Hoofdstuk 2: De Staat
De standaardanalyse-eenheid in de vergelijkende politiek is de staat.
De staat is de meest krachtige en succesvolle politieke organisatie die ooit heeft
bestaan. Inzicht in de kenmerken en evolutie ervan is essentieel.
Alle staten hebben vier bepalende kwaliteiten: bevolking, legitimiteit, territorium en
soevereiniteit.
De moderne staat werd geboren in Europa, en zijn vorm werd geëxporteerd naar de
rest van de wereld door imperiale machten zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en
Spanje.
Staten zijn formeel gelijk, maar variëren enorm in (onder andere attributen) hun
omvang, economisch belang, internationale betekenis en zelfs de mate waarin zij
'hun' grondgebied beheersen.
Natie en staat zijn centrale begrippen in de vergelijkende politiek. Hoewel deze
termen soms door elkaar worden gebruikt, geven ze afzonderlijke entiteiten aan die
op verschillende manieren kunnen overlappen.
De staat van de moderne staat staat ter discussie. Sommigen beweren dat staten net
zo sterk zijn als altijd, sommige dat ze achteruitgaan, en sommige dat ze gewoon
evolueren.
De staat: een overzicht
Vóór de moderne staat bestond de regering voornamelijk uit koninkrijken, rijken en
steden. Deze werden vaak bestuurd op een persoonlijke en zeer gedecentraliseerde
manier.
Deze vroegere eenheden waren vaak wel substantieel in grootte en populatie. De
geschiedenis maakt korte metten met het idee dat alle moderne staten groter en
stabieler zijn dan elk traditioneel politiek systeem.
De moderne staten bezitten soevereine autoriteit om de bevolking van een specifiek
gebied te regeren, een notie die contrasteert met de meer persoonlijke en niet-
gecentraliseerde heerschappij van traditionele koningen en keizers.
Het moderne idee van de staat ontstond in Europa tussen de zestiende en achttiende
eeuw, met het gebruik van het woord "staat" als een politieke term, die tegen het
einde van deze periode algemeen werd gebruikt.
De uitbreiding van het staatssysteem begon na de Tweede Wereldoorlog toen de
dekolonisatie het einde van de Europese rijken betekende. Bovendien begon het
aantal internationale organisaties en de lijst met internationale verdragen te groeien.
Tot de Tweede Wereldoorlog waren overheid en politiek over de hele wereld
voornamelijk gedreven door de voorkeuren en de acties van enkele westerse
democratieën, maar het beeld werd steeds complexer naarmate er meer debatten
kwamen over soevereiniteit, autoriteit en zelfbeschikking.
Waar grote mogendheden zoals Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk prominent
aanwezig waren, veranderde het beeld met de opkomst van de Verenigde Staten en
de Sovjetunie als superkrachten na 1945, met de onafhankelijkheid van bijna 70
voornamelijk Afrikaanse en Aziatische staten in de jaren zestig en de jaren zeventig,
met het definitieve uiteenvallen van de Sovjetunie in 1991 en de opkomst van
opkomende machten zoals China, India en Brazilië in de jaren negentig.
,Wat is een staat?
Staat: De wettelijke en politieke autoriteit van een territorium met een bevolking en
gekenmerkt door grenzen. De staat definieert de politieke autoriteit waarvan de
overheid de bestuursautoriteit is; die autoriteit wordt door de staatsburgers en de
regeringen van andere staten als soeverein en legitiem beschouwd.
o Max Weber: 'een menselijke gemeenschap die (met succes) het monopolie
opeist van het legitieme gebruik van fysiek geweld binnen een bepaald
territorium'
o Wanneer het monopolie van legitiem geweld van de staat wordt bedreigd,
zoals in een burgeroorlog, staat zijn bestaan op het spel.
o Maar er is meer aan de staat dan fysieke kracht, en het moet meer in het
bijzonder worden begrepen in zijn moderne context, waar het het best kan
worden gedefinieerd als een juridische en politieke entiteit met bevolking,
legitimiteit, territorium en soevereiniteit.
o Er zijn nog delen van de wereld die niet onder een staat vallen omdat ze niet
aan alle kwaliteiten voldoen.
Opgemerkt moet worden dat staten vaak worden omschreven als “landen”, maar de
term land verwijst strikt genomen alleen naar een territorium en niet naar de
mechanismen van overheid en macht.
