WC 2 – Peuter -en kleutertijd (3-6 jaar)
Fysieke ontwikkeling
In de peuter -en kleutertijd zijn er grote individuele verschillen aanwezig als het gaat
om het gewicht en de lengte. Er bestaan grote verschillen tussen kinderen in
economisch ontwikkelde landen en kinderen in ontwikkelingslanden. De betere
voeding en gezondheidszorg die kinderen in ontwikkelde landen krijgen, vertaalt zich
in een aanzienlijk sterkere groei. Verschillen in lengte en gewicht weerspiegelen ook
economische factoren. Kinderen uit welgestelde gezinnen zijn vaak groter. Kinderen
in de kleutertijd verliezen wat vet. De armen en benen worden langer en de rest van
het lichaam gaat meer lijken op die bij volwassenen.
Van alle onderdelen in het lichaam groeien de hersenen het snelst. Een belangrijke
reden hiervoor is de toename van het aantal verbindingen tussen cellen. Deze
onderliggende verbindingen maken complexere communicatie tussen neuronen
mogelijk. Ze zorgen ook voor snellere groei van de cognitieve vaardigheden.
Daarnaast neemt de hoeveelheid myeline toe, waardoor de overdracht van
zenuwsignalen door de hersencellen wordt versneld en het gewicht van de hersenen
toeneemt. Uit onderzoek blijkt dat de toenemende hoeveelheid myeline wellicht
verband houdt met de groeiende cognitieve vaardigheden van kleuters. Het wordt
geassocieerd met aandacht en concentratie.
Een belangrijk proces is lateralisatie. De twee hersenhelften worden steeds
gespecialiseerde en gedifferentieerder. Tussen de twee hersenhelften zijn
zenuwverbindingen, het corpus callosum, te vinden die zorgen voor coördinatie
tussen deze twee helften. De rechterhelft ontwikkelt non-verbale vaardigheden, zoals
ruimtelijk inzicht, herkenning van patronen en tekeningen muziek en emotionele
uitingen. De linkerhelft ontwikkelt voornamelijk verbale vaardigheden zoals praten,
lezen, denken en redeneren. Beide hersenhelften beginnen ook op een iets andere
manier informatie te verwerken. De linkerhersenhelft benadert informatie sequentieel,
dat wil zeggen één stukje informatie tegelijk, terwijl de rechterhersenhelft informatie
op een globalere manier verwerkt en als één geheel behandelt. De hersenen zijn
veerkrachtig. Als de hersenhelft die gespecialiseerd is in een bepaald type informatie
beschadigd wordt, neemt de andere hersenhelft die taken soms over. Binnen het
lateralisatieproces bestaan er veel individuele verschillen.
Dankzij de ontwikkeling van de hersenen krijgen ook de zintuigen de gelegenheid om
zich in de kleutertijd verder te ontwikkelen. De rijping van de hersenen leidt
bijvoorbeeld tot een betere beheersing van de oogbewegingen en tot een beter
vermogen om scherp te stellen. Bij kleuters begint zich ook een geleidelijke
verschuiving te voltrekken in de manier waarop ze samengestelde objecten zien. Dit
wordt ook wel perceptuele schematisering genoemd. Dit is het vermogen om in
een tekening die opgebouwd is uit verschillende figuurtjes, zowel het geheel als de
afzonderlijke delen te zien. Naast zicht wordt ook het gehoor scherper.
, Cognitieve ontwikkeling
Peuters en kleuters bevinden zich volgens de theorie van Piaget in de
preoperationele fase, een tijd van zowel stabiliteit als grote verandering. In deze fase
groeit het gebruik van symbolisch denken, ontstaat het vermogen om te redeneren
en neemt het gebruik van begrippen toe. Een van de belangrijke aspecten van
preoperationeel denken is volgens Piaget symboolgebruik, dit is het vermogen om
een mentaal symbool, een woord of object te gebruiken om iets wat niet fysiek
aanwezig is weer te geven of te vervangen. Symboolgebruik vormt de kern van een
grote vordering die kinderen maken in de preoperationele periode: hun steeds
complexere taalgebruik.
