Hoorcollege 3: verzekeringsrecht: risicoverzwaring, maatregelen op polisniveau & bewijs
Risicoverzwaring en het belang van de gekozen polistechnieken
Risicoverzwaring: aan de orde na het moment van de totstandkoming. Verzekeraar zegt: had
ik dit risico gekend of op deze manier waarop het zich ontwikkeld heeft, dan had ik deze
overeenkomst niet of niet onder deze voorwaarden gesloten. Op het moment dat een risico
verzwaart, is het de vraag of dat inhoudt dat een verzekeraar automatisch niet hoeft te
betalen. De wet zegt zelfs: de verslechtering van de gezondheid van een mens is geen
geldige grond voor opzegging. Maar de vraag is: houdt een verzwaring van het risico in dat
een verzekeraar dus niet hoeft te betalen?
Uitgangspunt is nee. Het enkele feit dat het risico groter is geworden betekent niet dat de
verzekeraar niet hoeft te betalen. Als de verzekeraar zichzelf wil beschermen moet hij dit op
polisniveau doen. Wil de verzekeraar iets weten omtrent verzwaring, dan moet hij hiernaar
vragen (de verzekerde hoeft niet alles steeds te zeggen).
Literatuur: een verzekeraar die het niet nodig vindt om dat te regelen, verdient ook geen
bescherming. Verzekeraar moet zichzelf beschermen.
Voorheen was er een wettelijke regeling voor risicoverzwaring, maar die is er inmiddels niet
meer. Het moet op polisniveau geregeld worden.
De (enige) wettelijke regeling: art. 293 K (oud)
‘Indien een verzekerd gebouw eene andere bestemming verkrijgt en daardoor aan meerder
brandgevaar wordt blootgesteld, zoo dat de verzekeraar, indien zulks vóór de verzekering
had bestaan, hetzelve of in het geheel niet, of niet op dezelfde voorwaarden, zoude hebben
verzekerd, houdt deszelfs verpligting op.’
Verzekeraar hoefde dus niet te betalen op het moment dat er sprake was van een
risicoverzwaring. Situaties die denkbaar zijn: bijv. huurders in huis nemen, een leegstaand
huis. Polis spreekt er vaak ook over: meld het als je meer dan drie maanden weg bent. Er is
bijv. veel risico op waterschade.
Let op het verschil met verzwijging!
• de verzekerde bestemming dient overeen te stemmen met de feitelijke bestemming
ten tijde van het sluiten van de verzekering (bestemming mag niet al afwijken ten
tijde/voor van het sluiten van de overeenkomst, want dan speelt verzwijging!) > hier
is een wettelijke regeling voor.
• Wijziging van het risico tijdens de looptijd van de verzekering (= verzwaring) > geen
wettelijke regeling > bijv. een hennepkwekerij onder een winkel.
,Het kan best zo zijn dat een verzekeraar er na de totstandkoming achter komt, maar dat het
feit al voor totstandkoming aan de orde was. Bijv. situatie met huurders in je huis. Er is dan
sprake van verzwijging. Bij risicoverzwaring zijn de gevolgen soms wat meer rigide. Wel van
belang je te realiseren: geldt het al ten tijde van het sluiten van de overeenkomst, dan is er
dus verzwijging. Als een verzekeraar geen risicoverzwaring op polisniveau regelt, dan heeft
hij geen bescherming.
Het Modalfa-arrest (had betrekking op het oude art. 293 K, maar geldt nog steeds) leert:
Ondanks een wijziging van bestemming kunnen zich ‘omstandigheden’ voordoen die tot
gevolg hebben dat GEEN beroep op 293 K (oud) openstaat (dus: risicoverzwaring, maar toch
geen verval van rechten). ‘Te denken valt aan’:
- de bestemmingswijziging is ongedaan gemaakt voordat het risico zich heeft verwezenlijkt;
- er bestaat onvoldoende verband tussen de bestemmingswijziging en het risico zoals dat
zich heeft verwezenlijkt;
- een beroep faalt als de verzekeraar, na van de bestemmingswijziging op de hoogte te zijn
gebracht of geraakt, de overeenkomst ongewijzigd continueert’.
