2017-18 FARMACOLOGIE
Optometrie Jaar 3
Elise de Ruiter
HOGESCHOOL UTRECHT
,Table of Contents
INLEIDING ........................................................................................................................ 4
GLAUCOOM & OCULAIRE HYPERTENSIE ............................................................................ 8
SIX STEP MODEL GLAUCOOM ................................................................................................... 8
GLAUCOOM MEDICATIE ........................................................................................................... 8
BETABLOKKERS ...................................................................................................................... 10
WERKING ...................................................................................................................................... 10
TIMOLOL ....................................................................................................................................... 10
BETOPTIC® .................................................................................................................................... 12
OVERIGE BETABLOKKERS ............................................................................................................. 12
KOOLZUURANHYDRASE REMMERS ......................................................................................... 13
WERKING ...................................................................................................................................... 13
DORZOLAMIDE (TRUSOPT®) ........................................................................................................ 13
DORZOLAMIDE/TIMOLOL (COSOPT®) .......................................................................................... 14
BRINZOLAMIDE (AZOPT®) ........................................................................................................... 14
BRINZOLAMIDE/TIMOLOL ............................................................................................................ 14
ACETAZOLAMIDE (DIAMOX®)....................................................................................................... 15
A2-ADRENERGE AGONISTEN................................................................................................... 15
WERKING ...................................................................................................................................... 15
BRIMONIDINE (ALPHAGAN®) ...................................................................................................... 15
APRACLONIDINE (IODIPINE®) ...................................................................................................... 16
PROSTAGLANDINE-ANALOGEN ............................................................................................... 16
MIOTICA ................................................................................................................................ 18
PILOCARPINE ................................................................................................................................ 18
.............................................................................................................................................. 18
DECONGESTIVA/ADSTRINGENTIA ................................................................................... 19
DEFINITIES ............................................................................................................................. 19
VERSTREKKINGEN DECONGESTIVA ......................................................................................... 19
SIX STEP AANPAK DECONGESTIVA .......................................................................................... 20
NHG STANDAARD RODE OOG ................................................................................................. 20
AANGRIJPINGSPUNT DECONGESTIVA ..................................................................................... 20
OXYMETAZOLINE ................................................................................................................... 21
FENYLEFRINE ......................................................................................................................... 21
MYDRIATICA .................................................................................................................. 23
INDICATIES ............................................................................................................................ 23
VERSTREKKINGEN .................................................................................................................. 23
SIX STEP AANPAK ................................................................................................................... 23
INDELING MYDRIATICA .......................................................................................................... 24
PARASYMPATHICOLYTICA ...................................................................................................... 24
SYMPATHICOMIMETICA ......................................................................................................... 29
ZWANGERSCHAP ................................................................................................................... 30
LACTATIE ............................................................................................................................... 30
ANTIBIOTICA .................................................................................................................. 31
ACHTERGROND INFORMATIE ................................................................................................. 31
BACTERIEN ............................................................................................................................ 32
ANTIBIOTICA.......................................................................................................................... 34
ANTIBIOTICA EN HET RODE OOG ............................................................................................ 36
ANTIBIOTICA BIJ BACTERIELE CONJUNCTIVITIS ........................................................................ 38
, ANTIBIOTICA BIJ BLEFARITIS ................................................................................................... 41
HERPES SIMPLEX BLEFARITIS / KERATITIS ............................................................................... 42
ZWANGERSCHAP EN LACTATIE ............................................................................................... 43
