Samenvatting Psychodiagnostiek in de klinische
praktijk
Week 1. Diagnostiek als proces
College 1. Professionele en theoretische aspecten van
psychodiagnostiek
Theoretische reflectie
Kennis over normale en afwijkende ontwikkeling
Screenen van stand van zaken als snelle inschatting van sterke en zwakke punten.
Wat is normaal gedrag? Wat moet dit kind kunnen? Is het hier anders en
afwijkend?
→ Als je een goed beeld hebt van een normale ontwikkeling, weet je dat te gebruiken
tijdens het gesprek. ‘Dat hoort bij deze leeftijd, geen zorgen’. Prettig om niet alleen
te focussen op de problemen, om te horen dat je niet overal zorgen om hoeft te
maken.
Kennis over effectiviteit van diagnostiek en interventies
Wat is effectief in deze situatie, met dit kind, met deze omgevingsfactoren? Vaak
vooral evidence-based practice
Waarom is theoretische kennis noodzakelijk?
Om patronen te herkennen in gedrag, gevoel, gebeurtenissen etc.
Zoeklichtfunctie, je zoekt met een zaklamp naar het patroon.
Aan de hand van theoretische kennis kunnen we hypothesen vormen →
Hypothesen vormen over onderliggende oorzaken.
Daarnaast geeft het ons verwachtingen over uitkomst interventies.
Kennis is je raamwerk. Er is niet 1 theorie die alles kan verklaren, multidisciplinair
werken is nodig!! Diagnostiek zonder theorie betekent dat de integratie van kennis
niet mogelijk is. BREDE KENNIS IS NODIG
,Modellen die ons kunnen helpen bij het theoretisch reflecteren
Sociale cognitieve theorie (Bandura): mensen functioneren als een wederkerige
triade, waarin gedrag, cognitieve en andere persoonsgebonden factoren en
gebeurtenissen in de omgeving elkaar wederzijds beïnvloeden.
Makkelijk theoretisch raamwerk, gebruik deze altijd!
Alternatieve theoretische modellen:
Ontwikkelingspsychologie en Ontwikkelingspsychopathologie – Processen van
normale en afwijkende ontwikkeling in context
Orthopedagogiek – Handelingsgerichte wetenschap, gericht op kind, context en
relaties. Praktisch. Wat kunnen we doen om dit kind zo snel mogelijk weer op de rit
te krijgen? Psychologen kijken naar betekenis, kunnen we dit verklaren en dan pas
handelen.
Psychodynamisch model – Identiteitstheorie Erikson, infant mental health (IMH)
(Altijd op relatie zitten, wat is de relatie van dit kind met de omgeving? Voldoende
rust? Het is niet het kind dat het probleem is. Kind geeft signalen, er is iets. Brede
systeem in kaart brengen), mentaliseren (voor borderline. Kind kan zichzelf als
persoon niet goed neerzetten)
Gehechtheidstheorie – Diagnostiek kwaliteit ouder-kind relatie (CVV)
Leertheoretisch model – Operationalisatie probleemgedrag, analyses en uitlokkende
en bekrachtigende factoren.
Cirkel van Veiligheid (CVV).
Er is een veilige basis en veilige haven. Als je een kind vrij laat exploreren, is er geen
probleem. Als je bang bent dat je kind bij je weg gaat, hoe autonoom laat je het kind
zijn, als dat goed is, is het de boven kant (veilige basis).
➔ Observatiemethode.
Volgen (goed afgestemd, niet goed afgestemd, druk uiteoefenen) en leiden
(groter, sterker, wijzer en liefdevol, gemeen, slaap of afwezig, rolverstoring,
rolomkering).
,Psychiatrie/ Medisch model (dominant model).
Het clusteren van symptomen. DSM, CGAF (score die ooit in de DSM zat, wordt nog
gebruikt bij kinderen, hoe is kwaliteit van aanpassing en functioneren)
→ Stellen van diagnose is nodig om behandeling gefinancierd te krijgen.
Zero to three: DC: 0-3R
AS I Klinische stoornissen
AS II Relatieclassificatie (PIR-GAS)
AS III Medische aandoeningen
AS IV Psychosociale stressoren
AS V Emotioneel en sociaal functioneren.
PIR-GAS (Relatie coderen): drie hoofdclassificaties:
Aangepaste relatie (80-100)
Verstoorde relatie (40-79)
Gestoorde relatie (0-39).
Methodische reflectie
Vaardigheden op het gebied van empirisch onderzoek
Aandacht voor methodologische aspecten: welk instrument, wat is de uitkomst,
assumptie
• Norm reference testen – testen waar je meteen aan denkt, WISC
bijvoorbeeld. Normatieve test. Vergelijking met de normgroep.
• Criterion reference testen – je doet een toets. Hoe goed kan hij iets? Een
didactische toets. Zonder normgroep. Wat is er geleerd, wat kan iemand?
Vaardigheidstraining nodig? (Om doelen te toetsen)
• Communicatie gebaseerde testen – observatie, niet genormeerde
vragenlijsten, niet gestandaardiseerd interview. Gebruik je eigenlijk altijd. Je
indruk van iemand heeft altijd invloed.
Meervoudige onderdelen: Multimethod, multisource, multisetting.
Altijd kijken, waar kan ik nog meer informatie halen? Extra bronnen.
Mogelijke bonnen informatie jonge kind
Een indruk kan foutief zijn, haal daarom informatie op bij verschillende bronnen.
Lichamelijke aspecten: Bij jonge kinderen kan je dat doen door huisarts te vragen.
Psychische aspecten: vraag ouders of leerkracht naar spel, behoefte aan structuur
etc.
Sociale aspecten: mening ouders over school, indruk van huisarts over het
gezinsfunctioneren.
, Het is belangrijk dat
verschillende
meetmomenten met elkaar
gecombineerd worden.
Alleen dan levert het je een
juist beeld op.
Vaardigheden t.a.v. regulatieve reflectie
Aandacht voor procesmatige aspecten: welke stap eerst, welke informatie ontbreekt,
welke ontwikkelingsproces, wat is invloed leeftijd etc.
De regulatieve cyclus:
➔ Welke theorie past bij gedrag, persoon en omgeving?
Vaardigheden in het uitvoeren van de interventie
Procesmodellen: Diagnostische cyclus van de Bruyn & Regulatieve en empirische
cyclus van Van Strien (Tak e.a.)
➔ Meest ‘vergeten’ onderdeel is evaluatie, terugkoppeling tijdens en aan het
einde van interventie/behandeling (ROM; Routine Outcome Monitoring)
Persoonlijk-professionele reflectie
Omgaan met wetten en regels
Wetten en regels maken hulpverlening voorspelbaar en bevorderen vertrouwen en
samenwerking. Voorafgaande diagnostiek → Informed
consent/toestemmingsrechten/ Instemming. Recht op informatie en inzage. ‘Do no
harm’ (concept van vertrouwelijkheid)
Morele dilemma’s
Confidentialiteit en conflict van plichten. In hoeverre houd je iets geheim?
Mishandeling? Wat moet je dan doen? Wettelijke kader hier van weten. Wie mag wat
in zien? Dit moet je weten. Zonder toestemming van ouders: Vanaf 16 moet
adolescent toestemming geven aan ouders om in te zien, niet meer vanzelfsprekend
dat ouders het in mogen zien.
praktijk
Week 1. Diagnostiek als proces
College 1. Professionele en theoretische aspecten van
psychodiagnostiek
Theoretische reflectie
Kennis over normale en afwijkende ontwikkeling
Screenen van stand van zaken als snelle inschatting van sterke en zwakke punten.
Wat is normaal gedrag? Wat moet dit kind kunnen? Is het hier anders en
afwijkend?
→ Als je een goed beeld hebt van een normale ontwikkeling, weet je dat te gebruiken
tijdens het gesprek. ‘Dat hoort bij deze leeftijd, geen zorgen’. Prettig om niet alleen
te focussen op de problemen, om te horen dat je niet overal zorgen om hoeft te
maken.
Kennis over effectiviteit van diagnostiek en interventies
Wat is effectief in deze situatie, met dit kind, met deze omgevingsfactoren? Vaak
vooral evidence-based practice
Waarom is theoretische kennis noodzakelijk?
Om patronen te herkennen in gedrag, gevoel, gebeurtenissen etc.
Zoeklichtfunctie, je zoekt met een zaklamp naar het patroon.
Aan de hand van theoretische kennis kunnen we hypothesen vormen →
Hypothesen vormen over onderliggende oorzaken.
Daarnaast geeft het ons verwachtingen over uitkomst interventies.
Kennis is je raamwerk. Er is niet 1 theorie die alles kan verklaren, multidisciplinair
werken is nodig!! Diagnostiek zonder theorie betekent dat de integratie van kennis
niet mogelijk is. BREDE KENNIS IS NODIG
,Modellen die ons kunnen helpen bij het theoretisch reflecteren
Sociale cognitieve theorie (Bandura): mensen functioneren als een wederkerige
triade, waarin gedrag, cognitieve en andere persoonsgebonden factoren en
gebeurtenissen in de omgeving elkaar wederzijds beïnvloeden.
Makkelijk theoretisch raamwerk, gebruik deze altijd!
Alternatieve theoretische modellen:
Ontwikkelingspsychologie en Ontwikkelingspsychopathologie – Processen van
normale en afwijkende ontwikkeling in context
Orthopedagogiek – Handelingsgerichte wetenschap, gericht op kind, context en
relaties. Praktisch. Wat kunnen we doen om dit kind zo snel mogelijk weer op de rit
te krijgen? Psychologen kijken naar betekenis, kunnen we dit verklaren en dan pas
handelen.
Psychodynamisch model – Identiteitstheorie Erikson, infant mental health (IMH)
(Altijd op relatie zitten, wat is de relatie van dit kind met de omgeving? Voldoende
rust? Het is niet het kind dat het probleem is. Kind geeft signalen, er is iets. Brede
systeem in kaart brengen), mentaliseren (voor borderline. Kind kan zichzelf als
persoon niet goed neerzetten)
Gehechtheidstheorie – Diagnostiek kwaliteit ouder-kind relatie (CVV)
Leertheoretisch model – Operationalisatie probleemgedrag, analyses en uitlokkende
en bekrachtigende factoren.
Cirkel van Veiligheid (CVV).
Er is een veilige basis en veilige haven. Als je een kind vrij laat exploreren, is er geen
probleem. Als je bang bent dat je kind bij je weg gaat, hoe autonoom laat je het kind
zijn, als dat goed is, is het de boven kant (veilige basis).
➔ Observatiemethode.
Volgen (goed afgestemd, niet goed afgestemd, druk uiteoefenen) en leiden
(groter, sterker, wijzer en liefdevol, gemeen, slaap of afwezig, rolverstoring,
rolomkering).
,Psychiatrie/ Medisch model (dominant model).
Het clusteren van symptomen. DSM, CGAF (score die ooit in de DSM zat, wordt nog
gebruikt bij kinderen, hoe is kwaliteit van aanpassing en functioneren)
→ Stellen van diagnose is nodig om behandeling gefinancierd te krijgen.
Zero to three: DC: 0-3R
AS I Klinische stoornissen
AS II Relatieclassificatie (PIR-GAS)
AS III Medische aandoeningen
AS IV Psychosociale stressoren
AS V Emotioneel en sociaal functioneren.
PIR-GAS (Relatie coderen): drie hoofdclassificaties:
Aangepaste relatie (80-100)
Verstoorde relatie (40-79)
Gestoorde relatie (0-39).
Methodische reflectie
Vaardigheden op het gebied van empirisch onderzoek
Aandacht voor methodologische aspecten: welk instrument, wat is de uitkomst,
assumptie
• Norm reference testen – testen waar je meteen aan denkt, WISC
bijvoorbeeld. Normatieve test. Vergelijking met de normgroep.
• Criterion reference testen – je doet een toets. Hoe goed kan hij iets? Een
didactische toets. Zonder normgroep. Wat is er geleerd, wat kan iemand?
Vaardigheidstraining nodig? (Om doelen te toetsen)
• Communicatie gebaseerde testen – observatie, niet genormeerde
vragenlijsten, niet gestandaardiseerd interview. Gebruik je eigenlijk altijd. Je
indruk van iemand heeft altijd invloed.
Meervoudige onderdelen: Multimethod, multisource, multisetting.
Altijd kijken, waar kan ik nog meer informatie halen? Extra bronnen.
Mogelijke bonnen informatie jonge kind
Een indruk kan foutief zijn, haal daarom informatie op bij verschillende bronnen.
Lichamelijke aspecten: Bij jonge kinderen kan je dat doen door huisarts te vragen.
Psychische aspecten: vraag ouders of leerkracht naar spel, behoefte aan structuur
etc.
Sociale aspecten: mening ouders over school, indruk van huisarts over het
gezinsfunctioneren.
, Het is belangrijk dat
verschillende
meetmomenten met elkaar
gecombineerd worden.
Alleen dan levert het je een
juist beeld op.
Vaardigheden t.a.v. regulatieve reflectie
Aandacht voor procesmatige aspecten: welke stap eerst, welke informatie ontbreekt,
welke ontwikkelingsproces, wat is invloed leeftijd etc.
De regulatieve cyclus:
➔ Welke theorie past bij gedrag, persoon en omgeving?
Vaardigheden in het uitvoeren van de interventie
Procesmodellen: Diagnostische cyclus van de Bruyn & Regulatieve en empirische
cyclus van Van Strien (Tak e.a.)
➔ Meest ‘vergeten’ onderdeel is evaluatie, terugkoppeling tijdens en aan het
einde van interventie/behandeling (ROM; Routine Outcome Monitoring)
Persoonlijk-professionele reflectie
Omgaan met wetten en regels
Wetten en regels maken hulpverlening voorspelbaar en bevorderen vertrouwen en
samenwerking. Voorafgaande diagnostiek → Informed
consent/toestemmingsrechten/ Instemming. Recht op informatie en inzage. ‘Do no
harm’ (concept van vertrouwelijkheid)
Morele dilemma’s
Confidentialiteit en conflict van plichten. In hoeverre houd je iets geheim?
Mishandeling? Wat moet je dan doen? Wettelijke kader hier van weten. Wie mag wat
in zien? Dit moet je weten. Zonder toestemming van ouders: Vanaf 16 moet
adolescent toestemming geven aan ouders om in te zien, niet meer vanzelfsprekend
dat ouders het in mogen zien.