Waarin verschilt een staat van een overheid? In wezen definieert de staat de
politieke gemeenschap waarvan de overheid de beherende instantie is. Door met
succes een monopolie van geautoriseerd geweld op te eisen, creëert de staat een
mandaat voor regeren dat de regering vervolgens uitvoert. Dit onderscheid tussen
staat en overheid wordt weerspiegeld in de kenmerkende scheiding in veel landen
van de rollen van staatshoofd (bijvoorbeeld de monarch of niet-uitvoerende
president) en regeringsleider (bijvoorbeeld de premier)
Soevereiniteit: De ultieme bron van autoriteit in een samenleving. De soeverein is de
hoogste en uiteindelijke beslisser binnen een gemeenschap. Deze hoogste autoriteit
is per definitie de staat.
o Jean Bodin: soevereiniteit verwijst naar de ongebonden en onverdeelde
macht om wetten te maken.
o William Blackstone: 'er is en moet in elke staat een opperste,
onweerstaanbare, absolute en ongecontroleerde autoriteit zijn, waarin het
recht op soevereiniteit berust'
o Soevereiniteit ontwikkelde zich oorspronkelijk in Europa om de poging van
vorsten te rechtvaardigen om de controle over koninkrijken te consolideren
waarin autoriteit eerder was gedeeld met de feodale aristocratie en de
katholieke kerk.
o Toen de democratie terrein won, won ook het geloof dat gekozen
volksvertegenwoordigers namens het volk de ware houders van soevereiniteit
werden.
o Buiten Europa bleef het idee van soevereiniteit zwakker. In federaties zoals
Brazilië, Duitsland, India en de Verenigde Staten wordt bijvoorbeeld de
politieke autoriteit gedeeld tussen de centrale en regionale overheden.
Burger: een volwaardig lid van een staat, recht op de rechten en onderworpen aan
de plichten die aan die status zijn verbonden. Burgerschap wordt meestal bevestigd
in een document zoals een paspoort of identiteitskaart.
,Opkomst van het staatssysteem
In de middeleeuwen werd het Europese bestuur gedomineerd door de
transnationale rooms-katholieke kerk en krachtige feodale heren.
Als er één kracht was die verantwoordelijk was voor de overgang naar de moderne
staat, dan was het oorlog.
Tilly: ‘war made the state, and the state made war’.
De introductie van buskruit in de veertiende eeuw veranderde de militaire schaal en
tactiek. Het resultaat was een agressieve, competitieve en dure wapenwedloop in
Europa, die heersers verplichtte om bestuurders in dienst te nemen om staande
legers te rekruteren, op te leiden, uit te rusten en te betalen, waarmee de basis werd
gelegd voor moderne bureaucratieën. Politieke eenheden werden groter en de groei
van de bureaucratie zorgde ervoor dat lokale bestuurs- en rechtspatronen uniformer
werden. De handel groeide vrijer en heersers begonnen formele diplomatieke
betrekkingen aan te knopen met hun overzeese tegenhangers.
Net zoals oorlogvoering de feodale pijler van het middeleeuwse kader verzwakte,
vernietigde de Reformatie haar religieuze fundamenten.
De geboorte van het moderne staatssysteem is vaak gekoppeld aan één gebeurtenis:
de Vrede van Westfalen in 1648.
o Hiermee kwam een einde aan zowel de Dertigjarige Oorlog in het Heilige
Roomse Rijk als de Tachtigjarige Oorlog tussen Spanje en de Nederlandse
Republiek. Het bracht verschillende aanpassingen aan de Europese
staatsgrenzen aan, gaf een nieuwe definitie aan het idee van soevereiniteit en
hielp de nationale seculiere autoriteit superieur te maken aan religieuze
edicten uit Rome, wat aanleiding gaf tot wat vaak het Westfaalse systeem
wordt genoemd.
John Locke: speelde belangrijke rol in het definiëren van de rol van de soeverein en
de limieten hieraan. Hij betoogde dat burgers natuurlijke rechten op leven, vrijheid
en eigendom bezitten, en dat deze rechten moeten worden beschermd door
heersers die bij wet regeren.
Deze ideeën over soevereiniteit en instemming werden weerspiegeld in de twee
meest gewichtige bevestigingen van de moderniteit: de Amerikaanse en Franse
revoluties.
o De Franse revolutie bracht de contouren van de moderne democratie in kaart.