OVERIGE GROEPEN ANTIBIOTICA............................................................................................ 45
ANTISEPTISCHE MIDDELEN .......................................................................................................... 45
MACROLIDEN ............................................................................................................................... 47
AMINOGLYCOSIDEN ..................................................................................................................... 47
CHINOLONEN................................................................................................................................ 49
CORTICOSTEROIDEN ....................................................................................................... 51
ACHTERGROND INFORMATIE ................................................................................................. 51
CORTICOSTEROIDEN IN HET OOG ........................................................................................... 54
MIDDELEN BIJ ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ................................................................. 56
ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ............................................................................................... 56
IMMUNOLOGIE ...................................................................................................................... 57
WERKINGSMECHANISME ANTI-ALLERGIE MIDDELEN .............................................................. 58
AANPAK ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ................................................................................. 58
CROMONEN ........................................................................................................................... 59
ANTIHISTAMINICA ................................................................................................................. 60
ZWANGERSCHAP EN LACTATIE ............................................................................................... 61
MIDDELEN BIJ DROGE OGEN ........................................................................................... 64
LOKALE ANAESTHETICA .................................................................................................. 68
DIVERSE PREPARATEN & NSAIDS .................................................................................... 72
DIVERSE PREPARATEN............................................................................................................ 72
NSAIDS .................................................................................................................................. 73
MIDDELEN BIJ MACULADEGENERATIE ............................................................................. 76
MACULADEGENERATIE ........................................................................................................... 76
BEHANDELING AMD ............................................................................................................... 76
VERTPORFINE (Visudyne) ....................................................................................................... 77
VEGF-A BLOKKERS .................................................................................................................. 78
,INLEIDING
LITERATUUR EN NASLAGWERKEN
• Medical Pharmacology at a Glance
• www.farmacotherapeutischkompas.nl
o Bij voorkeur www (en niet de app)
o Eigenschappen geneesmiddelen in NL op de markt
o Kan verouderd zijn (wordt niet regelmatig geüpdatet)
• www.lareb.nl
o Nederlands bijwerkingen centrum
o Daarnaast ook geneesmiddelen bij borstvoeding en zwangerschap
• www.kinderformularium.nl
o Geneesmiddelen bij kinderen
GENEESMIDDEL
Geneesmiddel – vorm waarin een ‘geneeskrachtige stof’ (farmacon) aan de gebruiker wordt
toegediend
• Definitie. ‘Een substantie of een samenstel van substanties die bestemd is om
worden toegediend of aangewend voor dan wel op enigerlei wijze wordt
gepresenteerd als zijnde geschikt voor:
o het genezen of voorkomen van een ziekte, gebrek, wond of pijn bij de mens
o het stellen van een geneeskundige diagnose bij de mens
o het herstellen, verbeteren of anderszins wijzigen van fysiologische functies
bij de mens door een farmacologisch, immunologisch of metabolisch effect te
bewerkstelligen.
• Wanneer?
o Bij diagnose
o Ter symptoomsbestrijding
o Ter verlichting van klachten
o Ter diagnose
• Registratie als Geneesmiddel
o Niet zomaar/zondermeer! Stringente voorwaarden.
o Registratie op Europees en/of landelijk niveau
▪ Europe: EMEA
▪ NL: CBG-MEB
• Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
beoordeelt en bewaakt de werkzaamheid, risico’s en kwaliteit
van geneesmiddelen voor mens en dier. Ook beoordeelt het
CBG de veiligheid van nieuwe voedingsmiddelen voor de
mens.
,FARMACOLOGIE versus FARMACOTHERAPIE
Farmacologie
• Leer van geneesmiddelen
• Kennis v/d interactie tussen het farmacon en het levend biologisch systeem
(substraat, mens)
Farmacotherapie
• Toepassen van geneesmiddelen (bij patiënten)
• Wie mag geneesmiddelen toepassen/voorschrijven? Volgens de wet BIG…
Six Step Model
Zes stappen om tot een rationeel behandelplan te komen via denkstappen en
beslismomenten.
1. Problemen specificeren
2. Stel doel behandeling vast: therapiedoel(en)
3. Behandelmogelijkheden bepalen
4. Selecteer geschikte behandeling
5. Stel vast, zet behandeling in
6. Follow-up
OPTOMETRISTEN
Wet BIG Artikel 34
• Wettelijk beschermde opleidingstitel
• Geen wettelijk register
• Geen tuchtrecht
Optometristen mogen niet voorschrijven!
• Wat wel? Optometristen mogen verschillende middelen ter ondersteuning van
optometrisch diagnose toedienen.
o Artikel 5: Mydriatica, cycloplegia, lokale anesthetica en kleurstoffen,
fenylefrine 2,5%
,OCULAR PHARMACOLOGY
,
, GLAUCOOM & OCULAIRE HYPERTENSIE
SIX STEP MODEL GLAUCOOM
1. Probleem: type glaucoom, oculaire hypertensie
2. Doel behandeling: verlagen IOD, verbeteren afvoer, gewenste uitkomsten vaststellen
3. Behandelmogelijkheden: niet-medicamenteus? Medicatie: vorm (druppels? oraal?)
4. Geschikte behandeling: patiëntkenmerken, contraïndicaties/comorbiditeit,
interacties, etc.
5. Inzetten behandeling: plan & info patiënt
a. Afstemming met patient is zeer belangrijk! Leg uit wat waar de geneesmiddel
voor dient, wat hij/zij kan verwachten, wat de bijwerkingen zijn, etc.
GLAUCOOM MEDICATIE
Er is een progressieve stijging van
glaucoom medicatie gebruik.
Aantal verstrekkingen (x1.000) van de drie meest verstrekte glaucoom medicatie (timolol,
timolol combinatiepreparaten en latanoprost).
Opmerkelijk is de stijging van timolol
comibnatiepreparaten (meestal combi timolol
met latanoprost)!
Stastistiek
• 60-jarige: kans 1% op glaucoom (binnen 5 jaar)
• 80-jarige: kans 3% op glaucoom (binnen 5 jaar)
Meest voorkomend: POAG, >40 jaar
Optometrie Jaar 3
Elise de Ruiter
HOGESCHOOL UTRECHT
,Table of Contents
INLEIDING ........................................................................................................................ 4
GLAUCOOM & OCULAIRE HYPERTENSIE ............................................................................ 8
SIX STEP MODEL GLAUCOOM ................................................................................................... 8
GLAUCOOM MEDICATIE ........................................................................................................... 8
BETABLOKKERS ...................................................................................................................... 10
WERKING ...................................................................................................................................... 10
TIMOLOL ....................................................................................................................................... 10
BETOPTIC® .................................................................................................................................... 12
OVERIGE BETABLOKKERS ............................................................................................................. 12
KOOLZUURANHYDRASE REMMERS ......................................................................................... 13
WERKING ...................................................................................................................................... 13
DORZOLAMIDE (TRUSOPT®) ........................................................................................................ 13
DORZOLAMIDE/TIMOLOL (COSOPT®) .......................................................................................... 14
BRINZOLAMIDE (AZOPT®) ........................................................................................................... 14
BRINZOLAMIDE/TIMOLOL ............................................................................................................ 14
ACETAZOLAMIDE (DIAMOX®)....................................................................................................... 15
A2-ADRENERGE AGONISTEN................................................................................................... 15
WERKING ...................................................................................................................................... 15
BRIMONIDINE (ALPHAGAN®) ...................................................................................................... 15
APRACLONIDINE (IODIPINE®) ...................................................................................................... 16
PROSTAGLANDINE-ANALOGEN ............................................................................................... 16
MIOTICA ................................................................................................................................ 18
PILOCARPINE ................................................................................................................................ 18
.............................................................................................................................................. 18
DECONGESTIVA/ADSTRINGENTIA ................................................................................... 19
DEFINITIES ............................................................................................................................. 19
VERSTREKKINGEN DECONGESTIVA ......................................................................................... 19
SIX STEP AANPAK DECONGESTIVA .......................................................................................... 20
NHG STANDAARD RODE OOG ................................................................................................. 20
AANGRIJPINGSPUNT DECONGESTIVA ..................................................................................... 20
OXYMETAZOLINE ................................................................................................................... 21
FENYLEFRINE ......................................................................................................................... 21
MYDRIATICA .................................................................................................................. 23
INDICATIES ............................................................................................................................ 23
VERSTREKKINGEN .................................................................................................................. 23
SIX STEP AANPAK ................................................................................................................... 23
INDELING MYDRIATICA .......................................................................................................... 24
PARASYMPATHICOLYTICA ...................................................................................................... 24
SYMPATHICOMIMETICA ......................................................................................................... 29
ZWANGERSCHAP ................................................................................................................... 30
LACTATIE ............................................................................................................................... 30
ANTIBIOTICA .................................................................................................................. 31
ACHTERGROND INFORMATIE ................................................................................................. 31
BACTERIEN ............................................................................................................................ 32
ANTIBIOTICA.......................................................................................................................... 34
ANTIBIOTICA EN HET RODE OOG ............................................................................................ 36
ANTIBIOTICA BIJ BACTERIELE CONJUNCTIVITIS ........................................................................ 38
, ANTIBIOTICA BIJ BLEFARITIS ................................................................................................... 41
HERPES SIMPLEX BLEFARITIS / KERATITIS ............................................................................... 42
ZWANGERSCHAP EN LACTATIE ............................................................................................... 43
OVERIGE GROEPEN ANTIBIOTICA............................................................................................ 45
ANTISEPTISCHE MIDDELEN .......................................................................................................... 45
MACROLIDEN ............................................................................................................................... 47
AMINOGLYCOSIDEN ..................................................................................................................... 47
CHINOLONEN................................................................................................................................ 49
CORTICOSTEROIDEN ....................................................................................................... 51
ACHTERGROND INFORMATIE ................................................................................................. 51
CORTICOSTEROIDEN IN HET OOG ........................................................................................... 54
MIDDELEN BIJ ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ................................................................. 56
ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ............................................................................................... 56
IMMUNOLOGIE ...................................................................................................................... 57
WERKINGSMECHANISME ANTI-ALLERGIE MIDDELEN .............................................................. 58
AANPAK ALLERGISCHE CONJUNCTIVITIS ................................................................................. 58
CROMONEN ........................................................................................................................... 59
ANTIHISTAMINICA ................................................................................................................. 60
ZWANGERSCHAP EN LACTATIE ............................................................................................... 61
MIDDELEN BIJ DROGE OGEN ........................................................................................... 64
LOKALE ANAESTHETICA .................................................................................................. 68
DIVERSE PREPARATEN & NSAIDS .................................................................................... 72
DIVERSE PREPARATEN............................................................................................................ 72
NSAIDS .................................................................................................................................. 73
MIDDELEN BIJ MACULADEGENERATIE ............................................................................. 76
MACULADEGENERATIE ........................................................................................................... 76
BEHANDELING AMD ............................................................................................................... 76
VERTPORFINE (Visudyne) ....................................................................................................... 77
VEGF-A BLOKKERS .................................................................................................................. 78
,INLEIDING
LITERATUUR EN NASLAGWERKEN
• Medical Pharmacology at a Glance
• www.farmacotherapeutischkompas.nl
o Bij voorkeur www (en niet de app)
o Eigenschappen geneesmiddelen in NL op de markt
o Kan verouderd zijn (wordt niet regelmatig geüpdatet)
• www.lareb.nl
o Nederlands bijwerkingen centrum
o Daarnaast ook geneesmiddelen bij borstvoeding en zwangerschap
• www.kinderformularium.nl
o Geneesmiddelen bij kinderen
GENEESMIDDEL
Geneesmiddel – vorm waarin een ‘geneeskrachtige stof’ (farmacon) aan de gebruiker wordt
toegediend
• Definitie. ‘Een substantie of een samenstel van substanties die bestemd is om
worden toegediend of aangewend voor dan wel op enigerlei wijze wordt
gepresenteerd als zijnde geschikt voor:
o het genezen of voorkomen van een ziekte, gebrek, wond of pijn bij de mens
o het stellen van een geneeskundige diagnose bij de mens
o het herstellen, verbeteren of anderszins wijzigen van fysiologische functies
bij de mens door een farmacologisch, immunologisch of metabolisch effect te
bewerkstelligen.
• Wanneer?
o Bij diagnose
o Ter symptoomsbestrijding
o Ter verlichting van klachten
o Ter diagnose
• Registratie als Geneesmiddel
o Niet zomaar/zondermeer! Stringente voorwaarden.
o Registratie op Europees en/of landelijk niveau
▪ Europe: EMEA
▪ NL: CBG-MEB
• Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
beoordeelt en bewaakt de werkzaamheid, risico’s en kwaliteit
van geneesmiddelen voor mens en dier. Ook beoordeelt het
CBG de veiligheid van nieuwe voedingsmiddelen voor de
mens.
,FARMACOLOGIE versus FARMACOTHERAPIE
Farmacologie
• Leer van geneesmiddelen
• Kennis v/d interactie tussen het farmacon en het levend biologisch systeem
(substraat, mens)
Farmacotherapie
• Toepassen van geneesmiddelen (bij patiënten)
• Wie mag geneesmiddelen toepassen/voorschrijven? Volgens de wet BIG…
Six Step Model
Zes stappen om tot een rationeel behandelplan te komen via denkstappen en
beslismomenten.
1. Problemen specificeren
2. Stel doel behandeling vast: therapiedoel(en)
3. Behandelmogelijkheden bepalen
4. Selecteer geschikte behandeling
5. Stel vast, zet behandeling in
6. Follow-up
OPTOMETRISTEN
Wet BIG Artikel 34
• Wettelijk beschermde opleidingstitel
• Geen wettelijk register
• Geen tuchtrecht
Optometristen mogen niet voorschrijven!
• Wat wel? Optometristen mogen verschillende middelen ter ondersteuning van
optometrisch diagnose toedienen.
o Artikel 5: Mydriatica, cycloplegia, lokale anesthetica en kleurstoffen,
fenylefrine 2,5%
,OCULAR PHARMACOLOGY
,
, GLAUCOOM & OCULAIRE HYPERTENSIE
SIX STEP MODEL GLAUCOOM
1. Probleem: type glaucoom, oculaire hypertensie
2. Doel behandeling: verlagen IOD, verbeteren afvoer, gewenste uitkomsten vaststellen
3. Behandelmogelijkheden: niet-medicamenteus? Medicatie: vorm (druppels? oraal?)
4. Geschikte behandeling: patiëntkenmerken, contraïndicaties/comorbiditeit,
interacties, etc.
5. Inzetten behandeling: plan & info patiënt
a. Afstemming met patient is zeer belangrijk! Leg uit wat waar de geneesmiddel
voor dient, wat hij/zij kan verwachten, wat de bijwerkingen zijn, etc.
GLAUCOOM MEDICATIE
Er is een progressieve stijging van
glaucoom medicatie gebruik.
Aantal verstrekkingen (x1.000) van de drie meest verstrekte glaucoom medicatie (timolol,
timolol combinatiepreparaten en latanoprost).
Opmerkelijk is de stijging van timolol
comibnatiepreparaten (meestal combi timolol
met latanoprost)!
Stastistiek
• 60-jarige: kans 1% op glaucoom (binnen 5 jaar)
• 80-jarige: kans 3% op glaucoom (binnen 5 jaar)
Meest voorkomend: POAG, >40 jaar
