Eigen regie over voeding: verwachtingen en
ervaringen van patiënten
Adviesrapportage
Janne Russchen
HBO – Verpleegkunde
NHL Stenden te Leeuwaren
Medisch Centrum Leeuwarden
Afdeling U Abdominale en oncologische chirurgie
Datum van inlevering: 9 juni 2022
,Auteur: Janne Russchen
Studentnummer: 4552687
Groepscode: VV4C
E-mailadres:
Opleiding: HBO-verpleegkunde
Instelling: NHL Stenden Leeuwarden
Studiejaar: 4
Onderwijsperiode: 3&4
Toetseenheid: Advies
Toetscode: janne.russchen_OVKB21V4ADV_Advies_2122_1
SLB docent: Marjolein Bijlsma-Muusse
Onderzoeksdocent: Nadine Wilczak
Begeleiding lectoraat: Tjitske Holtrop
Lectoraat: Lectoraar Leiderschap en Identiteit in het verpleegkundig domein
Onderzoeksinstelling: Medisch Centrum Leeuwarden
Aantal woorden: 9864 woorden
1e assessor: Nadine Wilczak
2e assessor: Ineke de Jong
Datum van inleveren: 9 juni 2022
1
,Voorwoord
Voor u ligt het adviesrapport welke is geschreven in het kader van het afstudeerjaar voor de
opleiding HBO-verpleegkunde aan de NHL Stenden Hogeschool te Leeuwarden. Dit
onderzoeksrapport is een verantwoording voor het project ‘Kiezen voor Beter’ van M. van der Cingel,
waar gekeken wordt naar hoe verpleegkundigen vakinhoudelijk leiderschap toepassen in het maken
van keuzes in de verpleegkundige zorg. Dit project is onderdeel van het Lectoraat Leiderschap en
Identiteit in het verpleegkundig domein, welke onderdeel is van het Medisch Centrum Leeuwarden.
Gedurende een periode van twintig weken is er onderzoek gedaan naar de ervaringen en
verwachtingen van patiënten op afdeling U algemene en oncologische chirurgie in het MCL over
voeding en eigen regie. Mijn dank gaat uit naar de begeleiding vanuit het Lectoraat ‘Leiderschap en
Identiteit in het Verpleegkundig Domein’ door T. Holtrop, voor de duidelijke feedback, vaste
vragenrondjes en haar inbreng die mij geholpen heeft om dit advies te vormen. Daarnaast wil ik N.
Wilczak bedanken voor haar input in het onderzoeksproces, waaronder de duidelijke lessen tijdens
de Community of Learning en de feedbackmomenten. Tenslotte wil ik de verpleegkundigen van het
kernteam en de patiënten die hebben meegewerkt aan het onderzoek bedanken voor hun inzet.
Janne Russchen
9 juni 2022, Hallum
2
, Samenvatting
Aanleiding: Verpleegkundigen in ziekenhuizen staan in toenemende mate onder druk om de nodige
zorg te kunnen bieden aan hun patiënten. Ze zijn constant bezig met prioritering van zorg en zijn
gedwongen keuzes te maken welke zorg wel of (deels) niet wordt verricht. Het lectoraat Leiderschap
& Identiteit in het verpleegkundige domein heeft als project ‘Kiezen voor Beter’. Dit project heeft als
doel het ontwikkelen en toepassen van vakinhoudelijk leiderschap in samenspraak met de patiënt
om betere keuzes te maken in niet-verrichte zorg. Door patiënten meer te betreken bij het
zorgproces zal de druk op de zorg verminderd worden.
Doelstelling: Na dit onderzoek is er door het afnemen van telefonische interviews na ontslag
inzichtelijk voor de verpleegkundigen van afdeling U wat de succesverhalen en ontwikkelkansen zijn
met betrekking tot eigen regie en voeding.
Onderzoeksvraag: Welke ervaringen en verwachtingen hebben chirurgische patiënten op afdeling U
rondom hun klinische opname met betrekking tot eigen regie en voeding?
Methoden: Er is een kwalitatief praktijkonderzoek uitgevoerd aan de hand van contextuele
interviews met patiënten die opgenomen zijn geweest op afdeling. Voorafgaand aan de interviews is
er een literatuuronderzoek uitgevoerd en op grond hiervan is het operationaliseringsschema en
meetinstrument opgesteld op basis van het 5A-model. Met behulp van dit meetinstrument werden
de interviews afgenomen. Deze interviews zijn opgenomen en woordelijk getranscribeerd, waarna de
transcripten door middel van thematic analysis gecodeerd zijn in het programma Atlas.Ti.
Resultaten: Patiënten ervaren dat de verpleegkundige niet betrokken is bij het achterhalen van de
wensen en behoeften van de patiënt, de voedingstoestand wordt niet in kaart gebracht en vocht- en
voedingslijst wordt niet bijgehouden door de verpleegkundige. Wanneer de diëtist in consult is
brengt die de voedingstoestand in kaart. Patiënten ervaren dat de verpleegkundige geen adviezen of
informatie geeft aan de patiënt over de rol van voeding bij het ondergaan van een operatie,
daarentegen doet de verpleegkundig consulent op de poli en de diëtist dit wel door onder andere het
effect van eiwitten op het herstel mondeling uit te leggen en persoonlijke voedingsadviezen en
handvaten waardoor de patiënt zowel in het ziekenhuis als thuis zelf gezonde keuzes kan maken die
positief werken op het herstel. Patiënten die niet in contact staan met de diëtist geven aan dat zij
meer informatie en adviezen over voeding wensen en dat dit vooral in de thuissituatie onzekerheid
zou wegnemen. De verpleegkundige maakt geen afspraken met betrekking tot voeding, de diëtist
daarentegen wel over bijvoorbeeld het gebruik van nutridrink. De verpleegkundige is niet betrokken
bij het ondersteunen en begeleiden op het gebied van voeding en stimuleert de patiënt niet om de
eigen regie over voeding te nemen door bijvoorbeeld aan te raden om voeding van thuis mee te
laten nemen. De verpleegkundige schakelt andere disciplines in wanneer zij tekorten signaleert,
bijvoorbeeld bij een niet toereikende voedingstoestand schakelt zij de diëtist in en bij moeite met
mobiliseren schakelt zij de fysiotherapie in.
Conclusie: Patiënten ervaren dat de verpleegkundige op het gebied van het stimuleren van de eigen
regie over voeding weinig betrokken is. Wel is de verpleegkundige altijd bereid de patiënt extra
voeding aan te bieden en signaleert zij tekorten en schakelt zij ondersteunende disciplines in die de
patiënt verder helpen. Patiënten ervaren dat de eigen regie over voeding voornamelijk gestimuleerd
wordt door de diëtist.
3
ervaringen van patiënten
Adviesrapportage
Janne Russchen
HBO – Verpleegkunde
NHL Stenden te Leeuwaren
Medisch Centrum Leeuwarden
Afdeling U Abdominale en oncologische chirurgie
Datum van inlevering: 9 juni 2022
,Auteur: Janne Russchen
Studentnummer: 4552687
Groepscode: VV4C
E-mailadres:
Opleiding: HBO-verpleegkunde
Instelling: NHL Stenden Leeuwarden
Studiejaar: 4
Onderwijsperiode: 3&4
Toetseenheid: Advies
Toetscode: janne.russchen_OVKB21V4ADV_Advies_2122_1
SLB docent: Marjolein Bijlsma-Muusse
Onderzoeksdocent: Nadine Wilczak
Begeleiding lectoraat: Tjitske Holtrop
Lectoraat: Lectoraar Leiderschap en Identiteit in het verpleegkundig domein
Onderzoeksinstelling: Medisch Centrum Leeuwarden
Aantal woorden: 9864 woorden
1e assessor: Nadine Wilczak
2e assessor: Ineke de Jong
Datum van inleveren: 9 juni 2022
1
,Voorwoord
Voor u ligt het adviesrapport welke is geschreven in het kader van het afstudeerjaar voor de
opleiding HBO-verpleegkunde aan de NHL Stenden Hogeschool te Leeuwarden. Dit
onderzoeksrapport is een verantwoording voor het project ‘Kiezen voor Beter’ van M. van der Cingel,
waar gekeken wordt naar hoe verpleegkundigen vakinhoudelijk leiderschap toepassen in het maken
van keuzes in de verpleegkundige zorg. Dit project is onderdeel van het Lectoraat Leiderschap en
Identiteit in het verpleegkundig domein, welke onderdeel is van het Medisch Centrum Leeuwarden.
Gedurende een periode van twintig weken is er onderzoek gedaan naar de ervaringen en
verwachtingen van patiënten op afdeling U algemene en oncologische chirurgie in het MCL over
voeding en eigen regie. Mijn dank gaat uit naar de begeleiding vanuit het Lectoraat ‘Leiderschap en
Identiteit in het Verpleegkundig Domein’ door T. Holtrop, voor de duidelijke feedback, vaste
vragenrondjes en haar inbreng die mij geholpen heeft om dit advies te vormen. Daarnaast wil ik N.
Wilczak bedanken voor haar input in het onderzoeksproces, waaronder de duidelijke lessen tijdens
de Community of Learning en de feedbackmomenten. Tenslotte wil ik de verpleegkundigen van het
kernteam en de patiënten die hebben meegewerkt aan het onderzoek bedanken voor hun inzet.
Janne Russchen
9 juni 2022, Hallum
2
, Samenvatting
Aanleiding: Verpleegkundigen in ziekenhuizen staan in toenemende mate onder druk om de nodige
zorg te kunnen bieden aan hun patiënten. Ze zijn constant bezig met prioritering van zorg en zijn
gedwongen keuzes te maken welke zorg wel of (deels) niet wordt verricht. Het lectoraat Leiderschap
& Identiteit in het verpleegkundige domein heeft als project ‘Kiezen voor Beter’. Dit project heeft als
doel het ontwikkelen en toepassen van vakinhoudelijk leiderschap in samenspraak met de patiënt
om betere keuzes te maken in niet-verrichte zorg. Door patiënten meer te betreken bij het
zorgproces zal de druk op de zorg verminderd worden.
Doelstelling: Na dit onderzoek is er door het afnemen van telefonische interviews na ontslag
inzichtelijk voor de verpleegkundigen van afdeling U wat de succesverhalen en ontwikkelkansen zijn
met betrekking tot eigen regie en voeding.
Onderzoeksvraag: Welke ervaringen en verwachtingen hebben chirurgische patiënten op afdeling U
rondom hun klinische opname met betrekking tot eigen regie en voeding?
Methoden: Er is een kwalitatief praktijkonderzoek uitgevoerd aan de hand van contextuele
interviews met patiënten die opgenomen zijn geweest op afdeling. Voorafgaand aan de interviews is
er een literatuuronderzoek uitgevoerd en op grond hiervan is het operationaliseringsschema en
meetinstrument opgesteld op basis van het 5A-model. Met behulp van dit meetinstrument werden
de interviews afgenomen. Deze interviews zijn opgenomen en woordelijk getranscribeerd, waarna de
transcripten door middel van thematic analysis gecodeerd zijn in het programma Atlas.Ti.
Resultaten: Patiënten ervaren dat de verpleegkundige niet betrokken is bij het achterhalen van de
wensen en behoeften van de patiënt, de voedingstoestand wordt niet in kaart gebracht en vocht- en
voedingslijst wordt niet bijgehouden door de verpleegkundige. Wanneer de diëtist in consult is
brengt die de voedingstoestand in kaart. Patiënten ervaren dat de verpleegkundige geen adviezen of
informatie geeft aan de patiënt over de rol van voeding bij het ondergaan van een operatie,
daarentegen doet de verpleegkundig consulent op de poli en de diëtist dit wel door onder andere het
effect van eiwitten op het herstel mondeling uit te leggen en persoonlijke voedingsadviezen en
handvaten waardoor de patiënt zowel in het ziekenhuis als thuis zelf gezonde keuzes kan maken die
positief werken op het herstel. Patiënten die niet in contact staan met de diëtist geven aan dat zij
meer informatie en adviezen over voeding wensen en dat dit vooral in de thuissituatie onzekerheid
zou wegnemen. De verpleegkundige maakt geen afspraken met betrekking tot voeding, de diëtist
daarentegen wel over bijvoorbeeld het gebruik van nutridrink. De verpleegkundige is niet betrokken
bij het ondersteunen en begeleiden op het gebied van voeding en stimuleert de patiënt niet om de
eigen regie over voeding te nemen door bijvoorbeeld aan te raden om voeding van thuis mee te
laten nemen. De verpleegkundige schakelt andere disciplines in wanneer zij tekorten signaleert,
bijvoorbeeld bij een niet toereikende voedingstoestand schakelt zij de diëtist in en bij moeite met
mobiliseren schakelt zij de fysiotherapie in.
Conclusie: Patiënten ervaren dat de verpleegkundige op het gebied van het stimuleren van de eigen
regie over voeding weinig betrokken is. Wel is de verpleegkundige altijd bereid de patiënt extra
voeding aan te bieden en signaleert zij tekorten en schakelt zij ondersteunende disciplines in die de
patiënt verder helpen. Patiënten ervaren dat de eigen regie over voeding voornamelijk gestimuleerd
wordt door de diëtist.
3