Waar de Amerikaanse federale overheid beperkt was in haar autoriteit,
beschouwden de Franse revolutionairen een gecentraliseerde, unitaire staat
als de soevereine uitdrukking van een nationale gemeenschap bevolkt door
burgers met gelijke rechten.
De uitbreiding van staten
In de negentiende eeuw werden de contouren van de staat preciezer, vooral in
Europa.
Paspoorten werden geïntroduceerd in Europa tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Ook economisch gezien betekende de tweede helft van de negentiende eeuw het
einde van een tijdperk van relatief liberale handel. Gestimuleerd door economische
depressies hebben veel Europese staten protectionistisch handelsbeleid ingevoerd.
Nationale markten wonnen terrein tegen zowel lokale als internationale uitwisseling,
wat betekent dat economieën gevoeliger werden voor regulering door de centrale
overheid.
, De eerste en tweede wereldoorlogen waren voorbeelden van totale oorlog,
gevochten tussen hele landen, in plaats van alleen tussen gespecialiseerde
strijdkrachten. Om massieve strijdkrachten uit te rusten met de nodige tanks,
vliegtuigen en bommen vereiste ongeëvenaarde mobilisatie van burgers,
economieën en samenlevingen. Het vermogen om effectief en systematisch te
belasten groeide als ‘de centrale pijler van de staatscapaciteit’
Vrede in 1945 leidde aanvankelijk niet tot een overeenkomstige vermindering van de
rol van de staat. In heel West-Europa maakte de oorlogsstaat plaats voor de
verzorgingsstaat.
Hoewel de staat in Europa werd geboren, werd zijn vorm naar de rest van de wereld
geëxporteerd door imperiale machten zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en Spanje.
Post-koloniale “settler states” (VS, Australië, Canada, Nieuw-Zeeland) vs. “non-settler
states”
o Ook non-koloniale staten: China, Ethiopië, Iran, Japan, Saudi-Arabië
o Non-“settler” kolonies kwamen in staatsmacht te voorschijn in vier golven
verspreid over twee eeuwen. De resultaten waren anders dan de sterke
Europese staten die in eerdere eeuwen werden gegenereerd door militaire en
politieke concurrentie.
o 1e golf. Vroeg in de negentiende eeuw, op het voormalig Spaanse en
Portugese grondgebied van Latijns-Amerika, na oorlogen voor
onafhankelijkheid. Nieuwe grondwetten werden geproduceerd, maar ze
waren noch democratisch noch volledig geïmplementeerd. De economische
uitbuiting van inheemse bevolking, de armen en afstammelingen van slaven
ging door tot in het postkoloniale tijdperk.
o 2e golf. Ontstond in Europa en het Midden-Oosten rond het einde van de
Eerste Wereldoorlog, met de definitieve ineenstorting van de Oostenrijks-
Hongaarse, Russische en Ottomaanse rijken.
o 3e golf. Na 1945, met de uiteenvallen van de imperiums van Europese staten.
Aziatische landen, zoals de Filippijnen (in 1946) en India (in 1947), waren de
eersten die onafhankelijkheid bereikten, maar vele andere kolonies, in Afrika,
het Caribisch gebied en het Midden-Oosten, volgden. Tussen 1945 en 1989
werden bijna 90 onafhankelijke staten gecreëerd, bijna de helft van het
huidige totaal in de wereld. Maar de meeste misten enige eerdere ervaring
als een samenhangende entiteit, en de staat werd opgelegd aan etnische,
regionale en religieuze groepen die eerder in een lossere opstelling hadden
bestaan.
o 4e golf. Heeft plaatsgevonden in het laatste decennium van de twintigste
eeuw, veroorzaakt door de ineenstorting van het communisme. De
ontbinding van het communistische blok dat voorheen werd gedomineerd
door de Sovjet-Unie leidde tot onafhankelijkheid voor de Sovjet-
satellietstaten in Oost-Europa (bijv. Polen). Bovendien loste de Sovjetunie zelf
op in 15 opeenvolgende staten (bijvoorbeeld Oekraïne).
De contrasten tussen West-Europese moederstaten en hun postkoloniale
nakomelingen zijn diepgeworteld. Postkoloniale staten bezitten zelden de kracht en
autonomie die hun Europese voorgangers hebben verworven tijdens hun eigen
ontwikkeling.
