Hoorcollege 3 – Internationaal privaatrecht – Toepasselijk recht algemeen en overeenkomsten
Von Savigny is bedenker van het IPR systeem, van het conflictrechtelijke systeem, wat in Europa op
dit moment gangbaar is. Duitse rechtsgeleerde, uit de romantische school. Von Savigny is bekend van
het systeem omtrent de vraag wel recht van toepassing is.
Normaal gesproken heb je een rechtssysteem dat beheerst jou overeenkomst. Kan je nou met een
rechtskeuze niet alleen het toepasselijke recht wegkrijgen maar ook integraal vervangen door ander
recht dat dan de overeenkomst zal beheersen? = conflictenrechtelijke rechtskeuze.Bij
materieelrechtelijke rechtskeuze: bij wijze van invulling van de overeenkomst kan je regels gebruiken
uit een ander systeem. Dus je vervangt het recht niet, je vult het aan met ander recht.
- Dus valt het recht weg?
- Wordt het gekozen recht, het heersende recht of aanvulling?
Er is nog een derde model.
Toepasselijk recht
De Noorse journaliste en
de Afghaanse boekhandelaar
Met dank aan Hans Petter Graver
Verhaal.
Er was eens een Noorse journaliste die gespecialiseerd was in verslaggeving vanuit oorlogsgebieden,
zij besloot naar Afghanistan te gaan om verslag te doen van de strijd tegen Al Qaida, maar zoals dat
tegenwoordig gaat in de verslaggeving in het Westen wilde ze niet alleen technische details
doorsturen naar de kranten maar ook kijken wat de oorlog betekende voor de mensen/wat daar leefde/
wat de problemen waren. Om dat te doen ging ze in huis wonen (ze bleef een tijd) van een
boekhandelaar in Kaboel, die ook wist wat ze kwam doen, met het oog op niet alleen maar stukken,
maar dus ook op een langer en groter verhaal. Dat verhaal verscheen als stukken in de kranten en
later als geheel in een boek in Noorwegen en werd ook vertaald naar het Nederlands/Afgaans. Dus
die meneer van de boekhandelaar zag zijn gezin terug in een boek op een manier waar hij heel erg
van schrok. Hij klaagde dat zijn eer was aangetast en hij zijn gezicht niet meer kan laten zien in
Kaboel omdat zij allemaal details had verteld over zijn familie. Werd een juridische procedure.
Vervolgens is de vraag, welk recht is van toepassing? Dus Noorse journalisten, uitgeverij in
Noorwegen, alle standaarden/recht van Noorwegen is voldaan, maar vanuit het perspectief van de
boekhandelaar in Kaboel zou dit anders liggen, dit is voor hem niet logisch. Het gaan om zijn rechten,
hij meent dan ook dat het om het Afghaanse recht zal gaan. In zijn omgeving in zijn eer aangetast en
daar wil hij graag een remedie voor. Dat dilemma dat beoogd het conflictenrecht op te lossen, dus als
je beslist dat Noorse rechter bevoegd is, dan moet je dus alsnog bepalen welk recht bepalend is/van
toepassing is. Zoals uit dit verhaal blijkt is het dus een lastige keuze. Je kan het verhaal vanaf twee
kanten vertellen, vanaf de ene kant is Noors recht niet meer dan logisch en vanaf de andere kant is
Agfhaans recht niet meer dan logisch. Dit probeert dus het conflictenrecht op te lossen.
Hoe om te gaan met internationale gevallen?
Wel of niet toekennen van rechten aan buitenlanders?
Eigen regels voor internationale gevallen?
o Lex mercatoria (regels die gelden in internationale handel, internationale handel is een
eigensoortige handel en heeft dus eigen regels nodig)
o Eenvormig recht bijv. Weens Koopverdrag (eigenstandige, uniforme regel, voor
internationale gevallen)
o Materieel IPR (nationale regel voor internationale gevallen)
Zelfde regels als voor interne gevallen – maar wiens regels dan?
o Conflictenrecht (los dit op)
1
, Hoe kies je dan het recht? Twee grote systemen, historisch gezien. Ene systeem gaat uit van de
rechtsregel, wat is de reikwijdte van de regel? Alles wat een persoon betrof, reisde met de persoon
mee. Dus als je getrouwd zou zijn in NL dan ben je dat ook in DE en BE. Je status als persoon reist
mee, dat is het personele statuut. Terwijl alles wat gebonden was aan de grond, aan de zaken,
eigendom van goederen, dat was gebaseerd op territorialiteit. Daar hing het af waar staat het huis,
waar bevindt de koe zich. Dit ging op het reëel statuut (algemene gelding in de ruimte).
Statutenleer/governmental interest analysis
Concrete rechtsregel/statuut als uitgangspunt
Toepassingspretentie / scope rule / werkingssfeer
o Territoriaal, personeel, autonomie?
o Algemene gelding in tijd of in plaats?
Valt casus binnen werkingssfeer van de regel/statuut?
Zo ja: Rechtsregel/statuut is van toepassing.