^ dit zijn voorbeelden, er zijn meer mogelijkheden te bedenken. (HR 19 mei 1995, NJ 1995,
498)
RISICOVERZWARING: BESCHERMING OP POLISNIVEAU (want de wet regelt niks), Drie
‘methoden’
1) de verzekeraar omschrijft nauwkeurig wat hij verzekert: als een schade niet onder
deze omschrijving valt, heeft de verzekerde geen recht op dekking bijv. ‘verzekerd is een
winkel in ondergoed’ en je maakt er bijv. een soort zonnestudio van, dan matcht de
omschrijving niet en krijg je geen uitkering.
2) de verzekeraar legt de verzekeringnemer een mededelingsplicht op, gekoppeld aan
het recht van de verzekeraar om de premie en/of voorwaarden opnieuw vast te stellen >
bijv. een mededelingsplicht bij leegstand.
3) het stellen van zgn. preventieve garanties (gevaarbeperkende voorwaarden): zodra
daaraan niet wordt voldaan, vervalt de dekking. Bijv. een metalen
afvalemmer/sprinklerinstallatie om brandrisico te verlagen.
Het belang van het nemen van risicobeperkende maatregelen is duidelijk
bepaalde risico’s wil de verzekeraar nu eenmaal niet (structureel) dragen
met maatregelen op polisniveau geeft de verzekeraar de grenzen aan en creëert hij –
onder omstandigheden – bewijscomfort > je kan het op een manier opnemen
waardoor de bewijslast op de verzekerde ligt en de verzekeraar kan en mag dat
onder omstandigheden doen.
, De grenzen zijn soms vaag…
Maatregelen op polisniveau:
I. omschrijving van de dekking (de primaire dekkingsomschrijving)
• de (positieve) omschrijving van gedekte gevaren: ‘verzekerd is:…’
• de in de (positieve) dekkingsomschrijving besloten liggende (impliciete) uitsluitingen
• expliciete uitsluitingen/dekkingsbeperkingen
en
II. gevaarbeperkende voorwaarden (‘promissory warranties’) (als uitwerking van
risicoverzwaring) > preventieve garanties
…maar juiste duiding is noodzakelijk (tussen bovenstaande maatregelen)
HR 9 juni 2006, NJ 2006, 326 (Valschermzweeftoestel):
‘Met de (primaire, NvT) dekkingsomschrijving heeft de verzekeraar de grenzen omschreven
waarbinnen hij bereid was dekking te verlenen, hetgeen hem vrijstond.’ De verzekeraar
bepaalt dus zelf de voorwaarden waaronder hij dekking verleent.
het belang is gegeven
Het verschil is lastig te duiden!
Wat valt onder die ‘primaire’ dekkingsomschrijving?
De gehele opsomming?
JA. Dus:
• de (positieve) omschrijving van gedekte gevaren > bijv. ‘gedekt is brand’, ‘gedekt is
een ongeval’
• de in de (positieve) dekkingsomschrijving besloten liggende (impliciete) uitsluitingen
• expliciete uitsluitingen/dekkingsbeperkingen (‘niet gedekt is…’)
^ dit valt allemaal dus onder de primaire dekkingsomschrijving
De (positieve) omschrijving van gedekte gevaren (gedekt is brand) <> Expliciete uitsluitingen/
dekkingsbeperkingen (niet gedekt is brand die je zelf hebt aangestoken)
Er is geen enkele polis die alleen maar dekt. Hoe allrisk een polis ook is. Er zitten altijd
uitsluitingen op. Bijv. je mag niet dronken rijden. Bepaalde dingen kan je gewoon niet
verzekeren. Bij iedere omschrijving zit altijd een uitsluiting. Dat is het geheel van de primaire
dekkingsomschrijving.
