Neurobiologische achtergronden van opvoeding en ontwikkeling
Hoorcollege 1: Basis brein
Zenuwstelsel
Het zenuwstelsel bestaat uit twee onderdelen:
1. Centrale zenuwstelsel (binnenkant, CNS): hersenen en de ruggenmerg. In het
centrale zenuwstelsel komen de uitlopers uit het perifeer zenuwstelsel
terecht.
2. Perifeer zenuwstelsel (buitenkant, PNS): lichaamszenuwen die signalen
zenden en ontvangen vanuit verschillende onderdelen in het lichaam.
Het zenuwstelsel kan gezien worden als een grote kolom waar allemaal
verschillende zenuwbanen doorheen lopen.
Het perifeer zenuwstelsel (PNS) bestaat uit twee onderdelen:
• Somatisch zenuwstelsel: betreft de bewuste/vrijwillige controle van spieren (bijv.
grijpen) en sensorische informatie (bijv. aanraking of pijn). Zenuwen die je bewuste
acties controleren. Moet of kan je bij nadenken.
• Autonoom zenuwstelsel: betreft de onbewuste/onvrijwillige controle van
lichaamsfuncties (bijv. hartslag en ademhaling). Deze lichaamsfuncties gaan door
zonder dat je erbij stilstaat. En het zijn zenuwbanen die je lichaam in een staat van
rust of activiteit brengen. Hoef je niet bij na te denken en hoef je geen bewuste
controle over uit te oefenen, dat gaat automatisch.
Het autonoom zenuwstelsel bestaat uit twee onderdelen (met tegengestelde functie):
• Sympathisch zenuwstelsel: brengt het lichaam in actie ofwel, de mobilisatie van
energie (bijv. versnelling van de hartslag en ademhaling). Het
beschikbaar stellen van zenuwbanen zodat zij energie vrij maken
om je in actie te brengen. Speelt in stress stressor een grote rol.
• Parasympatisch zenuwstelsel: brengt het lichaam in rust ofwel, de
conservatie van energie (bijv. vertraging hartslag). Zenuwbanen die
je lichaam in rust brengen om energie te bewaren.
Hersenen
Het brein kan op verschillende manieren worden onderverdeeld, zoals in verschillende
systemen, cellen en netwerken. Grove onderverdeling van het brein
• Rhombencefalon: achterste hersenen
• Mesencefalon: middelste hersenen
• Prosencefalon: voorste hersenen
Rhombencefalon (achterste hersenen): bestaat uit drie structuren die essentieel zijn voor het
voortbestaan van een organisme. Zonder het Rhombencefalon is leven niet mogelijk. De
onderdelen van het Rhombencefalon zijn:
1. Medulla (verlengde van het ruggenmerg; bevindt zich in de schedel)
, Onderdeel van het brein dat de hersenen met het ruggenmerg verbindt. De meeste zenuwen
uit het perifeer zenuwstelsel verlaten hier het ruggenmerg. In de medulla
ontspringen de craniale zenuwen (hoofdzenuwen), dit zijn zenuwen die
rechtstreeks uit de hersenen en hersenstam ontspringen. De craniale
zenuwen geven informatie door tussen het brein en de verschillende delen
van het lichaam (organen), met name in gebieden als het hoofd en de nek.
Deze craniale zenuwen verlaten in de medulla het merg en staan,
bijvoorbeeld, in contact met het gezicht. Daarnaast is de medulla belangrijk
voor de vitale reflexen die nodig zijn om het leven in stand te houden (bijv.
ademhaling, hartslag, braken en hoesten).
2. Pons (brug)
De pons wordt ook wel de brug genoemd omdat het de plek is waar
de zenuwen elkaar kruisen van links naar rechts, en andersom, in het
ruggenmerg. Dit komt omdat veel lichaamsfuncties gekruist worden
aangestuurd. Zo stuurt de linkerhersenhelft je rechterhand aan en
andersom. In de pons ontspringen ook bepaalde craniale zenuwen.
3. Cerebellum (kleine hersenen)
De cerebellum is belangrijk voor de motoriek (balans, coördinatie en
gladheid van bewegingen) en voor de coördinatie van activiteiten in
verschillende hersengebieden die samen betrokken zijn bij het
uitvoeren van een functie. Bij motoriek is het belangrijk dat alle
individuele bewegingen op elkaar afgestemd zijn. De linker- en
rechtervoet moeten samen coördineren om de evenwicht te behouden.
Mesencefalon (middelste hersenen): is bij zoogdieren erg klein. In het brein van mensen is dit
een klein gedeelte en wordt ook wel het midden brein genoemd. Bij veel andere dieren (bijv.
reptielen) is het mesencefalon een veel prominenter deel van het brein. Hierdoor is het
functioneren van het mesencefalon ook een stuk belangrijker bij reptielen. De onderdelen van
het mesencefalon zijn:
• Tectum
• Tegmentum
• Colliculi
• Substantia nigra
De onderdelen van het hersenstam (de stam waar de rest van het brein aanhangt) zijn:
• Medulla
• Pons
• Mesencefalon (midden brein)
Prosencefalon (voorste hersenen)
• Diencefalon (tussenhersenen): bestaat uit de thalamus en de hypothalamus en liggen
boven op de hersenstam.
• Telencefalon (eindbrein): bestaat uit de cerebrale cortex, limbisch systeem en basale
ganglia.
Thalamus: heeft een centrale ligging, midden in het brein aan het eind van de hersenstam en
ligt dus als het ware als een klein bolletje in het hoofd, en heeft een centrale functie als relay-
station in het brein (input) en is van invloed op ons vermogen om te handelen en na te denken.
Informatie die uit je zintuigen naar binnen komt, komt als eerste naar binnen via de thalamus.