Comitas gentium als grond voor toepassing buitenlands recht: respect voor het belang van bevriende
staten.
Hier zie je dus dat het heel erg gaat om de toepassing van de regel. Privaatrecht een uiting van
soevereiniteit. Terwijl bij Von Savigny het gaat om het privaatrecht een uiting van de volkswil.
Het systeem van Von Savigny
Rechtsverhouding als uitgangspunt
Per categorie verwijzingsregel: aanknopingspunt/aanknopingsladder
Onderbrenging van de casus in een verwijzingscategorie: kwalificatie
Toepassen van de verwijzingsregel op de feiten van de casus = lex causae = op de
rechtsverhouding van toepassing zijnde recht
Sitz van de internationale rechtsverhouding
Entscheidungsharmonie
De blinddoek van Von Savigny
Rechtszekerheid. Het is te bepalen waar de internationale rechtsverhouding het beste kan worden
thuisgebracht, de sitz van de internationale rechtsverhouding (dat een overeenkomst thuis hoort hier
en een huwelijk thuis hoort daar). Om dit te kunnen doen moest hij duidelijk definiëren wat hij onder
privaatrecht bestond. Hij ging uit van het zuivere privaatrecht, als er maar staatsbelangen bij
betrokken waren dan viel dat buiten het privaatrecht. Je koppelt de belangen van staten dus los, je
concentreert je op de rechtsverhouding tussen private personen, die probeer je thuis te brengen bij het
meest betrokken recht, met de gedachte dat als je dat zuiver doet, dat elk land op hetzelfde uitkomt en
dat je dan dus beslissingsharmonie bereikt oftewel entscheidungsharmonie. Daarvoor moest je het een
en ander negeren en dat wordt de blinddoek van Von Savigny genoemd. Dat er wel degelijk
verschillen zijn tussen systemen en wel degelijk belangen zijn bij het privaatrecht dat ‘zie je even niet’.
Aan het systeem liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag:
Klassieke savigniaanse uitgangspunten
Multilateraal – geen voorkeur voor het eigen recht – neutraal tav bron
Internationaal privaatrechtelijke gerechtigheid, niet materieel betere recht. Neutraal tav
uitkomst
Gelijkwaardigheid van rechtssystemen als uitgangspunt
Gebaseerd op strikte scheiding privaatrecht/publiekrecht. Geen publiek belang bij private
rechtspleging
Neutraal – indirect – abstract
Dit is allang niet meer zo, maar we hebben zijn systeem nog wel behouden.
Basis van dit systeem:
De meerzijdige verwijzingsregel 1
2
Von Savigny is bedenker van het IPR systeem, van het conflictrechtelijke systeem, wat in Europa op
dit moment gangbaar is. Duitse rechtsgeleerde, uit de romantische school. Von Savigny is bekend van
het systeem omtrent de vraag wel recht van toepassing is.
Normaal gesproken heb je een rechtssysteem dat beheerst jou overeenkomst. Kan je nou met een
rechtskeuze niet alleen het toepasselijke recht wegkrijgen maar ook integraal vervangen door ander
recht dat dan de overeenkomst zal beheersen? = conflictenrechtelijke rechtskeuze.Bij
materieelrechtelijke rechtskeuze: bij wijze van invulling van de overeenkomst kan je regels gebruiken
uit een ander systeem. Dus je vervangt het recht niet, je vult het aan met ander recht.
- Dus valt het recht weg?
- Wordt het gekozen recht, het heersende recht of aanvulling?
Er is nog een derde model.
Toepasselijk recht
De Noorse journaliste en
de Afghaanse boekhandelaar
Met dank aan Hans Petter Graver
Verhaal.
Er was eens een Noorse journaliste die gespecialiseerd was in verslaggeving vanuit oorlogsgebieden,
zij besloot naar Afghanistan te gaan om verslag te doen van de strijd tegen Al Qaida, maar zoals dat
tegenwoordig gaat in de verslaggeving in het Westen wilde ze niet alleen technische details
doorsturen naar de kranten maar ook kijken wat de oorlog betekende voor de mensen/wat daar leefde/
wat de problemen waren. Om dat te doen ging ze in huis wonen (ze bleef een tijd) van een
boekhandelaar in Kaboel, die ook wist wat ze kwam doen, met het oog op niet alleen maar stukken,
maar dus ook op een langer en groter verhaal. Dat verhaal verscheen als stukken in de kranten en
later als geheel in een boek in Noorwegen en werd ook vertaald naar het Nederlands/Afgaans. Dus
die meneer van de boekhandelaar zag zijn gezin terug in een boek op een manier waar hij heel erg
van schrok. Hij klaagde dat zijn eer was aangetast en hij zijn gezicht niet meer kan laten zien in
Kaboel omdat zij allemaal details had verteld over zijn familie. Werd een juridische procedure.
Vervolgens is de vraag, welk recht is van toepassing? Dus Noorse journalisten, uitgeverij in
Noorwegen, alle standaarden/recht van Noorwegen is voldaan, maar vanuit het perspectief van de
boekhandelaar in Kaboel zou dit anders liggen, dit is voor hem niet logisch. Het gaan om zijn rechten,
hij meent dan ook dat het om het Afghaanse recht zal gaan. In zijn omgeving in zijn eer aangetast en
daar wil hij graag een remedie voor. Dat dilemma dat beoogd het conflictenrecht op te lossen, dus als
je beslist dat Noorse rechter bevoegd is, dan moet je dus alsnog bepalen welk recht bepalend is/van
toepassing is. Zoals uit dit verhaal blijkt is het dus een lastige keuze. Je kan het verhaal vanaf twee
kanten vertellen, vanaf de ene kant is Noors recht niet meer dan logisch en vanaf de andere kant is
Agfhaans recht niet meer dan logisch. Dit probeert dus het conflictenrecht op te lossen.
Hoe om te gaan met internationale gevallen?
Wel of niet toekennen van rechten aan buitenlanders?
Eigen regels voor internationale gevallen?
o Lex mercatoria (regels die gelden in internationale handel, internationale handel is een
eigensoortige handel en heeft dus eigen regels nodig)
o Eenvormig recht bijv. Weens Koopverdrag (eigenstandige, uniforme regel, voor
internationale gevallen)
o Materieel IPR (nationale regel voor internationale gevallen)
Zelfde regels als voor interne gevallen – maar wiens regels dan?
o Conflictenrecht (los dit op)
1
, Hoe kies je dan het recht? Twee grote systemen, historisch gezien. Ene systeem gaat uit van de
rechtsregel, wat is de reikwijdte van de regel? Alles wat een persoon betrof, reisde met de persoon
mee. Dus als je getrouwd zou zijn in NL dan ben je dat ook in DE en BE. Je status als persoon reist
mee, dat is het personele statuut. Terwijl alles wat gebonden was aan de grond, aan de zaken,
eigendom van goederen, dat was gebaseerd op territorialiteit. Daar hing het af waar staat het huis,
waar bevindt de koe zich. Dit ging op het reëel statuut (algemene gelding in de ruimte).
Statutenleer/governmental interest analysis
Concrete rechtsregel/statuut als uitgangspunt
Toepassingspretentie / scope rule / werkingssfeer
o Territoriaal, personeel, autonomie?
o Algemene gelding in tijd of in plaats?
Valt casus binnen werkingssfeer van de regel/statuut?
Zo ja: Rechtsregel/statuut is van toepassing.
Comitas gentium als grond voor toepassing buitenlands recht: respect voor het belang van bevriende
staten.
Hier zie je dus dat het heel erg gaat om de toepassing van de regel. Privaatrecht een uiting van
soevereiniteit. Terwijl bij Von Savigny het gaat om het privaatrecht een uiting van de volkswil.
Het systeem van Von Savigny
Rechtsverhouding als uitgangspunt
Per categorie verwijzingsregel: aanknopingspunt/aanknopingsladder
Onderbrenging van de casus in een verwijzingscategorie: kwalificatie
Toepassen van de verwijzingsregel op de feiten van de casus = lex causae = op de
rechtsverhouding van toepassing zijnde recht
Sitz van de internationale rechtsverhouding
Entscheidungsharmonie
De blinddoek van Von Savigny
Rechtszekerheid. Het is te bepalen waar de internationale rechtsverhouding het beste kan worden
thuisgebracht, de sitz van de internationale rechtsverhouding (dat een overeenkomst thuis hoort hier
en een huwelijk thuis hoort daar). Om dit te kunnen doen moest hij duidelijk definiëren wat hij onder
privaatrecht bestond. Hij ging uit van het zuivere privaatrecht, als er maar staatsbelangen bij
betrokken waren dan viel dat buiten het privaatrecht. Je koppelt de belangen van staten dus los, je
concentreert je op de rechtsverhouding tussen private personen, die probeer je thuis te brengen bij het
meest betrokken recht, met de gedachte dat als je dat zuiver doet, dat elk land op hetzelfde uitkomt en
dat je dan dus beslissingsharmonie bereikt oftewel entscheidungsharmonie. Daarvoor moest je het een
en ander negeren en dat wordt de blinddoek van Von Savigny genoemd. Dat er wel degelijk
verschillen zijn tussen systemen en wel degelijk belangen zijn bij het privaatrecht dat ‘zie je even niet’.
Aan het systeem liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag:
Klassieke savigniaanse uitgangspunten
Multilateraal – geen voorkeur voor het eigen recht – neutraal tav bron
Internationaal privaatrechtelijke gerechtigheid, niet materieel betere recht. Neutraal tav
uitkomst
Gelijkwaardigheid van rechtssystemen als uitgangspunt
Gebaseerd op strikte scheiding privaatrecht/publiekrecht. Geen publiek belang bij private
rechtspleging
Neutraal – indirect – abstract
Dit is allang niet meer zo, maar we hebben zijn systeem nog wel behouden.
Basis van dit systeem:
De meerzijdige verwijzingsregel 1
2