Enkele voorbeelden:
Risicoverzwaring en het belang van de gekozen polistechnieken
Risicoverzwaring: aan de orde na het moment van de totstandkoming. Verzekeraar zegt: had
ik dit risico gekend of op deze manier waarop het zich ontwikkeld heeft, dan had ik deze
overeenkomst niet of niet onder deze voorwaarden gesloten. Op het moment dat een risico
verzwaart, is het de vraag of dat inhoudt dat een verzekeraar automatisch niet hoeft te
betalen. De wet zegt zelfs: de verslechtering van de gezondheid van een mens is geen
geldige grond voor opzegging. Maar de vraag is: houdt een verzwaring van het risico in dat
een verzekeraar dus niet hoeft te betalen?
Uitgangspunt is nee. Het enkele feit dat het risico groter is geworden betekent niet dat de
verzekeraar niet hoeft te betalen. Als de verzekeraar zichzelf wil beschermen moet hij dit op
polisniveau doen. Wil de verzekeraar iets weten omtrent verzwaring, dan moet hij hiernaar
vragen (de verzekerde hoeft niet alles steeds te zeggen).
Literatuur: een verzekeraar die het niet nodig vindt om dat te regelen, verdient ook geen
bescherming. Verzekeraar moet zichzelf beschermen.
Voorheen was er een wettelijke regeling voor risicoverzwaring, maar die is er inmiddels niet
meer. Het moet op polisniveau geregeld worden.
De (enige) wettelijke regeling: art. 293 K (oud)
‘Indien een verzekerd gebouw eene andere bestemming verkrijgt en daardoor aan meerder
brandgevaar wordt blootgesteld, zoo dat de verzekeraar, indien zulks vóór de verzekering
had bestaan, hetzelve of in het geheel niet, of niet op dezelfde voorwaarden, zoude hebben
verzekerd, houdt deszelfs verpligting op.’
Verzekeraar hoefde dus niet te betalen op het moment dat er sprake was van een
risicoverzwaring. Situaties die denkbaar zijn: bijv. huurders in huis nemen, een leegstaand
huis. Polis spreekt er vaak ook over: meld het als je meer dan drie maanden weg bent. Er is
bijv. veel risico op waterschade.
Let op het verschil met verzwijging!
• de verzekerde bestemming dient overeen te stemmen met de feitelijke bestemming
ten tijde van het sluiten van de verzekering (bestemming mag niet al afwijken ten
tijde/voor van het sluiten van de overeenkomst, want dan speelt verzwijging!) > hier
is een wettelijke regeling voor.
• Wijziging van het risico tijdens de looptijd van de verzekering (= verzwaring) > geen
wettelijke regeling > bijv. een hennepkwekerij onder een winkel.
,Het kan best zo zijn dat een verzekeraar er na de totstandkoming achter komt, maar dat het
feit al voor totstandkoming aan de orde was. Bijv. situatie met huurders in je huis. Er is dan
sprake van verzwijging. Bij risicoverzwaring zijn de gevolgen soms wat meer rigide. Wel van
belang je te realiseren: geldt het al ten tijde van het sluiten van de overeenkomst, dan is er
dus verzwijging. Als een verzekeraar geen risicoverzwaring op polisniveau regelt, dan heeft
hij geen bescherming.
Het Modalfa-arrest (had betrekking op het oude art. 293 K, maar geldt nog steeds) leert:
Ondanks een wijziging van bestemming kunnen zich ‘omstandigheden’ voordoen die tot
gevolg hebben dat GEEN beroep op 293 K (oud) openstaat (dus: risicoverzwaring, maar toch
geen verval van rechten). ‘Te denken valt aan’:
- de bestemmingswijziging is ongedaan gemaakt voordat het risico zich heeft verwezenlijkt;
- er bestaat onvoldoende verband tussen de bestemmingswijziging en het risico zoals dat
zich heeft verwezenlijkt;
- een beroep faalt als de verzekeraar, na van de bestemmingswijziging op de hoogte te zijn
gebracht of geraakt, de overeenkomst ongewijzigd continueert’.
