FMH enkelletsel
1 Verwijzing
- inversietrauma rechts
2. Anamnesegesprek
- Nou meneer/mevrouw, vertel eens, waar kan ik u mee helpen?
- Of; waarom bent u hier?
- Wat is er gebeurd?
Oorzakelijke factoren
- Is er sprake geweest van een inversietrauma?
- Hoe is het trauma ontstaan?
- Ontstond het trauma onder hoge snelheid (hoogenergetisch letsel)?
- Waar was/is de pijn gelokaliseerd?
- Wat voor een soort pijn voelt u?
- Is er sprake van een recidiefletsel? Zo ja, hoe lang geleden en hoe was het herstel?
Beloop in de tijd
- Hoe lang geleden heeft het trauma plaatsgevonden?
- Welke maatregelen heeft de patiënt genomen (koelen, compressie, elevatie en rust)?
- Welke medische/ therapeutische interventies hebben plaatsgevonden en met welk
resultaat?
- Is de pijn direct na het trauma ontstaan?
- Hoe is het verloop van de pijn geweest?
- Wanneer is de zwelling ontstaan? Snel of langzaam?
- Hoe was het beloop van de zwelling in de tijd?
- Hoe was het beloop van de belastbaarheid in de tijd?
- Hoe was het functieherstel in de tijd ten aanzien van adl, werk en sport?
Inventarisatie van de klachten c.q. status praesens
Functies en anatomische eigenschappen:
- Is er momenteel sprake van pijn; tijdens belasting / na belasting / in rust?
- Is de steunfunctie van de voet momenteel verminderd?
- Is er sprake van relevante nevenpathologie (andere ziekten of aandoeningen)?
Specifiek bij functionele instabiliteit:
- Heeft de patiënt last van angst om te zwikken (‘fear of giving way’) of feitelijk zwikken?
- Zo ja, hoe vaak per dag/week en op welk moment treden fear of giving way of feitelijk
zwikken op: tijdens adl, inspanning, vermoeidheid?
- Nemen de klachten na een dergelijk voorval toe? Zo ja, welke klachten zijn dat, bij welke
activiteiten, en hoelang houden ze aan?
- Gebruikt de patiënt externe hulpmiddelen als tape of brace?
- Op welk moment, met welke reden en hoe vaak gebruikt de patiënt deze?
,Activiteiten:
- In welke mate kan de patiënt de enkel belasten tijdens adl, werk en sport?
Participatie:
- Zijn activiteiten in en rondom huis, werk, huishouden en sport hervat naar het niveau van
voor het trauma?
Externe factoren:
- Vormen externe factoren (zoals woon- of werksituatie) een belemmering voor herstel?
Persoonlijke factoren:
- Hoe gaat de patiënt met de klachten om?
Meetinstrumenten
Functiescorelijst
Aan de hand van de Functiescore (afgenomen door de fysiotherapeut) kan bij acuut enkelletsel de
fysiotherapeut een prognose geven omtrent de hersteltijd. Bij patiënten met een score van meer dan
40 punten bij instroom op dag 0 tot 5 na ontstaan van het letsel is sprake van een licht letsel.
- LET OP, MINDER DAN 40 PUNTEN IS ZWAAR LETSEL
Deze patiënten ontwikkelen zeer snel een redelijk looppatroon, met in de meeste gevallen geringe
zwelling en geringe pijn tijdens het lopen en kunnen naar verwachting binnen 14 dagen weer hun
normale alledaagse activiteiten uitvoeren. In het algemeen is geen specifieke fysiotherapeutische
behandeling nodig, uitgaande van een normaal beloop van het herstel. Patiënten met ernstige(r)
letsels (≤ 40 punten) dienen wel specifiek behandeld/begeleid te worden.
Patiënt Specifieke Klachten (PSK)
Ter inventarisatie van de ernst van de belangrijkste klachten kan gebruik worden gemaakt van het
meetinstrument Patiënt Specifieke Klachten. De patiënt benoemt drie activiteiten die door de patiënt
zelf als belangrijk ervaren worden en die niet te vermijden zijn (bijvoorbeeld: traplopen, hardlopen
op gras en uit de auto stappen). Aansluitend scoort de patiënt de moeilijkheidsgraad van die
activiteiten op drie 100mm Visual Analogue Scale (VAS).