Binnen het denken van kinderen in de preoperationele periode is centratie een
belangrijk element. Centratie is het onvermogen van jonge kinderen om zich meer
dan één aspect van een stimulus te concentreren. Peuters en kleuters kunnen zich
niet op alle beschikbare informatie over een stimulus richten. In plaats daarvan
concentreren ze zich op oppervlakkige, in het oog springende elementen. Het
voorbeeld waarbij kleuters twee rijen knopen te zien krijgen past hierbij. De nee rij
bevat tien knopen die dicht op elkaar liggen, de andere acht knopen met meer ruimte
ertussen, waardoor die rij langer is. Als hun wordt gevraagd welke rij meer knopen
bevat, kiezen kinderen de rij die er langer uitziet, ook al weten kinderen van deze
leeftijd best dat tien meer is dan acht. Dit komt omdat het visuele beeld domineert.
Conservatie is een ander belangrijk begrip in de preoperationele fase. Conservatie
is het inzicht dat kwantiteit niet gerelateerd is aan de opstelling en de uiterlijke
verschijningsvorm van objecten. In de preoperationele periode kunnen kinderen niet
begrijpen dat een verandering in één dimensie niet noodzakelijkerwijs betekent dat
andere dimensies ook veranderd zijn. Het gebrek aan conservatie manifesteert zich
ook in het ruimtelijk inzicht van kinderen.
Een kind in de preoperationele fase krijgt ook te maken met transformatie, het
proces waarbij de ene toestand verandert in de andere. Volwassenen weten
bijvoorbeeld dat een potlood dat eerst rechtop wordt gehouden en vervolgens valt,
een reeks opeenvolgende posities aanneemt voordat het uiteindelijk horizontale
positie bereikt. Kinderen zijn niet in staat om zich de transformaties van het potlood
voor de geest te halen of te herinneren. Een ander kenmerk van de preoperationele
fase is egocentrisme. Egocentrisme is het onvermogen om zich te verplaatsen in
anderen. Egocentrisme kent twee vormen:
- Gebrek aan besef dat anderen dingen vanuit een ander fysiek perspectief
zien.
- Onvermogen om zich te realiseren dat anderen andere gedachten, gevoelens
en standpunten hebben dan eigen gedachten, gevoelens en standpunten.
Door hun egocentrisme maken kinderen zich geen zorgen over hun non-verbale
gedrag en over de invloed die dat op anderen heeft. Egocentrisme vormt de kern van
verschillende typen gedrag in de preoperationele periode. Peuters en kleuters praten
soms in zichzelf, zelfs in aanwezigheid van anderen, en af en toe negeren ze
gewoon wat een ander tegen hen zegt.
Fysieke ontwikkeling
In de peuter -en kleutertijd zijn er grote individuele verschillen aanwezig als het gaat
om het gewicht en de lengte. Er bestaan grote verschillen tussen kinderen in
economisch ontwikkelde landen en kinderen in ontwikkelingslanden. De betere
voeding en gezondheidszorg die kinderen in ontwikkelde landen krijgen, vertaalt zich
in een aanzienlijk sterkere groei. Verschillen in lengte en gewicht weerspiegelen ook
economische factoren. Kinderen uit welgestelde gezinnen zijn vaak groter. Kinderen
in de kleutertijd verliezen wat vet. De armen en benen worden langer en de rest van
het lichaam gaat meer lijken op die bij volwassenen.
Van alle onderdelen in het lichaam groeien de hersenen het snelst. Een belangrijke
reden hiervoor is de toename van het aantal verbindingen tussen cellen. Deze
onderliggende verbindingen maken complexere communicatie tussen neuronen
mogelijk. Ze zorgen ook voor snellere groei van de cognitieve vaardigheden.
Daarnaast neemt de hoeveelheid myeline toe, waardoor de overdracht van
zenuwsignalen door de hersencellen wordt versneld en het gewicht van de hersenen
toeneemt. Uit onderzoek blijkt dat de toenemende hoeveelheid myeline wellicht
verband houdt met de groeiende cognitieve vaardigheden van kleuters. Het wordt
geassocieerd met aandacht en concentratie.
Een belangrijk proces is lateralisatie. De twee hersenhelften worden steeds
gespecialiseerde en gedifferentieerder. Tussen de twee hersenhelften zijn
zenuwverbindingen, het corpus callosum, te vinden die zorgen voor coördinatie
tussen deze twee helften. De rechterhelft ontwikkelt non-verbale vaardigheden, zoals
ruimtelijk inzicht, herkenning van patronen en tekeningen muziek en emotionele
uitingen. De linkerhelft ontwikkelt voornamelijk verbale vaardigheden zoals praten,
lezen, denken en redeneren. Beide hersenhelften beginnen ook op een iets andere
manier informatie te verwerken. De linkerhersenhelft benadert informatie sequentieel,
dat wil zeggen één stukje informatie tegelijk, terwijl de rechterhersenhelft informatie
op een globalere manier verwerkt en als één geheel behandelt. De hersenen zijn
veerkrachtig. Als de hersenhelft die gespecialiseerd is in een bepaald type informatie
beschadigd wordt, neemt de andere hersenhelft die taken soms over. Binnen het
lateralisatieproces bestaan er veel individuele verschillen.
