“Die angst is er altijd. Het gaat niet weg,
wat ik ook doe…”
Over het signaleren en bespreekbaar maken van pesten op basisscholen.
Naam: Ruveyda Yasli
Datum: 15 januari 2018
1
,Voorwoord
Samenvatting
Introductie: Dit afstudeerproject is gehouden op de 2 e Montessorischool Het Winterkoninkje in
Amsterdam. Binnen het bovenbouwteam is gebleken dat leerlingen het pesten zelden delen met de
2
,leerkrachten en dat de leerkrachten handelingsverlegen zijn als het gaat om het signaleren en
bespreekbaar maken van pesten in de bovenbouw. Hierdoor wordt het pesten op school niet gezien
en blijft het pesten doorgaan. Dit tast het welzijn van de leerlingen aan en kan tot zorgelijke ouders
leiden. De bovenbouwgroepen bestaan overigens uit de groepen 6, 7 en 8. Het doel van dit
onderzoek is dan ook om te onderzoeken hoe de leerkrachten het pesten tijdig kunnen signaleren en
zodanig bespreekbaar kunnen maken dat het welzijn van de leerlingen uit de bovenbouw verbeterd
en de zorgen van de ouders afnemen.
Onderzoeksvraag: Hoe kunnen leerkrachten van de bovenbouw van basisschool Het Winterkoninkje
pestgedrag zodanig signaleren en bespreekbaar maken, dat het welzijn van de leerlingen verbetert
en de zorgen van de ouders afnemen?
Resultaten: Dit afstudeerproject bestaat uit een literatuurstudie en een praktijkonderzoek. Tijdens
de literatuurstudie is er gezocht naar wetenschappelijke artikelen die een antwoord bieden voor het
hierboven beschreven onderzoeksvraag. Er worden verschillende oorzaken aangedragen voor het
pestgedrag. Zo wordt er onder andere gekeken naar het pestende kind als oorzaak voor het pesten,
maar ook wordt er gekeken naar het slachtoffer en de groep als oorzaak voor het pesten.
Verder is er in de literatuur gezocht naar manieren waarop de leerkrachten het pesten tijdig kunnen
signaleren. De signalen lopen uiteen van signalen waar de leerkracht op kan letten in de klas, tot
signalen waar de leerkrachten op kunnen letten op het schoolplein. Op het schoolplein komt
pestgedrag het vaakst voor. Het signaleren is echter niet genoeg om het pestprobleem op te lossen.
Daarom is er ook gezocht naar methodes voor het bespreekbaar maken van pesten. Het is belangrijk
dat leerkrachten pesten op een juiste manier bespreken met de betrokkenen. De betrokkenen zijn de
leerlingen en de ouders.
Uit het praktijkonderzoek is gebleken dat leerlingen het gevoel hebben dat er niet veel gedaan wordt
om het pesten aan te pakken. De leerlingen zijn van mening dat de leerkrachten doen alsof ze het
pesten niet zien gebeuren en het pesten kort en onduidelijk bespreekbaar maken.
Om in kaart te brengen hoe de leerkrachten hierover denken, zijn de leerkrachten en de ouders van
kinderen uit de bovenbouw geïnterviewd. De leerkrachten geven aan wel degelijk aandacht te
besteden aan pestgedrag. De ouders zijn echter van mening dat er niet genoeg aandacht wordt
besteedt aan pestgedrag in de bovenbouw. Het is duidelijk geworden dat pesten zich vooral
voordoet op het schoolplein en dat daar het toezicht ook niet optimaal is. Pestgedrag kan hierdoor
onopgemerkt gaan. Als oplossing is naar voren gekomen dat de leerkrachten het toezicht op het
schoolplein moeten verbeteren en weten op welke signalen zij moeten letten in de klas, en op het
schoolplein. Tot slot zijn er stappen benoemd die ondernomen kunnen worden om pestgedrag
bespreekbaar te maken.
De resultaten uit de literatuurstudie en het praktijkonderzoek zijn met elkaar vergeleken. Er is
gekeken naar oplossingen die door beide onderzoeken worden aangedragen en welke handelingen
de leerkrachten al uitvoeren. Aan de hand hiervan is er een antwoord geformuleerd op de
onderzoeksvraag.
Conclusie: Het is belangrijk voor de leerkrachten om een veilig, pedagogische klimaat te creëren
binnen de klassen zodat het onderwerp pesten geen taboe wordt. Verder moet er wederzijds
vertrouwen zijn en moeten alle betrokkenen kennis opdoen over pesten zodat het probleem
aangepakt kan worden. Tot slot moeten ook ouders geïnformeerd worden over het pestbeleid op
school en is er een mogelijkheid om ook ouders te betrekken bij het aanpakken van pesten.
Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................2
Samenvatting..........................................................................................................................................2
3
, 1 Inleiding plan van aanpak....................................................................................................................5
1.3 Eerste omschrijving van het onderwerp en de opdracht(gever)...................................................6
2 Oriëntatiefase......................................................................................................................................7
2.5 Theoretische oriëntatie..............................................................................................................14
2.6 Conclusie....................................................................................................................................15
2.7 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................15
3 Plan van aanpak.................................................................................................................................16
3.1 Definitieve probleemomschrijving..............................................................................................16
3.2 De centrale vraag........................................................................................................................16
3.3 Deel- en subvragen.....................................................................................................................17
3.4 Definities hoofdbegrippen..........................................................................................................17
3.5 Globale onderzoeksopzet...........................................................................................................17
3.6 Communicatieplan......................................................................................................................18
4.Literatuurstudie.................................................................................................................................19
4.1 Inleiding.....................................................................................................................................19
4.2 Subvraag 1..................................................................................................................................20
4.3 Subvraag 2..................................................................................................................................22
4.4 Subvraag 3..................................................................................................................................26
4.5 Subvraag 4..................................................................................................................................28
4.6 Antwoord op de deelvraag.........................................................................................................31
4.7 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................32
5. Praktijkonderzoek.............................................................................................................................33
5.1 Inleiding......................................................................................................................................33
5.2 Onderzoeksontwerp en methodologische verantwoording.......................................................34
5.3 Verloop van het onderzoek........................................................................................................36
5. 4 Weergave van de resultaten - Ordening en analyse..................................................................36
Subvraag 1........................................................................................................................................37
Subvraag 3........................................................................................................................................42
Subvraag 4........................................................................................................................................44
5.5 Opvallende aspecten in het onderzoek......................................................................................47
5.6 Methodologische zwakten in het onderzoek..............................................................................47
5.7 Antwoord op de deelvraag.........................................................................................................48
5.8 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................49
6. Vergelijking van de resultaten en voorlopige aanbeveling...............................................................50
6.1 Voorlopige antwoord op de centrale vraag en voorlopige aanbeveling.....................................51
6.2 Terugkoppeling aan de opdrachtgever.......................................................................................54
4
wat ik ook doe…”
Over het signaleren en bespreekbaar maken van pesten op basisscholen.
Naam: Ruveyda Yasli
Datum: 15 januari 2018
1
,Voorwoord
Samenvatting
Introductie: Dit afstudeerproject is gehouden op de 2 e Montessorischool Het Winterkoninkje in
Amsterdam. Binnen het bovenbouwteam is gebleken dat leerlingen het pesten zelden delen met de
2
,leerkrachten en dat de leerkrachten handelingsverlegen zijn als het gaat om het signaleren en
bespreekbaar maken van pesten in de bovenbouw. Hierdoor wordt het pesten op school niet gezien
en blijft het pesten doorgaan. Dit tast het welzijn van de leerlingen aan en kan tot zorgelijke ouders
leiden. De bovenbouwgroepen bestaan overigens uit de groepen 6, 7 en 8. Het doel van dit
onderzoek is dan ook om te onderzoeken hoe de leerkrachten het pesten tijdig kunnen signaleren en
zodanig bespreekbaar kunnen maken dat het welzijn van de leerlingen uit de bovenbouw verbeterd
en de zorgen van de ouders afnemen.
Onderzoeksvraag: Hoe kunnen leerkrachten van de bovenbouw van basisschool Het Winterkoninkje
pestgedrag zodanig signaleren en bespreekbaar maken, dat het welzijn van de leerlingen verbetert
en de zorgen van de ouders afnemen?
Resultaten: Dit afstudeerproject bestaat uit een literatuurstudie en een praktijkonderzoek. Tijdens
de literatuurstudie is er gezocht naar wetenschappelijke artikelen die een antwoord bieden voor het
hierboven beschreven onderzoeksvraag. Er worden verschillende oorzaken aangedragen voor het
pestgedrag. Zo wordt er onder andere gekeken naar het pestende kind als oorzaak voor het pesten,
maar ook wordt er gekeken naar het slachtoffer en de groep als oorzaak voor het pesten.
Verder is er in de literatuur gezocht naar manieren waarop de leerkrachten het pesten tijdig kunnen
signaleren. De signalen lopen uiteen van signalen waar de leerkracht op kan letten in de klas, tot
signalen waar de leerkrachten op kunnen letten op het schoolplein. Op het schoolplein komt
pestgedrag het vaakst voor. Het signaleren is echter niet genoeg om het pestprobleem op te lossen.
Daarom is er ook gezocht naar methodes voor het bespreekbaar maken van pesten. Het is belangrijk
dat leerkrachten pesten op een juiste manier bespreken met de betrokkenen. De betrokkenen zijn de
leerlingen en de ouders.
Uit het praktijkonderzoek is gebleken dat leerlingen het gevoel hebben dat er niet veel gedaan wordt
om het pesten aan te pakken. De leerlingen zijn van mening dat de leerkrachten doen alsof ze het
pesten niet zien gebeuren en het pesten kort en onduidelijk bespreekbaar maken.
Om in kaart te brengen hoe de leerkrachten hierover denken, zijn de leerkrachten en de ouders van
kinderen uit de bovenbouw geïnterviewd. De leerkrachten geven aan wel degelijk aandacht te
besteden aan pestgedrag. De ouders zijn echter van mening dat er niet genoeg aandacht wordt
besteedt aan pestgedrag in de bovenbouw. Het is duidelijk geworden dat pesten zich vooral
voordoet op het schoolplein en dat daar het toezicht ook niet optimaal is. Pestgedrag kan hierdoor
onopgemerkt gaan. Als oplossing is naar voren gekomen dat de leerkrachten het toezicht op het
schoolplein moeten verbeteren en weten op welke signalen zij moeten letten in de klas, en op het
schoolplein. Tot slot zijn er stappen benoemd die ondernomen kunnen worden om pestgedrag
bespreekbaar te maken.
De resultaten uit de literatuurstudie en het praktijkonderzoek zijn met elkaar vergeleken. Er is
gekeken naar oplossingen die door beide onderzoeken worden aangedragen en welke handelingen
de leerkrachten al uitvoeren. Aan de hand hiervan is er een antwoord geformuleerd op de
onderzoeksvraag.
Conclusie: Het is belangrijk voor de leerkrachten om een veilig, pedagogische klimaat te creëren
binnen de klassen zodat het onderwerp pesten geen taboe wordt. Verder moet er wederzijds
vertrouwen zijn en moeten alle betrokkenen kennis opdoen over pesten zodat het probleem
aangepakt kan worden. Tot slot moeten ook ouders geïnformeerd worden over het pestbeleid op
school en is er een mogelijkheid om ook ouders te betrekken bij het aanpakken van pesten.
Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................2
Samenvatting..........................................................................................................................................2
3
, 1 Inleiding plan van aanpak....................................................................................................................5
1.3 Eerste omschrijving van het onderwerp en de opdracht(gever)...................................................6
2 Oriëntatiefase......................................................................................................................................7
2.5 Theoretische oriëntatie..............................................................................................................14
2.6 Conclusie....................................................................................................................................15
2.7 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................15
3 Plan van aanpak.................................................................................................................................16
3.1 Definitieve probleemomschrijving..............................................................................................16
3.2 De centrale vraag........................................................................................................................16
3.3 Deel- en subvragen.....................................................................................................................17
3.4 Definities hoofdbegrippen..........................................................................................................17
3.5 Globale onderzoeksopzet...........................................................................................................17
3.6 Communicatieplan......................................................................................................................18
4.Literatuurstudie.................................................................................................................................19
4.1 Inleiding.....................................................................................................................................19
4.2 Subvraag 1..................................................................................................................................20
4.3 Subvraag 2..................................................................................................................................22
4.4 Subvraag 3..................................................................................................................................26
4.5 Subvraag 4..................................................................................................................................28
4.6 Antwoord op de deelvraag.........................................................................................................31
4.7 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................32
5. Praktijkonderzoek.............................................................................................................................33
5.1 Inleiding......................................................................................................................................33
5.2 Onderzoeksontwerp en methodologische verantwoording.......................................................34
5.3 Verloop van het onderzoek........................................................................................................36
5. 4 Weergave van de resultaten - Ordening en analyse..................................................................36
Subvraag 1........................................................................................................................................37
Subvraag 3........................................................................................................................................42
Subvraag 4........................................................................................................................................44
5.5 Opvallende aspecten in het onderzoek......................................................................................47
5.6 Methodologische zwakten in het onderzoek..............................................................................47
5.7 Antwoord op de deelvraag.........................................................................................................48
5.8 Verslag terugkoppeling opdrachtgever.......................................................................................49
6. Vergelijking van de resultaten en voorlopige aanbeveling...............................................................50
6.1 Voorlopige antwoord op de centrale vraag en voorlopige aanbeveling.....................................51
6.2 Terugkoppeling aan de opdrachtgever.......................................................................................54
4