Beslismoment EBP (Evidence Based Practice)
De fysiotherapeut herkent het klinisch beeld als normaal op basis van zijn kennis van weefselherstel
van een inversietrauma. De fysiotherapeut formuleert de volgende hypotheses:
- Pijnklachten rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
- Zwelling rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
- Afwijkend looppatroon rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
Patiënt: vraagt om het aanleggen van een tape bandage.
Evidence: KNGF richtlijn enkelletsel.
- Beslissing: de volgende stap in het FMH kan worden uitgevoerd.
, 3. Fysiotherapeutisch onderzoek
Inspectie in rust:
1. Zorg voor een goede lichtinval in het lokaal en dat de temperatuur aangenaam is (+/- 20°C).
De ondergrond dient niet te glad te zijn en er dient voldoende ruimte (+/- 5 mtr.) te zijn om
de proefpersoon/patiënt te laten staan. De lichtinval mag geen vertekend beeld opleveren;
denk bijvoorbeeld aan schaduwwerking aan de contouren van het lichaam.
2. Vertel je proefpersoon/patiënt dat je een inspectie gaat uitvoeren om een indruk te krijgen
van de stand, vorm en symmetrie van de enkel.
- Leg ook uit wat een inspectie is; ‘ik ga dadelijk even van verschillende kanten naar
uw enkel kijken, en eventueel hoe u hier steun op neemt’
3. Laat de proefpersoon/patiënt de enkel en het onderbeen vrijmaken zodat je zicht hebt op de
structuren die je wilt zien
- ‘zou u uw schoenen, sokken en broek uit willen doen, zodat ik alles goed kan
bekijken’
4. Laat de proefpersoon/patiënt staan op 2 benen. Zorg ervoor dat je zelf voldoende ruimte
hebt om rondom de patiënt te kunnen lopen (ongeveer 2 meter) zodat je de enkel van
meerdere kanten kunt bekijken.
- Neemt de patiënt evenveel steun op beide voeten tijdens het staan?
- Bekijk globaal de stand, vorm en symmetrie van de enkel, zijn er bijzonderheden te
zien?
- Provoceert het staan de pijn? Waar geeft patiënt deze pijn aan (locatie pijn)?
5. Laat vervolgens de proefpersoon/patiënt de volgende houding aannemen: voeten ongeveer
10 cm (gesloten vuist) uit elkaar (deze afstand zorgt ervoor dat de patiënt stabiel staat en dat
je van dezelfde uitgangshouding uitgaat).
- Let bij het bekijken van dorsaal, ventraal en lateraal op het volgende: mate en de
locatie van de zwelling en het bestaan van een hematoom (= een bloeduitstorting is
een inwendige bloeding waarbij het bloed tussen de omliggende weefsels terecht
komt) (klein/groot/kleur).
- Bekijk de enkel van dorsaal en kijk naar de stand van de hiel en de achillespees.
- Bekijk de enkel van ventraal en kijk naar de stand van de voet en de enkel.
- Bekijk de enkel van lateraal (2x) en kijk naar de voetgewelven (= Het voetgewelf is
een bouwkundig samenstel waarin alle elementen van de voet, de gewrichten,
ligamenten en spieren, in onderlinge harmonie zijn)
6. Beëindig de inspectie en geef informatie aan de proefpersoon wat je is opgevallen.
Belangrijk: vertel ook ondertussen aan de patiënt wat je aan het doen bent en waar je naar kijkt.
Inspectie van het gaan
1. Vertel je patiënt dat je een inspectie gaat uitvoeren om een indruk te krijgen van het
gangpatroon.
2. Je instrueert je patiënt dat hij in het onderzoekslokaal op en neer moet lopen. Jij voert dan
de inspectie uit en aan het einde van de inspectie vertel je hem wat je bevindingen zijn. De
duur van het gaan in het onderzoekslokaal is afhankelijk van de tijd die jij nodig hebt om alle
items te bekijken om een indruk te verkrijgen van het gangpatroon.
3. Zorg ervoor dat je zelf voldoende ruimte hebt om rondom de patiënt te kunnen lopen
(ongeveer 2 meter) zodat je de enkel van meerdere kanten kunt bekijken.
