Hoorcollege 12 (13-5) Eenheid en verdeeldheid: Europa na 1989
Orde na 1945 veel duidelijker en stabieler dan die na 1919. Mede door Wirtschaftwunder en
structuur van Koude Oorlog (naast dreiging van vernietiging).
-> Pijlers vallen weg. Verdwijnen van structuur zorgde voor nieuwe onzekerheden en politieke
spanningen. Vallen samen met economische recessie.
Sleutelvragen
- Welke gevolgen had het einde van de Koude Oorlog voor de Europese verhoudingen?
- Hoe ontstonden er deuken in het liberaal-democratische optimisme van de jaren 90?
- Wat is de kracht en de zwakte van het Europese project in de eenentwintigste eeuw?
Maidan-Revolutie Oekraïne
- Na afwijzen associatieverdrag Europese Unie.
- Eisen van aftreden premier, vervroegde verkiezingen en verdrag met de EU.
- Oekraïens conflict over identiteit en koers van het land. Gebonden blijven aan Russische
invloedssfeer of onafhankelijkheid zoals buurlanden en aansluiting bij het westen?
- Conflicten en onzekerheden van eenentwintigste eeuw. Autoritaire regimes proberen westerse
waarden te ondermijnen (vrijheid, democratie).
- Aanwezigheid van gebeurtenissen uit Europese geschiedenis. Herinnering aan belang recente
geschiedenis.
Naar de ondergang van het communistische systeem, 1975-1989
- Economische stagnatie, uitputting van de leenmogelijkheden. Bezuinigingen leiden tot stijging
prijzen voedsel en consumptieproducten.
- Gemiste technologische revolutie.
- Wapenwedloop niet meer vol te houden.
- Burgers tussen passiviteit en assertiviteit.
- Begin van pluralisme in Hongarije, Solidarnosc in Polen.
- Experimenteren met economische vrijheid en zelfstandigheid.
- Michail Gorbatsjov (vanaf 1985).
Michail Gorbatsjov en het einde van het communistische systeem
- Hervormingsdrang kwam voort uit idealisme en besef dat verandering nodig was om het
communistische systeem overeind te houden.
- Einde aan de wapenwedloop.
- Glasnost (openheid om corruptie te bestrijden en fouten in het systeem te bespreken).
- Perestrojka (hervormingen, meer aandacht voor efficiëntie en de behoeftes van de bevolking).
- Einde van de Breznjev-doctrine.
-> Gorbatsjov beschouwde de hervormingen als reparaties van het communistische systeem.
Verzoening met socialisme en meer pluralisme binnen het systeem.
-> Sovjet-betrekkingen met Oost-Europese landen op basis van “respect voor soevereiniteit, non-
interventie en erkenning van keuzevrijheid.”
Orde na 1945 veel duidelijker en stabieler dan die na 1919. Mede door Wirtschaftwunder en
structuur van Koude Oorlog (naast dreiging van vernietiging).
-> Pijlers vallen weg. Verdwijnen van structuur zorgde voor nieuwe onzekerheden en politieke
spanningen. Vallen samen met economische recessie.
Sleutelvragen
- Welke gevolgen had het einde van de Koude Oorlog voor de Europese verhoudingen?
- Hoe ontstonden er deuken in het liberaal-democratische optimisme van de jaren 90?
- Wat is de kracht en de zwakte van het Europese project in de eenentwintigste eeuw?
Maidan-Revolutie Oekraïne
- Na afwijzen associatieverdrag Europese Unie.
- Eisen van aftreden premier, vervroegde verkiezingen en verdrag met de EU.
- Oekraïens conflict over identiteit en koers van het land. Gebonden blijven aan Russische
invloedssfeer of onafhankelijkheid zoals buurlanden en aansluiting bij het westen?
- Conflicten en onzekerheden van eenentwintigste eeuw. Autoritaire regimes proberen westerse
waarden te ondermijnen (vrijheid, democratie).
- Aanwezigheid van gebeurtenissen uit Europese geschiedenis. Herinnering aan belang recente
geschiedenis.
Naar de ondergang van het communistische systeem, 1975-1989
- Economische stagnatie, uitputting van de leenmogelijkheden. Bezuinigingen leiden tot stijging
prijzen voedsel en consumptieproducten.
- Gemiste technologische revolutie.
- Wapenwedloop niet meer vol te houden.
- Burgers tussen passiviteit en assertiviteit.
- Begin van pluralisme in Hongarije, Solidarnosc in Polen.
- Experimenteren met economische vrijheid en zelfstandigheid.
- Michail Gorbatsjov (vanaf 1985).
Michail Gorbatsjov en het einde van het communistische systeem
- Hervormingsdrang kwam voort uit idealisme en besef dat verandering nodig was om het
communistische systeem overeind te houden.
- Einde aan de wapenwedloop.
- Glasnost (openheid om corruptie te bestrijden en fouten in het systeem te bespreken).
- Perestrojka (hervormingen, meer aandacht voor efficiëntie en de behoeftes van de bevolking).
- Einde van de Breznjev-doctrine.
-> Gorbatsjov beschouwde de hervormingen als reparaties van het communistische systeem.
Verzoening met socialisme en meer pluralisme binnen het systeem.
-> Sovjet-betrekkingen met Oost-Europese landen op basis van “respect voor soevereiniteit, non-
interventie en erkenning van keuzevrijheid.”