Dankzij de ontwikkeling van de hersenen krijgen ook de zintuigen de gelegenheid om
zich in de kleutertijd verder te ontwikkelen. De rijping van de hersenen leidt
bijvoorbeeld tot een betere beheersing van de oogbewegingen en tot een beter
vermogen om scherp te stellen. Bij kleuters begint zich ook een geleidelijke
verschuiving te voltrekken in de manier waarop ze samengestelde objecten zien. Dit
wordt ook wel perceptuele schematisering genoemd. Dit is het vermogen om in
een tekening die opgebouwd is uit verschillende figuurtjes, zowel het geheel als de
afzonderlijke delen te zien. Naast zicht wordt ook het gehoor scherper.
, Cognitieve ontwikkeling
Peuters en kleuters bevinden zich volgens de theorie van Piaget in de
preoperationele fase, een tijd van zowel stabiliteit als grote verandering. In deze fase
groeit het gebruik van symbolisch denken, ontstaat het vermogen om te redeneren
en neemt het gebruik van begrippen toe. Een van de belangrijke aspecten van
preoperationeel denken is volgens Piaget symboolgebruik, dit is het vermogen om
een mentaal symbool, een woord of object te gebruiken om iets wat niet fysiek
aanwezig is weer te geven of te vervangen. Symboolgebruik vormt de kern van een
grote vordering die kinderen maken in de preoperationele periode: hun steeds
complexere taalgebruik.
Binnen het denken van kinderen in de preoperationele periode is centratie een
belangrijk element. Centratie is het onvermogen van jonge kinderen om zich meer
dan één aspect van een stimulus te concentreren. Peuters en kleuters kunnen zich
niet op alle beschikbare informatie over een stimulus richten. In plaats daarvan
concentreren ze zich op oppervlakkige, in het oog springende elementen. Het
voorbeeld waarbij kleuters twee rijen knopen te zien krijgen past hierbij. De nee rij
bevat tien knopen die dicht op elkaar liggen, de andere acht knopen met meer ruimte
ertussen, waardoor die rij langer is. Als hun wordt gevraagd welke rij meer knopen
bevat, kiezen kinderen de rij die er langer uitziet, ook al weten kinderen van deze
leeftijd best dat tien meer is dan acht. Dit komt omdat het visuele beeld domineert.
Conservatie is een ander belangrijk begrip in de preoperationele fase. Conservatie
is het inzicht dat kwantiteit niet gerelateerd is aan de opstelling en de uiterlijke
verschijningsvorm van objecten. In de preoperationele periode kunnen kinderen niet
begrijpen dat een verandering in één dimensie niet noodzakelijkerwijs betekent dat
andere dimensies ook veranderd zijn. Het gebrek aan conservatie manifesteert zich
ook in het ruimtelijk inzicht van kinderen.
Een kind in de preoperationele fase krijgt ook te maken met transformatie, het
proces waarbij de ene toestand verandert in de andere. Volwassenen weten
bijvoorbeeld dat een potlood dat eerst rechtop wordt gehouden en vervolgens valt,
een reeks opeenvolgende posities aanneemt voordat het uiteindelijk horizontale
positie bereikt. Kinderen zijn niet in staat om zich de transformaties van het potlood
voor de geest te halen of te herinneren. Een ander kenmerk van de preoperationele
fase is egocentrisme. Egocentrisme is het onvermogen om zich te verplaatsen in
anderen. Egocentrisme kent twee vormen:
- Gebrek aan besef dat anderen dingen vanuit een ander fysiek perspectief
zien.
- Onvermogen om zich te realiseren dat anderen andere gedachten, gevoelens
en standpunten hebben dan eigen gedachten, gevoelens en standpunten.
Door hun egocentrisme maken kinderen zich geen zorgen over hun non-verbale
gedrag en over de invloed die dat op anderen heeft. Egocentrisme vormt de kern van
verschillende typen gedrag in de preoperationele periode. Peuters en kleuters praten
soms in zichzelf, zelfs in aanwezigheid van anderen, en af en toe negeren ze
gewoon wat een ander tegen hen zegt.