^ dit zijn voorbeelden, er zijn meer mogelijkheden te bedenken. (HR 19 mei 1995, NJ 1995,
498)
RISICOVERZWARING: BESCHERMING OP POLISNIVEAU (want de wet regelt niks), Drie
‘methoden’
1) de verzekeraar omschrijft nauwkeurig wat hij verzekert: als een schade niet onder
deze omschrijving valt, heeft de verzekerde geen recht op dekking bijv. ‘verzekerd is een
winkel in ondergoed’ en je maakt er bijv. een soort zonnestudio van, dan matcht de
omschrijving niet en krijg je geen uitkering.
2) de verzekeraar legt de verzekeringnemer een mededelingsplicht op, gekoppeld aan
het recht van de verzekeraar om de premie en/of voorwaarden opnieuw vast te stellen >
bijv. een mededelingsplicht bij leegstand.
3) het stellen van zgn. preventieve garanties (gevaarbeperkende voorwaarden): zodra
daaraan niet wordt voldaan, vervalt de dekking. Bijv. een metalen
afvalemmer/sprinklerinstallatie om brandrisico te verlagen.
Het belang van het nemen van risicobeperkende maatregelen is duidelijk
bepaalde risico’s wil de verzekeraar nu eenmaal niet (structureel) dragen
met maatregelen op polisniveau geeft de verzekeraar de grenzen aan en creëert hij –
onder omstandigheden – bewijscomfort > je kan het op een manier opnemen
waardoor de bewijslast op de verzekerde ligt en de verzekeraar kan en mag dat
onder omstandigheden doen.
, De grenzen zijn soms vaag…
Maatregelen op polisniveau:
I. omschrijving van de dekking (de primaire dekkingsomschrijving)
• de (positieve) omschrijving van gedekte gevaren: ‘verzekerd is:…’
• de in de (positieve) dekkingsomschrijving besloten liggende (impliciete) uitsluitingen
• expliciete uitsluitingen/dekkingsbeperkingen
en
II. gevaarbeperkende voorwaarden (‘promissory warranties’) (als uitwerking van
risicoverzwaring) > preventieve garanties
…maar juiste duiding is noodzakelijk (tussen bovenstaande maatregelen)
HR 9 juni 2006, NJ 2006, 326 (Valschermzweeftoestel):
‘Met de (primaire, NvT) dekkingsomschrijving heeft de verzekeraar de grenzen omschreven
waarbinnen hij bereid was dekking te verlenen, hetgeen hem vrijstond.’ De verzekeraar
bepaalt dus zelf de voorwaarden waaronder hij dekking verleent.
het belang is gegeven
Het verschil is lastig te duiden!
Wat valt onder die ‘primaire’ dekkingsomschrijving?
De gehele opsomming?
JA. Dus:
• de (positieve) omschrijving van gedekte gevaren > bijv. ‘gedekt is brand’, ‘gedekt is
een ongeval’
• de in de (positieve) dekkingsomschrijving besloten liggende (impliciete) uitsluitingen
• expliciete uitsluitingen/dekkingsbeperkingen (‘niet gedekt is…’)
^ dit valt allemaal dus onder de primaire dekkingsomschrijving
De (positieve) omschrijving van gedekte gevaren (gedekt is brand) <> Expliciete uitsluitingen/
dekkingsbeperkingen (niet gedekt is brand die je zelf hebt aangestoken)
Er is geen enkele polis die alleen maar dekt. Hoe allrisk een polis ook is. Er zitten altijd
uitsluitingen op. Bijv. je mag niet dronken rijden. Bepaalde dingen kan je gewoon niet
verzekeren. Bij iedere omschrijving zit altijd een uitsluiting. Dat is het geheel van de primaire
dekkingsomschrijving.
Enkele voorbeelden:
