Hoorcollege 9 (2-5) De Tweede Wereldoorlog en de Holocaust
Prent van wereldtentoonstelling -> misschien konden Nazisme en communisme het onderling
uitvechten en werden de andere landen met rust gelaten.
Sleutelvragen
- Wat voor rol speelde de fascistische regimes bij de opmaat naar de Tweede Wereldoorlog?
- Hoe ontwikkelde zich het strijdtoneel en wat verklaart de uiteindelijke overwinning van de
geallieerden?
- In welke aspecten verschilde de Tweede Wereldoorlog van de Eerste Wereldoorlog?
- Hoe te denken over de Holocaust?
Italiaanse expansie en het ontstaan de As
- Direct bijgedragen aan uitbreken van Tweede Wereldoorlog.
- Mussolini al langere tijd ontevreden over afloop WOI, ook al lange tijd op binnenlandse problemen
gericht. Fascisme geen exportproduct -> werkte alleen voor Italië.
- Jaren 30; regime lijkt vast te lopen in bureaucratie. Corporatisme ging uit van samenwerken
werknemers en werkgevers en overheid, samen tot oplossingen en verbeteringen komen -> liep ook
vast in bureaucratie. Crisis ook effect in Italië.
- Vlucht naar voren via buitenlandse expansie. Eerder ingegrepen bij Anschluss van Oostenrijk,
uitspreken tegen racistische principes van Hitler (afstand genomen), zou gevaarlijk zijn voor Europese
vrede.
- April 1935; Stresa-front met Frankrijk en Groot-Brittannië.
- Garanderen Verdrag Versailles en Locarno en garanderen onafhankelijkheid Oostenrijk.
- Oktober 1935; Invasie van Ethiopië, sancties Volkenbond.
- Wrede oorlog.
- Victor Emmanuel III keizer.
- Eind 1936; Interventie in Spaanse burgeroorlog.
- Vervreemding van het westen door aan de kant van Franco te staan. Beruchte Luftwaffe-
bombardement -> symbool wreedheden moderne oorlog; veel slachtoffers, gewone burgers
als militair doel.
- 1936; As Rome-Berlijn (militaire alliantie in 1939).
- Aanvankelijk informele alliantie, wederzijdse staatsbezoeken.
- Mei 1939 directe militaire alliantie. Mussolini houdt zich recht voor niet aan militaire
ondernemingen Hitler mee te doen -> Italië niet klaar voor.
- 1938 antisemitische rassenwetten opvallend want Mussolini wilde lange tijd niets van
weten. In navolging Duitsland en onder invloed ervaringen imperialistische oorlog Ethiopië
stimulans racisme in Italië.
- April 1939; Invasie Albanië.
Duitse expansie 1935-1939
- Agressieve buitenlandse politiek. Duitsland wereldmacht worden via raciale en territoriale orde
veranderen.
- Lebensraum in Oost-Europa veroveren of Duitse volk zou ten onder gaan. Totale overwinning en
eindeloze heerschappij Duitse volk over Europa, of Duitse volk tot verdwijnen verdoemd.
- Vrede van Versailles schande volgens veel Duitsers. Weimarpolitici ook voor herziening Versailles.
, Maar nieuwe oorlog zeer impopulair onder bevolking.
- 1935; Plebisciet Saarland, herinvoering dienstplicht en herbewapening.
- Schending Versailles.
- Volgens afspraken met Volkenbond, bevolking Saarland zelf bepalen waar ze bij wilden
horen, meerderheid stemde voor Duitsland.
- Maart 1936; Remilitariseren Rijnland
- Frankrijk en Groot-Brittannië twijfelden te lang en deden niets.
- Buffergebied essentieel voor Franse veiligheidssysteem, Frankrijk voelde zich bedreigd.
- Maart 1938; Anschluss Oostenrijk.
- Italiaanse tegenstand niet meer te vrezen, Mussolini inmiddels bondgenoot (eerst
onafhankelijk Oostenrijk gezien als nodig veiligheidsgarantie tegen Duitsland).
- Zeer populair.
- September 1938; Verdrag van München, annexatie Sudetenland.
- Tsjechoslowakije sterke industrie, maar zwaktepunt was etnische verdeeldheid (volken
streefden naar autonomie, gemobiliseerd via propaganda).
- Hitler dreef conflict met nationalistische Sudeten-Duitsers op de spits wat uit leek te lopen
op militaire confrontatie.
- Kritiek op Chamberlain niet helemaal gegrond; doel om oorzaak conflicten op te ruimen dus
ook concessies doen. Bleek later stap richting de oorlog.
- Mussolini stelde conferentie 4 machten voor zonder Tsjechoslowakije en Sovjet-Unie.
- Tsjechoslowakije gedwongen tot annexatie Sudetenland. Natuurlijke verdedigingslinies
kwijt.
- Maart 1939; Protectoraat Bohemen en Moravië.
- Deal met Slowaken, Tsjechen geïsoleerd.
- Maart 1939; Annexatie Memelland.
- Litouws kustgebied met veel Duitsers. Onder druk regering gedwongen tot toestaan
annexatie.
-> Binnen 4 jaar tijd machtsbalans fundamenteel gewijzigd. Duitsland territoriaal sterkste macht
geworden. In Centraal-Europa hegemoniale macht, onafhankelijke staten in Duitse invloedssfeer
getrokken. Frankrijk vriendschapsverdragen met Oost-Europese staten -> vervangen door sterke
Duitse invloedssfeer (staten werkten zelf mee, beloftes Frankrijk niks waard (annexatie
Tsjechoslowakije)).
Gedraagt Hitler zich als Wilsoniaanse nationalist?
- Nee: Bezetting Tsjechische deel Tsjechoslowakije tegen zelfbeschikkingsrecht van volkeren
ingegaan.
- Nee: Vrijheidsaspect na moment van bezetting niet meer aanwezig, niet uitgegaan van
democratisch systeem en politieke vrijheid afwezig.
- Ja: Alle Duitse gebieden bij Duitsland betrekken -> sluit aan bij nationaliteitenidee/zelfbeschikking
van Wilson.
-> Moeilijk punt voor tegenstanders; tijdens groot deel jaren dertig ging Hitler door als Wilsoniaanse
nationalist. Mensen overtuigd van oneerlijkheid Versailles. Vanaf maart 1939 bleek dit idee te
kantelen -> niet meer uitgaan van goede bedoelingen Hitler.
-> Maart 1939 direct gevolg Verdrag van München -> Tsjechoslowakije geen kans meer tegen Hitlers
ambities.
Prent van wereldtentoonstelling -> misschien konden Nazisme en communisme het onderling
uitvechten en werden de andere landen met rust gelaten.
Sleutelvragen
- Wat voor rol speelde de fascistische regimes bij de opmaat naar de Tweede Wereldoorlog?
- Hoe ontwikkelde zich het strijdtoneel en wat verklaart de uiteindelijke overwinning van de
geallieerden?
- In welke aspecten verschilde de Tweede Wereldoorlog van de Eerste Wereldoorlog?
- Hoe te denken over de Holocaust?
Italiaanse expansie en het ontstaan de As
- Direct bijgedragen aan uitbreken van Tweede Wereldoorlog.
- Mussolini al langere tijd ontevreden over afloop WOI, ook al lange tijd op binnenlandse problemen
gericht. Fascisme geen exportproduct -> werkte alleen voor Italië.
- Jaren 30; regime lijkt vast te lopen in bureaucratie. Corporatisme ging uit van samenwerken
werknemers en werkgevers en overheid, samen tot oplossingen en verbeteringen komen -> liep ook
vast in bureaucratie. Crisis ook effect in Italië.
- Vlucht naar voren via buitenlandse expansie. Eerder ingegrepen bij Anschluss van Oostenrijk,
uitspreken tegen racistische principes van Hitler (afstand genomen), zou gevaarlijk zijn voor Europese
vrede.
- April 1935; Stresa-front met Frankrijk en Groot-Brittannië.
- Garanderen Verdrag Versailles en Locarno en garanderen onafhankelijkheid Oostenrijk.
- Oktober 1935; Invasie van Ethiopië, sancties Volkenbond.
- Wrede oorlog.
- Victor Emmanuel III keizer.
- Eind 1936; Interventie in Spaanse burgeroorlog.
- Vervreemding van het westen door aan de kant van Franco te staan. Beruchte Luftwaffe-
bombardement -> symbool wreedheden moderne oorlog; veel slachtoffers, gewone burgers
als militair doel.
- 1936; As Rome-Berlijn (militaire alliantie in 1939).
- Aanvankelijk informele alliantie, wederzijdse staatsbezoeken.