De diversiteit van staten
De standaardanalyse-eenheid in de vergelijkende politiek is de staat.
De staat is de meest krachtige en succesvolle politieke organisatie die ooit heeft
bestaan. Inzicht in de kenmerken en evolutie ervan is essentieel.
Alle staten hebben vier bepalende kwaliteiten: bevolking, legitimiteit, territorium en
soevereiniteit.
De moderne staat werd geboren in Europa, en zijn vorm werd geëxporteerd naar de
rest van de wereld door imperiale machten zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en
Spanje.
Staten zijn formeel gelijk, maar variëren enorm in (onder andere attributen) hun
omvang, economisch belang, internationale betekenis en zelfs de mate waarin zij
'hun' grondgebied beheersen.
Natie en staat zijn centrale begrippen in de vergelijkende politiek. Hoewel deze
termen soms door elkaar worden gebruikt, geven ze afzonderlijke entiteiten aan die
op verschillende manieren kunnen overlappen.
De staat van de moderne staat staat ter discussie. Sommigen beweren dat staten net
zo sterk zijn als altijd, sommige dat ze achteruitgaan, en sommige dat ze gewoon
evolueren.
De staat: een overzicht
Vóór de moderne staat bestond de regering voornamelijk uit koninkrijken, rijken en
steden. Deze werden vaak bestuurd op een persoonlijke en zeer gedecentraliseerde
manier.
Deze vroegere eenheden waren vaak wel substantieel in grootte en populatie. De
geschiedenis maakt korte metten met het idee dat alle moderne staten groter en
stabieler zijn dan elk traditioneel politiek systeem.
De moderne staten bezitten soevereine autoriteit om de bevolking van een specifiek
gebied te regeren, een notie die contrasteert met de meer persoonlijke en niet-
gecentraliseerde heerschappij van traditionele koningen en keizers.
Het moderne idee van de staat ontstond in Europa tussen de zestiende en achttiende
eeuw, met het gebruik van het woord "staat" als een politieke term, die tegen het
einde van deze periode algemeen werd gebruikt.
De uitbreiding van het staatssysteem begon na de Tweede Wereldoorlog toen de
dekolonisatie het einde van de Europese rijken betekende. Bovendien begon het
aantal internationale organisaties en de lijst met internationale verdragen te groeien.
Tot de Tweede Wereldoorlog waren overheid en politiek over de hele wereld
voornamelijk gedreven door de voorkeuren en de acties van enkele westerse
democratieën, maar het beeld werd steeds complexer naarmate er meer debatten
kwamen over soevereiniteit, autoriteit en zelfbeschikking.
Waar grote mogendheden zoals Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk prominent
aanwezig waren, veranderde het beeld met de opkomst van de Verenigde Staten en
de Sovjetunie als superkrachten na 1945, met de onafhankelijkheid van bijna 70
voornamelijk Afrikaanse en Aziatische staten in de jaren zestig en de jaren zeventig,
met het definitieve uiteenvallen van de Sovjetunie in 1991 en de opkomst van
opkomende machten zoals China, India en Brazilië in de jaren negentig.
,Wat is een staat?
Staat: De wettelijke en politieke autoriteit van een territorium met een bevolking en
gekenmerkt door grenzen. De staat definieert de politieke autoriteit waarvan de
overheid de bestuursautoriteit is; die autoriteit wordt door de staatsburgers en de
regeringen van andere staten als soeverein en legitiem beschouwd.
o Max Weber: 'een menselijke gemeenschap die (met succes) het monopolie
opeist van het legitieme gebruik van fysiek geweld binnen een bepaald
territorium'
o Wanneer het monopolie van legitiem geweld van de staat wordt bedreigd,
zoals in een burgeroorlog, staat zijn bestaan op het spel.
o Maar er is meer aan de staat dan fysieke kracht, en het moet meer in het
bijzonder worden begrepen in zijn moderne context, waar het het best kan
worden gedefinieerd als een juridische en politieke entiteit met bevolking,
legitimiteit, territorium en soevereiniteit.
o Er zijn nog delen van de wereld die niet onder een staat vallen omdat ze niet
aan alle kwaliteiten voldoen.
Opgemerkt moet worden dat staten vaak worden omschreven als “landen”, maar de
term land verwijst strikt genomen alleen naar een territorium en niet naar de
mechanismen van overheid en macht.
Waarin verschilt een staat van een overheid? In wezen definieert de staat de
politieke gemeenschap waarvan de overheid de beherende instantie is. Door met
succes een monopolie van geautoriseerd geweld op te eisen, creëert de staat een
mandaat voor regeren dat de regering vervolgens uitvoert. Dit onderscheid tussen
staat en overheid wordt weerspiegeld in de kenmerkende scheiding in veel landen
van de rollen van staatshoofd (bijvoorbeeld de monarch of niet-uitvoerende
president) en regeringsleider (bijvoorbeeld de premier)
Soevereiniteit: De ultieme bron van autoriteit in een samenleving. De soeverein is de
hoogste en uiteindelijke beslisser binnen een gemeenschap. Deze hoogste autoriteit
is per definitie de staat.
o Jean Bodin: soevereiniteit verwijst naar de ongebonden en onverdeelde
macht om wetten te maken.
o William Blackstone: 'er is en moet in elke staat een opperste,
onweerstaanbare, absolute en ongecontroleerde autoriteit zijn, waarin het
recht op soevereiniteit berust'
o Soevereiniteit ontwikkelde zich oorspronkelijk in Europa om de poging van
vorsten te rechtvaardigen om de controle over koninkrijken te consolideren
waarin autoriteit eerder was gedeeld met de feodale aristocratie en de
katholieke kerk.
o Toen de democratie terrein won, won ook het geloof dat gekozen
volksvertegenwoordigers namens het volk de ware houders van soevereiniteit
werden.
o Buiten Europa bleef het idee van soevereiniteit zwakker. In federaties zoals
Brazilië, Duitsland, India en de Verenigde Staten wordt bijvoorbeeld de
politieke autoriteit gedeeld tussen de centrale en regionale overheden.
Burger: een volwaardig lid van een staat, recht op de rechten en onderworpen aan
de plichten die aan die status zijn verbonden. Burgerschap wordt meestal bevestigd
in een document zoals een paspoort of identiteitskaart.
,Opkomst van het staatssysteem
In de middeleeuwen werd het Europese bestuur gedomineerd door de
transnationale rooms-katholieke kerk en krachtige feodale heren.
Als er één kracht was die verantwoordelijk was voor de overgang naar de moderne
staat, dan was het oorlog.
Tilly: ‘war made the state, and the state made war’.
De introductie van buskruit in de veertiende eeuw veranderde de militaire schaal en
tactiek. Het resultaat was een agressieve, competitieve en dure wapenwedloop in
Europa, die heersers verplichtte om bestuurders in dienst te nemen om staande
legers te rekruteren, op te leiden, uit te rusten en te betalen, waarmee de basis werd
gelegd voor moderne bureaucratieën. Politieke eenheden werden groter en de groei
van de bureaucratie zorgde ervoor dat lokale bestuurs- en rechtspatronen uniformer
werden. De handel groeide vrijer en heersers begonnen formele diplomatieke
betrekkingen aan te knopen met hun overzeese tegenhangers.
Net zoals oorlogvoering de feodale pijler van het middeleeuwse kader verzwakte,
vernietigde de Reformatie haar religieuze fundamenten.
De geboorte van het moderne staatssysteem is vaak gekoppeld aan één gebeurtenis:
de Vrede van Westfalen in 1648.
o Hiermee kwam een einde aan zowel de Dertigjarige Oorlog in het Heilige
Roomse Rijk als de Tachtigjarige Oorlog tussen Spanje en de Nederlandse
Republiek. Het bracht verschillende aanpassingen aan de Europese
staatsgrenzen aan, gaf een nieuwe definitie aan het idee van soevereiniteit en
hielp de nationale seculiere autoriteit superieur te maken aan religieuze
edicten uit Rome, wat aanleiding gaf tot wat vaak het Westfaalse systeem
wordt genoemd.
John Locke: speelde belangrijke rol in het definiëren van de rol van de soeverein en
de limieten hieraan. Hij betoogde dat burgers natuurlijke rechten op leven, vrijheid
en eigendom bezitten, en dat deze rechten moeten worden beschermd door
heersers die bij wet regeren.
Deze ideeën over soevereiniteit en instemming werden weerspiegeld in de twee
meest gewichtige bevestigingen van de moderniteit: de Amerikaanse en Franse
revoluties.
o De Franse revolutie bracht de contouren van de moderne democratie in kaart.
