en overreding
Hoofdstuk 10 Invloed van media op gedrag | alleen hoofdstuk 10.1 – 10.2 – 10.4
Hoofdstuk 11 Mediagebruik | alleen hoofdstuk 11.1
Hoofdstuk 12 Online interactie
,Hoofdstuk 1. Wat is mediapsychologie?
1.1 Psychologie
De psychologie bestudeert op wetenschappelijke wijze het menselijk gedrag dat vertoond wordt in een
bepaalde sociale omgeving en in een bepaalde context. Dit gaat om direct waarneembare activiteiten,
maar ook om niet-waarneembare aspecten. Deze moeten op een andere wijze observeerbaar worden
gemaakt. Om deze psychologie te meten, zijn er een aantal basisvakken.
De functieleer als onderzoek naar de ‘menselijke mogelijkheden’ in de zin van waarnemen, leren,
geheugen en gevoelens.
De ontwikkelingsleer die de levensloop van mensen in fasen van jonggeborene tot oudere beschrijft.
De sociale psychologie die de invloed van de sociale context op individuen onderzoekt, bijvoorbeeld
de invloed van groepen, zoals families, vrienden, collega’s of de gehele samenleving.
1.2 Mediapsychologie
De mediapsychologie is pas in beeld gekomen, bij de intreden van de televisie als massamedium.
Mensen kwamen er al snel achter dat de televisie niet alleen voor nieuws en amusement was, maar
ook handig voor het bereiken van grote groepen met reclame en andere vormen van
marketingcommunicatie, voorlichting van de overheid en educatieve programma’s. De opkomst van
het internet heeft de mediapsychologie alleen nog maar meer beïnvloed.
Rudolf Arnheim is de eerste psycholoog met interesse voor media. Arnheim kreeg zijn opleiding in de
Gestaltpsychologie, dit is een Duitse onderzoeksschool die aandacht had voor de visuele
waarneming.
Na de tweede wereldoorlog waren het vooral de educatieve toepassingen van audiovisuele media
geweest waarop psychologen zin in hun mediaonderzoeken richtten. Toen na de tweede wereldoorlog
er veel kinderen geboren werden, was er te weinig lesmateriaal. Er kwamen mensen met
voorlichtingen dat audiovisuele media de oplossing zou zijn.
Aan het einde van de jaren vijftig werd reclame populair. Onderzoekers kwamen erachter dat door
middel van reclame, je mensen op een onbewuste manier kon beïnvloeden. James Vicary is er in
geslaagd door middel van subliminale boodschappen om mensen te beïnvloeden. Hij liet een beeld zo
snel voorbijkomen dat mensen het met het oog niet konden zien om het bewust waar te nemen.
In de loop van de jaren zestig werd televisie het belangrijkste massamedium. Dit leidde tot discussies
over onderzoek naar mogelijke schadelijke effecten van televisie. Er kwam een onderzoek op gang
naar de invloed van geweldsbeelden op televisie.
In de jaren zeventig kwamen ook twee andere televisiegenres in belangstelling, namelijk nieuws en
soapseries. Bij het onderzoek naar nieuws gaat het er vooral om of televisienieuws wel adequaat
informeert over wat er in de wereld gebeurt.
Het onderzoek naar effecten van soapseries richt zich vooral op de interpretatie door kijkers van de
verhaallijnen en het gedrag van spelers. Voor het verklaren van de onderzoeksresultaten worden
vooral sociaalpsychologische theorieën gebruikt.
De opkomst van nieuwe media, vooral internet, heeft ervoor gezorgd dat er steeds meer
mediapsychologisch onderzoek naar nieuwe media wordt gedaan. Er wordt vooral veel aandacht
besteed aan hoe mensen met deze nieuwe media omgaan.
, 1.3 Mediapsychologie: domeinafbakening
Met de traditionele communicatiewetenschap wordt onderzocht wat de effecten van media zijn, met
betrekking tot het publiek of de samenleving in het algemeen. De mediapsychologie richt zich op
effecten op individuen. De ontvanger staat centraal: media worden onderzocht vanuit het
gebruikersperspectief.
Bovendien gaat de mediapsychologie uit van theorieën over waarneming, geheugen, emotie en
dergelijk (psychologische functieleer), en over externe invloeden op individuen (sociale psychologie).
In mediapsychologie gaat het dus om psychologische effecten van mediagebruik en
mediaboodschappen op gebruikers van die media. Er wordt onderzoek gedaan door middel van
experimenten. Bij de communicatiewetenschap wordt er onderzoek gedaan als surveyonderzoek en
inhoudsanalyses.
Samenvatting
Hoofdstuk 1 Wat is mediapsychologie?
