Leefklimaat in de klinische forensische zorg
Hoofdstuk 9 – Behandeldilemma’s in de forensische psychiatrische setting
Je komt diverse dillema’s tegen in de forensische psychiatrie, denk aan:
- Internet- en telefoongebruik
- Relaties en seks onder patiënten
- Rook- en softdrugsgebruik
Dit zijn dilemma’s, omdat enerzijds patiënten beperkt moeten worden gezien ze hier voor een straf
zitten en het nadelige gevolgen kan hebben als ze hiervan gebruik maken. Anderzijds is de overstap
groter als ze weer vrij zijn om naar buiten te gaan en met deze middelen opnieuw worden verleid.
Straf
Vanuit een punitieve en beheersmatige visie is het verblijf in een forensische kliniek onderdeel van
vergelding voor gepleegde delicten en dit dient ‘sober te zijn om de belastingbetaler te ontlasten’.
Dit betekent in concreto dat er van instellingen wordt verwacht dat ‘het op een humane manier ten
uitvoerleggen van de straf’ en de ruimte daarbinnen, voor justitiabelen voor eigen keuzes en
handelen sterk begrensd moet worden.
Vanuit wetenschappelijk oogpunt is deze manier niet houdbaar, uit veel onderzoek blijkt dat straf en
vergelding op gespannen voet staan met behandeling, herstel en recidive-vermindering.
Beheersen
Het beheersmatige model gaat uit van een maakbare samenleving en dus ook van een maakbare
klinieksamenleving. In termen van risico en behandeling staan menselijke behoeften naar middelen,
seks en andere zaken voor risico’s die binnen het behandelmilieu dienen te worden uitgebannen.
Middelengebruik = criminele handel/mogelijkheid tot chantage
Seks = mogelijkheid tot onderlinge ruzies
Internetgebruik = mogelijkheid tot het downloaden van kinderporno
Dit zijn vanuit het oogpunt van beheersing onwenselijke zaken en dus is verbieden het devies.
Problemen van het verbieden zijn echter wel dat:
- Er een ‘playing the system’-spel ontstaat en patiënten de uitdaging zien om ondanks alle
veiligheidsmaatregelen het toch voor elkaar te krijgen.
- Het onder dwang weghalen van alle verleidingen van de maatschappij bereidt patiënten niet voor
op de werkelijkheid van die maatschappij (watjestheorie).
Persoonsgerichte benadering en risicomanagement
Deze theorie gaat uit van herstel van de patiënt gekoppeld aan risicomanagement =
De persoonsgerichte benadering.
Herstel en behandeling van patiënten moet aandacht schenken aan:
- de risico’s die een patiënt met zich meebrengt voor zichzelf en de samenleving
- de behoeften van een patiënt
- de responsiviteit van de patiënt voor de behandeling (RNR-model)
Dit betekent dat een behandeling aan RNR-beginselen aandacht moet schenken, en dat er maatwerk
nodig is als het gaat om risico’s met betrekking tot seks, internetgebruik en middelengebruik.
Vanuit een persoonsgerichte benadering kan er voor gekozen worden om problematisch gebruik
(seks, drugs, internet) therapeutisch te hanteren door het gesprek erover aan te gaan.
Het doel van de behandeling is dat patiënten straks weer naar eigen mogelijkheden kunnen
functioneren in onze samenleving en zijn eigen risicosignalen leert herkennen.
Deze persoonsgerichte aanpak is daarom een zaak van risicomanagement met continue observatie
en contact met de patiënt om vervolgens een afweging te maken.
Hoofdstuk 9 – Behandeldilemma’s in de forensische psychiatrische setting
Je komt diverse dillema’s tegen in de forensische psychiatrie, denk aan:
- Internet- en telefoongebruik
- Relaties en seks onder patiënten
- Rook- en softdrugsgebruik
Dit zijn dilemma’s, omdat enerzijds patiënten beperkt moeten worden gezien ze hier voor een straf
zitten en het nadelige gevolgen kan hebben als ze hiervan gebruik maken. Anderzijds is de overstap
groter als ze weer vrij zijn om naar buiten te gaan en met deze middelen opnieuw worden verleid.
Straf
Vanuit een punitieve en beheersmatige visie is het verblijf in een forensische kliniek onderdeel van
vergelding voor gepleegde delicten en dit dient ‘sober te zijn om de belastingbetaler te ontlasten’.
Dit betekent in concreto dat er van instellingen wordt verwacht dat ‘het op een humane manier ten
uitvoerleggen van de straf’ en de ruimte daarbinnen, voor justitiabelen voor eigen keuzes en
handelen sterk begrensd moet worden.
Vanuit wetenschappelijk oogpunt is deze manier niet houdbaar, uit veel onderzoek blijkt dat straf en
vergelding op gespannen voet staan met behandeling, herstel en recidive-vermindering.
Beheersen
Het beheersmatige model gaat uit van een maakbare samenleving en dus ook van een maakbare
klinieksamenleving. In termen van risico en behandeling staan menselijke behoeften naar middelen,
seks en andere zaken voor risico’s die binnen het behandelmilieu dienen te worden uitgebannen.
Middelengebruik = criminele handel/mogelijkheid tot chantage
Seks = mogelijkheid tot onderlinge ruzies
Internetgebruik = mogelijkheid tot het downloaden van kinderporno
Dit zijn vanuit het oogpunt van beheersing onwenselijke zaken en dus is verbieden het devies.
Problemen van het verbieden zijn echter wel dat:
- Er een ‘playing the system’-spel ontstaat en patiënten de uitdaging zien om ondanks alle
veiligheidsmaatregelen het toch voor elkaar te krijgen.
- Het onder dwang weghalen van alle verleidingen van de maatschappij bereidt patiënten niet voor
op de werkelijkheid van die maatschappij (watjestheorie).
Persoonsgerichte benadering en risicomanagement
Deze theorie gaat uit van herstel van de patiënt gekoppeld aan risicomanagement =
De persoonsgerichte benadering.
Herstel en behandeling van patiënten moet aandacht schenken aan:
- de risico’s die een patiënt met zich meebrengt voor zichzelf en de samenleving
- de behoeften van een patiënt
- de responsiviteit van de patiënt voor de behandeling (RNR-model)
Dit betekent dat een behandeling aan RNR-beginselen aandacht moet schenken, en dat er maatwerk
nodig is als het gaat om risico’s met betrekking tot seks, internetgebruik en middelengebruik.
Vanuit een persoonsgerichte benadering kan er voor gekozen worden om problematisch gebruik
(seks, drugs, internet) therapeutisch te hanteren door het gesprek erover aan te gaan.
Het doel van de behandeling is dat patiënten straks weer naar eigen mogelijkheden kunnen
functioneren in onze samenleving en zijn eigen risicosignalen leert herkennen.
Deze persoonsgerichte aanpak is daarom een zaak van risicomanagement met continue observatie
en contact met de patiënt om vervolgens een afweging te maken.
