Samenvatting Materieel strafrecht - Materieel strafrecht (R_Mat.strC)

Schema’s Materieel Strafrecht
Week 1:
1. Gradaties van opzet
I. Dolus directus: zuiver of vol opzet
Definitie: het willens en wetens handelen met een primair beoogd gevolg

II. Dolus eventualis (ondergrens van opzet): voorwaardelijk opzet of kansopzet
Definitie: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans.

Rule voorwaardelijk opzet:
1. Aanmerkelijke kans: is er sprake van een aanmerkelijke kans?
a. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval (HR HIV-I r.o. 3.6.) waarbij betekenis
toekomt aan:
i. De aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
- Wat voor type gedraging is er verricht en onder welke omstandigheden?
b. Dit is niet afhankelijk van de aard van het gevolg: het doet er niet toe hoe ernstig het gevolg is.
i. Het gaat om een kans die naar algemene ervaringsregels als aanmerkelijk is te achten.
(Voorbeeld: als je op iemands vitale lichaamsdelen schiet, dan is er een aanmerkelijke
kans dat de persoon hierdoor komt te overlijden).
ii. Reële niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
(Voorbeeld: het moet niet gaan om een ‘freak accident’. Het moet niet onrealistisch zijn.)

Let op: Je kan hierbij ook voor de zekerheid het arrest Steekwerend vest/Steken in de buik r.o.
2.2.3 en 2.3 benoemen voor hoe je de aanmerkelijke kans moet aannemen.

2. Bewust (wetens): is de verdachte zich bewust van de aanmerkelijke kans (HR HIV-I
r.o.3.6)?
a. Is er wetenschap van de aanmerkelijke kans?
i. Aanwezig bij de verdachte; kan vastgesteld worden door de verklaringen van de verdachte
of door getuigenverklaringen (je moet in zekere zin globaal bewust zijn van de aanmerkelijke
kans); of
ii. Bij hem aanwezig verondersteld door middel van het criteriumfiguur culpa lata: iedereen
weet dat (objectiveren), dus de verdachte weet dit ook (normativeren).

3. Aanvaarden (willens): heeft de verdachte de aanmerkelijke kans bewust aanvaard?
a. Enkele wetenschap van de aanmerkelijke kans is onvoldoende om aanvaarding aan te nemen.
b. De vaststelling van de aanvaarding door middel van:
i. Verklaring van de verdachte;
ii. Getuigenverklaringen (HR Bumperkleven);
iii. Feitelijke omstandigheden van het geval (HR HIV I);
• Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht.
• Uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra-indicaties (HR Porsche)
è Bepaalde gedragingen zijn naar hun uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra
indicaties, zo zeer gericht op het intreden van het gevolg, dat niet anders kan dan
dat het gevolg op de koop is toegenomen en daarmee dus de aanmerkelijke kans
bewust is aanvaard.

, Voorbedachte raad
Definitie: een tijdstip van kalm overleg, het tegenovergestelde van een ogenblikkelijke
gemoedsopwelling (HR Voorbedachte raad II).
Is geen gradatie van opzet, wel een strafverzwarende omstandigheid van een minder zwaar
gronddelict. Bij de vraag of sprake is van voorbedachten raad gaat het bij uitstek om een weging
en waardering van de omstandigheden van het concrete geval door de rechter, waarbij deze het
gewicht moet bepalen van de aanwijzingen die voor of tegen het bewezen verklaren van
voorbedachte raad pleite

Rule Voorbedachte raad
1. De voorwaarden voorbedachte raad (HR Voorbedachte raad II r.o. 2.3)
a. De verdachte heeft zich gedurende enige tijd kunnen beraden op het te nemen of reeds
genomen besluit
- De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden op het te nemen of
het genomen besluit, vormt weliswaar een belangrijke objectieve aanwijzing dat met
voorbedachten raad is gehandeld, maar behoeft de rechter niet ervan te weerhouden
aan contra-indicaties een zwaarder gewicht toe te kennen.

b. De verdachte heeft niet gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling,
zodat hij geen gelegenheid had om over de betekenis en de gevolgen van de
voorgenomen daad na te denken en daar rekenschap aan te geven (overwegen).
- Als vaststaat dat de verdachte die gelegenheid heeft gehad, dan is aan te nemen dat
hij hier ook gebruik van heeft gemaakt en dus daadwerkelijk heeft nagedacht over
de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en hier ook rekenschap aan heeft
gegeven.

2. Mogelijke indicaties voor de vaststelling van de voorwaarden van voorbedachte raad
a. Er was een voldoende tijdsverloop tussen het besluit en de uitvoering ervan, om te beraden
en na te denken over dit besluit.
b. Zijn er aanwijzingen dat de verdachte hierover heeft kunnen nadenken?
Voorbeeld: De verdachte stopte met slaan, waardoor het slachtoRer wegrende. Vervolgens
ging de verdachte achter hem aan en stak hij hem neer.
c. Er is géén blijk van een hevige gemoedsbeweging.
Voorbeeld: Het slachtoRer gooide een lamp naar de verdachte, waarna de verdachte in
woede ontstak en het slachtoRer neerstak. Hier is dus wel sprake van een hevige gemoeds
beweging.

3. Mogelijke contra-indicaties
a. De omstandigheid dat wordt gehandeld in een hevige drift;
i. Hier is echt van belang dat het gaat om een ogenblikkelijke hevige drift.
b. De korte tijdspanne tussen het besluit en de daad;
i. Des te korter de tijd van denken en handelen, des te kleiner de kans is om voorbedachte
raad te kunnen concluderen.
c. Gelegenheid tot beraad ontstaat pas voor het eerst tijdens uitvoering van het besluit.