Hoorcollege 1: Basis brein
Zenuwstelsel
Het zenuwstelsel bestaat uit twee onderdelen:
1. Centrale zenuwstelsel (binnenkant, CNS): hersenen en de ruggenmerg. In het
centrale zenuwstelsel komen de uitlopers uit het perifeer zenuwstelsel
terecht.
2. Perifeer zenuwstelsel (buitenkant, PNS): lichaamszenuwen die signalen
zenden en ontvangen vanuit verschillende onderdelen in het lichaam.
Het zenuwstelsel kan gezien worden als een grote kolom waar allemaal
verschillende zenuwbanen doorheen lopen.
Het perifeer zenuwstelsel (PNS) bestaat uit twee onderdelen:
• Somatisch zenuwstelsel: betreft de bewuste/vrijwillige controle van spieren (bijv.
grijpen) en sensorische informatie (bijv. aanraking of pijn). Zenuwen die je bewuste
acties controleren. Moet of kan je bij nadenken.
• Autonoom zenuwstelsel: betreft de onbewuste/onvrijwillige controle van
lichaamsfuncties (bijv. hartslag en ademhaling). Deze lichaamsfuncties gaan door
zonder dat je erbij stilstaat. En het zijn zenuwbanen die je lichaam in een staat van
rust of activiteit brengen. Hoef je niet bij na te denken en hoef je geen bewuste
controle over uit te oefenen, dat gaat automatisch.
Het autonoom zenuwstelsel bestaat uit twee onderdelen (met tegengestelde functie):
• Sympathisch zenuwstelsel: brengt het lichaam in actie ofwel, de mobilisatie van
energie (bijv. versnelling van de hartslag en ademhaling). Het
beschikbaar stellen van zenuwbanen zodat zij energie vrij maken
om je in actie te brengen. Speelt in stress stressor een grote rol.
• Parasympatisch zenuwstelsel: brengt het lichaam in rust ofwel, de
conservatie van energie (bijv. vertraging hartslag). Zenuwbanen die
je lichaam in rust brengen om energie te bewaren.
Hersenen
Het brein kan op verschillende manieren worden onderverdeeld, zoals in verschillende
systemen, cellen en netwerken. Grove onderverdeling van het brein
• Rhombencefalon: achterste hersenen
• Mesencefalon: middelste hersenen
• Prosencefalon: voorste hersenen
Rhombencefalon (achterste hersenen): bestaat uit drie structuren die essentieel zijn voor het
voortbestaan van een organisme. Zonder het Rhombencefalon is leven niet mogelijk. De
onderdelen van het Rhombencefalon zijn:
1. Medulla (verlengde van het ruggenmerg; bevindt zich in de schedel)
, Onderdeel van het brein dat de hersenen met het ruggenmerg verbindt. De meeste zenuwen
uit het perifeer zenuwstelsel verlaten hier het ruggenmerg. In de medulla
ontspringen de craniale zenuwen (hoofdzenuwen), dit zijn zenuwen die
rechtstreeks uit de hersenen en hersenstam ontspringen. De craniale
zenuwen geven informatie door tussen het brein en de verschillende delen
van het lichaam (organen), met name in gebieden als het hoofd en de nek.
Deze craniale zenuwen verlaten in de medulla het merg en staan,
bijvoorbeeld, in contact met het gezicht. Daarnaast is de medulla belangrijk
voor de vitale reflexen die nodig zijn om het leven in stand te houden (bijv.
ademhaling, hartslag, braken en hoesten).
2. Pons (brug)
De pons wordt ook wel de brug genoemd omdat het de plek is waar
de zenuwen elkaar kruisen van links naar rechts, en andersom, in het
ruggenmerg. Dit komt omdat veel lichaamsfuncties gekruist worden
aangestuurd. Zo stuurt de linkerhersenhelft je rechterhand aan en
andersom. In de pons ontspringen ook bepaalde craniale zenuwen.
3. Cerebellum (kleine hersenen)
De cerebellum is belangrijk voor de motoriek (balans, coördinatie en
gladheid van bewegingen) en voor de coördinatie van activiteiten in
verschillende hersengebieden die samen betrokken zijn bij het
uitvoeren van een functie. Bij motoriek is het belangrijk dat alle
individuele bewegingen op elkaar afgestemd zijn. De linker- en
rechtervoet moeten samen coördineren om de evenwicht te behouden.
Mesencefalon (middelste hersenen): is bij zoogdieren erg klein. In het brein van mensen is dit
een klein gedeelte en wordt ook wel het midden brein genoemd. Bij veel andere dieren (bijv.
reptielen) is het mesencefalon een veel prominenter deel van het brein. Hierdoor is het
functioneren van het mesencefalon ook een stuk belangrijker bij reptielen. De onderdelen van
het mesencefalon zijn:
• Tectum
• Tegmentum
• Colliculi
• Substantia nigra
De onderdelen van het hersenstam (de stam waar de rest van het brein aanhangt) zijn:
• Medulla
• Pons
• Mesencefalon (midden brein)
Prosencefalon (voorste hersenen)
• Diencefalon (tussenhersenen): bestaat uit de thalamus en de hypothalamus en liggen
boven op de hersenstam.
• Telencefalon (eindbrein): bestaat uit de cerebrale cortex, limbisch systeem en basale
ganglia.
Thalamus: heeft een centrale ligging, midden in het brein aan het eind van de hersenstam en
ligt dus als het ware als een klein bolletje in het hoofd, en heeft een centrale functie als relay-
station in het brein (input) en is van invloed op ons vermogen om te handelen en na te denken.
Informatie die uit je zintuigen naar binnen komt, komt als eerste naar binnen via de thalamus.