1 Verwijzing
- inversietrauma rechts
2. Anamnesegesprek
- Nou meneer/mevrouw, vertel eens, waar kan ik u mee helpen?
- Of; waarom bent u hier?
- Wat is er gebeurd?
Oorzakelijke factoren
- Is er sprake geweest van een inversietrauma?
- Hoe is het trauma ontstaan?
- Ontstond het trauma onder hoge snelheid (hoogenergetisch letsel)?
- Waar was/is de pijn gelokaliseerd?
- Wat voor een soort pijn voelt u?
- Is er sprake van een recidiefletsel? Zo ja, hoe lang geleden en hoe was het herstel?
Beloop in de tijd
- Hoe lang geleden heeft het trauma plaatsgevonden?
- Welke maatregelen heeft de patiënt genomen (koelen, compressie, elevatie en rust)?
- Welke medische/ therapeutische interventies hebben plaatsgevonden en met welk
resultaat?
- Is de pijn direct na het trauma ontstaan?
- Hoe is het verloop van de pijn geweest?
- Wanneer is de zwelling ontstaan? Snel of langzaam?
- Hoe was het beloop van de zwelling in de tijd?
- Hoe was het beloop van de belastbaarheid in de tijd?
- Hoe was het functieherstel in de tijd ten aanzien van adl, werk en sport?
Inventarisatie van de klachten c.q. status praesens
Functies en anatomische eigenschappen:
- Is er momenteel sprake van pijn; tijdens belasting / na belasting / in rust?
- Is de steunfunctie van de voet momenteel verminderd?
- Is er sprake van relevante nevenpathologie (andere ziekten of aandoeningen)?
Specifiek bij functionele instabiliteit:
- Heeft de patiënt last van angst om te zwikken (‘fear of giving way’) of feitelijk zwikken?
- Zo ja, hoe vaak per dag/week en op welk moment treden fear of giving way of feitelijk
zwikken op: tijdens adl, inspanning, vermoeidheid?
- Nemen de klachten na een dergelijk voorval toe? Zo ja, welke klachten zijn dat, bij welke
activiteiten, en hoelang houden ze aan?
- Gebruikt de patiënt externe hulpmiddelen als tape of brace?
- Op welk moment, met welke reden en hoe vaak gebruikt de patiënt deze?
,Activiteiten:
- In welke mate kan de patiënt de enkel belasten tijdens adl, werk en sport?
Participatie:
- Zijn activiteiten in en rondom huis, werk, huishouden en sport hervat naar het niveau van
voor het trauma?
Externe factoren:
- Vormen externe factoren (zoals woon- of werksituatie) een belemmering voor herstel?
Persoonlijke factoren:
- Hoe gaat de patiënt met de klachten om?
Meetinstrumenten
Functiescorelijst
Aan de hand van de Functiescore (afgenomen door de fysiotherapeut) kan bij acuut enkelletsel de
fysiotherapeut een prognose geven omtrent de hersteltijd. Bij patiënten met een score van meer dan
40 punten bij instroom op dag 0 tot 5 na ontstaan van het letsel is sprake van een licht letsel.
- LET OP, MINDER DAN 40 PUNTEN IS ZWAAR LETSEL
Deze patiënten ontwikkelen zeer snel een redelijk looppatroon, met in de meeste gevallen geringe
zwelling en geringe pijn tijdens het lopen en kunnen naar verwachting binnen 14 dagen weer hun
normale alledaagse activiteiten uitvoeren. In het algemeen is geen specifieke fysiotherapeutische
behandeling nodig, uitgaande van een normaal beloop van het herstel. Patiënten met ernstige(r)
letsels (≤ 40 punten) dienen wel specifiek behandeld/begeleid te worden.
Patiënt Specifieke Klachten (PSK)
Ter inventarisatie van de ernst van de belangrijkste klachten kan gebruik worden gemaakt van het
meetinstrument Patiënt Specifieke Klachten. De patiënt benoemt drie activiteiten die door de patiënt
zelf als belangrijk ervaren worden en die niet te vermijden zijn (bijvoorbeeld: traplopen, hardlopen
op gras en uit de auto stappen). Aansluitend scoort de patiënt de moeilijkheidsgraad van die
activiteiten op drie 100mm Visual Analogue Scale (VAS).