- Mei 1939 directe militaire alliantie. Mussolini houdt zich recht voor niet aan militaire
ondernemingen Hitler mee te doen -> Italië niet klaar voor.
- 1938 antisemitische rassenwetten opvallend want Mussolini wilde lange tijd niets van
weten. In navolging Duitsland en onder invloed ervaringen imperialistische oorlog Ethiopië
stimulans racisme in Italië.
- April 1939; Invasie Albanië.
Duitse expansie 1935-1939
- Agressieve buitenlandse politiek. Duitsland wereldmacht worden via raciale en territoriale orde
veranderen.
- Lebensraum in Oost-Europa veroveren of Duitse volk zou ten onder gaan. Totale overwinning en
eindeloze heerschappij Duitse volk over Europa, of Duitse volk tot verdwijnen verdoemd.
- Vrede van Versailles schande volgens veel Duitsers. Weimarpolitici ook voor herziening Versailles.
, Maar nieuwe oorlog zeer impopulair onder bevolking.
- 1935; Plebisciet Saarland, herinvoering dienstplicht en herbewapening.
- Schending Versailles.
- Volgens afspraken met Volkenbond, bevolking Saarland zelf bepalen waar ze bij wilden
horen, meerderheid stemde voor Duitsland.
- Maart 1936; Remilitariseren Rijnland
- Frankrijk en Groot-Brittannië twijfelden te lang en deden niets.
- Buffergebied essentieel voor Franse veiligheidssysteem, Frankrijk voelde zich bedreigd.
- Maart 1938; Anschluss Oostenrijk.
- Italiaanse tegenstand niet meer te vrezen, Mussolini inmiddels bondgenoot (eerst
onafhankelijk Oostenrijk gezien als nodig veiligheidsgarantie tegen Duitsland).
- Zeer populair.
- September 1938; Verdrag van München, annexatie Sudetenland.
- Tsjechoslowakije sterke industrie, maar zwaktepunt was etnische verdeeldheid (volken
streefden naar autonomie, gemobiliseerd via propaganda).
- Hitler dreef conflict met nationalistische Sudeten-Duitsers op de spits wat uit leek te lopen
op militaire confrontatie.
- Kritiek op Chamberlain niet helemaal gegrond; doel om oorzaak conflicten op te ruimen dus
ook concessies doen. Bleek later stap richting de oorlog.
- Mussolini stelde conferentie 4 machten voor zonder Tsjechoslowakije en Sovjet-Unie.
- Tsjechoslowakije gedwongen tot annexatie Sudetenland. Natuurlijke verdedigingslinies
kwijt.
- Maart 1939; Protectoraat Bohemen en Moravië.
- Deal met Slowaken, Tsjechen geïsoleerd.
- Maart 1939; Annexatie Memelland.
- Litouws kustgebied met veel Duitsers. Onder druk regering gedwongen tot toestaan
annexatie.
-> Binnen 4 jaar tijd machtsbalans fundamenteel gewijzigd. Duitsland territoriaal sterkste macht
geworden. In Centraal-Europa hegemoniale macht, onafhankelijke staten in Duitse invloedssfeer
getrokken. Frankrijk vriendschapsverdragen met Oost-Europese staten -> vervangen door sterke
Duitse invloedssfeer (staten werkten zelf mee, beloftes Frankrijk niks waard (annexatie
Tsjechoslowakije)).
Gedraagt Hitler zich als Wilsoniaanse nationalist?
- Nee: Bezetting Tsjechische deel Tsjechoslowakije tegen zelfbeschikkingsrecht van volkeren
ingegaan.
- Nee: Vrijheidsaspect na moment van bezetting niet meer aanwezig, niet uitgegaan van
democratisch systeem en politieke vrijheid afwezig.
- Ja: Alle Duitse gebieden bij Duitsland betrekken -> sluit aan bij nationaliteitenidee/zelfbeschikking
van Wilson.
-> Moeilijk punt voor tegenstanders; tijdens groot deel jaren dertig ging Hitler door als Wilsoniaanse
nationalist. Mensen overtuigd van oneerlijkheid Versailles. Vanaf maart 1939 bleek dit idee te
kantelen -> niet meer uitgaan van goede bedoelingen Hitler.
-> Maart 1939 direct gevolg Verdrag van München -> Tsjechoslowakije geen kans meer tegen Hitlers
ambities.