Waar de Amerikaanse federale overheid beperkt was in haar autoriteit,
beschouwden de Franse revolutionairen een gecentraliseerde, unitaire staat
als de soevereine uitdrukking van een nationale gemeenschap bevolkt door
burgers met gelijke rechten.
De uitbreiding van staten
In de negentiende eeuw werden de contouren van de staat preciezer, vooral in
Europa.
Paspoorten werden geïntroduceerd in Europa tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Ook economisch gezien betekende de tweede helft van de negentiende eeuw het
einde van een tijdperk van relatief liberale handel. Gestimuleerd door economische
depressies hebben veel Europese staten protectionistisch handelsbeleid ingevoerd.
Nationale markten wonnen terrein tegen zowel lokale als internationale uitwisseling,
wat betekent dat economieën gevoeliger werden voor regulering door de centrale
overheid.
, De eerste en tweede wereldoorlogen waren voorbeelden van totale oorlog,
gevochten tussen hele landen, in plaats van alleen tussen gespecialiseerde
strijdkrachten. Om massieve strijdkrachten uit te rusten met de nodige tanks,
vliegtuigen en bommen vereiste ongeëvenaarde mobilisatie van burgers,
economieën en samenlevingen. Het vermogen om effectief en systematisch te
belasten groeide als ‘de centrale pijler van de staatscapaciteit’
Vrede in 1945 leidde aanvankelijk niet tot een overeenkomstige vermindering van de
rol van de staat. In heel West-Europa maakte de oorlogsstaat plaats voor de
verzorgingsstaat.
Hoewel de staat in Europa werd geboren, werd zijn vorm naar de rest van de wereld
geëxporteerd door imperiale machten zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en Spanje.
Post-koloniale “settler states” (VS, Australië, Canada, Nieuw-Zeeland) vs. “non-settler
states”
o Ook non-koloniale staten: China, Ethiopië, Iran, Japan, Saudi-Arabië
o Non-“settler” kolonies kwamen in staatsmacht te voorschijn in vier golven
verspreid over twee eeuwen. De resultaten waren anders dan de sterke
Europese staten die in eerdere eeuwen werden gegenereerd door militaire en
politieke concurrentie.
o 1e golf. Vroeg in de negentiende eeuw, op het voormalig Spaanse en
Portugese grondgebied van Latijns-Amerika, na oorlogen voor
onafhankelijkheid. Nieuwe grondwetten werden geproduceerd, maar ze
waren noch democratisch noch volledig geïmplementeerd. De economische
uitbuiting van inheemse bevolking, de armen en afstammelingen van slaven
ging door tot in het postkoloniale tijdperk.
o 2e golf. Ontstond in Europa en het Midden-Oosten rond het einde van de
Eerste Wereldoorlog, met de definitieve ineenstorting van de Oostenrijks-
Hongaarse, Russische en Ottomaanse rijken.
o 3e golf. Na 1945, met de uiteenvallen van de imperiums van Europese staten.
Aziatische landen, zoals de Filippijnen (in 1946) en India (in 1947), waren de
eersten die onafhankelijkheid bereikten, maar vele andere kolonies, in Afrika,
het Caribisch gebied en het Midden-Oosten, volgden. Tussen 1945 en 1989
werden bijna 90 onafhankelijke staten gecreëerd, bijna de helft van het
huidige totaal in de wereld. Maar de meeste misten enige eerdere ervaring
als een samenhangende entiteit, en de staat werd opgelegd aan etnische,
regionale en religieuze groepen die eerder in een lossere opstelling hadden
bestaan.
o 4e golf. Heeft plaatsgevonden in het laatste decennium van de twintigste
eeuw, veroorzaakt door de ineenstorting van het communisme. De
ontbinding van het communistische blok dat voorheen werd gedomineerd
door de Sovjet-Unie leidde tot onafhankelijkheid voor de Sovjet-
satellietstaten in Oost-Europa (bijv. Polen). Bovendien loste de Sovjetunie zelf
op in 15 opeenvolgende staten (bijvoorbeeld Oekraïne).
De contrasten tussen West-Europese moederstaten en hun postkoloniale
nakomelingen zijn diepgeworteld. Postkoloniale staten bezitten zelden de kracht en
autonomie die hun Europese voorgangers hebben verworven tijdens hun eigen
ontwikkeling.
De diversiteit van staten