Beslismoment EBP (Evidence Based Practice)
De fysiotherapeut herkent het klinisch beeld als normaal op basis van zijn kennis van weefselherstel
van een inversietrauma. De fysiotherapeut formuleert de volgende hypotheses:
- Pijnklachten rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
- Zwelling rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
- Afwijkend looppatroon rechter enkel op basis van gelaedeerde structuren laterale enkel.
Patiënt: vraagt om het aanleggen van een tape bandage.
Evidence: KNGF richtlijn enkelletsel.
- Beslissing: de volgende stap in het FMH kan worden uitgevoerd.
, 3. Fysiotherapeutisch onderzoek
Inspectie in rust:
1. Zorg voor een goede lichtinval in het lokaal en dat de temperatuur aangenaam is (+/- 20°C).
De ondergrond dient niet te glad te zijn en er dient voldoende ruimte (+/- 5 mtr.) te zijn om
de proefpersoon/patiënt te laten staan. De lichtinval mag geen vertekend beeld opleveren;
denk bijvoorbeeld aan schaduwwerking aan de contouren van het lichaam.
2. Vertel je proefpersoon/patiënt dat je een inspectie gaat uitvoeren om een indruk te krijgen
van de stand, vorm en symmetrie van de enkel.
- Leg ook uit wat een inspectie is; ‘ik ga dadelijk even van verschillende kanten naar
uw enkel kijken, en eventueel hoe u hier steun op neemt’
3. Laat de proefpersoon/patiënt de enkel en het onderbeen vrijmaken zodat je zicht hebt op de
structuren die je wilt zien
- ‘zou u uw schoenen, sokken en broek uit willen doen, zodat ik alles goed kan
bekijken’
4. Laat de proefpersoon/patiënt staan op 2 benen. Zorg ervoor dat je zelf voldoende ruimte
hebt om rondom de patiënt te kunnen lopen (ongeveer 2 meter) zodat je de enkel van
meerdere kanten kunt bekijken.
- Neemt de patiënt evenveel steun op beide voeten tijdens het staan?
- Bekijk globaal de stand, vorm en symmetrie van de enkel, zijn er bijzonderheden te
zien?
- Provoceert het staan de pijn? Waar geeft patiënt deze pijn aan (locatie pijn)?
5. Laat vervolgens de proefpersoon/patiënt de volgende houding aannemen: voeten ongeveer
10 cm (gesloten vuist) uit elkaar (deze afstand zorgt ervoor dat de patiënt stabiel staat en dat
je van dezelfde uitgangshouding uitgaat).
- Let bij het bekijken van dorsaal, ventraal en lateraal op het volgende: mate en de
locatie van de zwelling en het bestaan van een hematoom (= een bloeduitstorting is
een inwendige bloeding waarbij het bloed tussen de omliggende weefsels terecht
komt) (klein/groot/kleur).
- Bekijk de enkel van dorsaal en kijk naar de stand van de hiel en de achillespees.
- Bekijk de enkel van ventraal en kijk naar de stand van de voet en de enkel.
- Bekijk de enkel van lateraal (2x) en kijk naar de voetgewelven (= Het voetgewelf is
een bouwkundig samenstel waarin alle elementen van de voet, de gewrichten,
ligamenten en spieren, in onderlinge harmonie zijn)
6. Beëindig de inspectie en geef informatie aan de proefpersoon wat je is opgevallen.
Belangrijk: vertel ook ondertussen aan de patiënt wat je aan het doen bent en waar je naar kijkt.
Inspectie van het gaan
1. Vertel je patiënt dat je een inspectie gaat uitvoeren om een indruk te krijgen van het
gangpatroon.
2. Je instrueert je patiënt dat hij in het onderzoekslokaal op en neer moet lopen. Jij voert dan
de inspectie uit en aan het einde van de inspectie vertel je hem wat je bevindingen zijn. De
duur van het gaan in het onderzoekslokaal is afhankelijk van de tijd die jij nodig hebt om alle
items te bekijken om een indruk te verkrijgen van het gangpatroon.
3. Zorg ervoor dat je zelf voldoende ruimte hebt om rondom de patiënt te kunnen lopen
(ongeveer 2 meter) zodat je de enkel van meerdere kanten kunt bekijken.