Hoofdstuk 2 De psychologische benadering van media-effecten | behalve hoofdstuk 2.3
Hoofdstuk 3 Een model van media-informatieverwerking
Hoofdstuk 4 Selectie en interactie
Hoofdstuk 5 Arousal en aandacht
Hoofdstuk 6 Waarderen
Hoofdstuk 7 Onthouden
Hoofdstuk 8 Interpreteren
Hoofdstuk 9 Attitudes en overreding
Hoofdstuk 10 Invloed van media op gedrag | alleen hoofdstuk 10.1 – 10.2 – 10.4
Hoofdstuk 11 Mediagebruik | alleen hoofdstuk 11.1
Hoofdstuk 12 Online interactie
,Hoofdstuk 1. Wat is mediapsychologie?
1.1 Psychologie
De psychologie bestudeert op wetenschappelijke wijze het menselijk gedrag dat vertoond wordt in een
bepaalde sociale omgeving en in een bepaalde context. Dit gaat om direct waarneembare activiteiten,
maar ook om niet-waarneembare aspecten. Deze moeten op een andere wijze observeerbaar worden
gemaakt. Om deze psychologie te meten, zijn er een aantal basisvakken.
De functieleer als onderzoek naar de ‘menselijke mogelijkheden’ in de zin van waarnemen, leren,
geheugen en gevoelens.
De ontwikkelingsleer die de levensloop van mensen in fasen van jonggeborene tot oudere beschrijft.
De sociale psychologie die de invloed van de sociale context op individuen onderzoekt, bijvoorbeeld
de invloed van groepen, zoals families, vrienden, collega’s of de gehele samenleving.
1.2 Mediapsychologie
De mediapsychologie is pas in beeld gekomen, bij de intreden van de televisie als massamedium.
Mensen kwamen er al snel achter dat de televisie niet alleen voor nieuws en amusement was, maar
ook handig voor het bereiken van grote groepen met reclame en andere vormen van
marketingcommunicatie, voorlichting van de overheid en educatieve programma’s. De opkomst van
het internet heeft de mediapsychologie alleen nog maar meer beïnvloed.
Rudolf Arnheim is de eerste psycholoog met interesse voor media. Arnheim kreeg zijn opleiding in de
Gestaltpsychologie, dit is een Duitse onderzoeksschool die aandacht had voor de visuele
waarneming.
Na de tweede wereldoorlog waren het vooral de educatieve toepassingen van audiovisuele media
geweest waarop psychologen zin in hun mediaonderzoeken richtten. Toen na de tweede wereldoorlog
er veel kinderen geboren werden, was er te weinig lesmateriaal. Er kwamen mensen met
voorlichtingen dat audiovisuele media de oplossing zou zijn.
Aan het einde van de jaren vijftig werd reclame populair. Onderzoekers kwamen erachter dat door
middel van reclame, je mensen op een onbewuste manier kon beïnvloeden. James Vicary is er in
geslaagd door middel van subliminale boodschappen om mensen te beïnvloeden. Hij liet een beeld zo
snel voorbijkomen dat mensen het met het oog niet konden zien om het bewust waar te nemen.
In de loop van de jaren zestig werd televisie het belangrijkste massamedium. Dit leidde tot discussies
over onderzoek naar mogelijke schadelijke effecten van televisie. Er kwam een onderzoek op gang
naar de invloed van geweldsbeelden op televisie.
In de jaren zeventig kwamen ook twee andere televisiegenres in belangstelling, namelijk nieuws en
soapseries. Bij het onderzoek naar nieuws gaat het er vooral om of televisienieuws wel adequaat
informeert over wat er in de wereld gebeurt.
Het onderzoek naar effecten van soapseries richt zich vooral op de interpretatie door kijkers van de
verhaallijnen en het gedrag van spelers. Voor het verklaren van de onderzoeksresultaten worden
vooral sociaalpsychologische theorieën gebruikt.
De opkomst van nieuwe media, vooral internet, heeft ervoor gezorgd dat er steeds meer
mediapsychologisch onderzoek naar nieuwe media wordt gedaan. Er wordt vooral veel aandacht
besteed aan hoe mensen met deze nieuwe media omgaan.
, 1.3 Mediapsychologie: domeinafbakening
Met de traditionele communicatiewetenschap wordt onderzocht wat de effecten van media zijn, met
betrekking tot het publiek of de samenleving in het algemeen. De mediapsychologie richt zich op
effecten op individuen. De ontvanger staat centraal: media worden onderzocht vanuit het
gebruikersperspectief.
Bovendien gaat de mediapsychologie uit van theorieën over waarneming, geheugen, emotie en
dergelijk (psychologische functieleer), en over externe invloeden op individuen (sociale psychologie).
In mediapsychologie gaat het dus om psychologische effecten van mediagebruik en
mediaboodschappen op gebruikers van die media. Er wordt onderzoek gedaan door middel van
experimenten. Bij de communicatiewetenschap wordt er onderzoek gedaan als surveyonderzoek en
inhoudsanalyses.
