WeFi 2023-2024
WETENSCHAPSFILOSOFIE
INHOUDSOPGAVE
1 Oefentoets begrippen per hoorcollege/ hoofdstuk uit Koster ...................................... 5
1.1 HC 1/ hoofdstuk 1 ..................................................................................................... 5
1.2 HC 2/ hoofdstuk 3 ..................................................................................................... 5
1.3 HC 3/ hoofdstuk 4 ..................................................................................................... 6
1.4 HC 4/ hoofdstuk 5 ..................................................................................................... 6
1.5 HC 5/ hoofdstuk 7 ..................................................................................................... 7
1.6 HC 6/ hoofdstuk 8 ..................................................................................................... 7
1.7 HC 7/ hoodstuk 9 ...................................................................................................... 7
1.8 Hc 8/ hoofdstuk 11 .................................................................................................... 8
1.9 HC 9/ hoofdstuk 13 ................................................................................................... 8
1.10 HC 10/ hoofdstuk 15 & 17 ....................................................................................... 9
1.11 HC 11/ hoofdstuk 18 & 19 ..................................................................................... 10
1.12 HC 12 .................................................................................................................. 10
2 Hoorcollege 1 (Positivisme) ..................................................................................... 11
2.1 Koster hoofdstuk 1 “Wat is wetenschap?” ................................................................ 11
2.2 Epistemologie ......................................................................................................... 12
2.2.1 Plato (2500 jaar geleden) ................................................................................... 13
2.2.2 Descartes (2000 verder van Plato (moderne tijd/17e eeuw)) ................................. 13
2.2.3 Rationalisme ..................................................................................................... 13
2.2.4 Empiristen ........................................................................................................ 15
2.2.5 Logisch positivisme ........................................................................................... 17
2.3 Empirisch-analytische benadering ........................................................................... 18
2.4 Samenvattend (Positivisme) .................................................................................... 18
2.4.1 De naïeve houding ............................................................................................. 19
2.4.2 Positivistische gedragswetenschap .................................................................... 19
3 Hoorcollege 2 (Waarden in de wetenschap) .............................................................. 19
3.1 Koster hoofdstuk 3 “De evolutie van de mens”.......................................................... 20
3.2 Normativiteit ........................................................................................................... 21
3.2.1 De vier ingrediënten van normativiteit ................................................................. 22
3.3 Soft vs hard science ................................................................................................ 23
1
,WeFi 2023-2024
3.4 Door, voor en over ons............................................................................................. 23
3.5 Waardevrije wetenschap ......................................................................................... 24
4 Hoorcollege 3 (Lichaam en geest) ............................................................................ 24
4.1 Koster 4 “Een psychiatrische stoornis – Wat is dat?” ................................................. 24
4.2 (verhouding tussen) Lichaam en geest ..................................................................... 25
4.2.1 Dualisme (Descartes) ........................................................................................ 25
4.2.2 Cognitivsme ...................................................................................................... 26
4.2.3 Belichaamde cognitie ........................................................................................ 28
4.3 Persoon versus brein............................................................................................... 30
4.4 Informatie (verwerken) ............................................................................................ 30
4.5 De rol van lichaam en wereld (persoon versus brein) ................................................. 31
5 Hoorcollege 4 (Oorzaken en redenen)....................................................................... 32
5.1 Koster 5 “Reguliere en alternatieve geneeskunde” .................................................... 32
5.2 Het Bayesiaanse uitganspunt .................................................................................. 34
5.3 Folk psychology ...................................................................................................... 35
5.3.1 Wetenschappelijk nadenken over redenen ......................................................... 36
5.4 Hermeneutiek ......................................................................................................... 37
5.4.1 De hermeneutische cirkel (Gadamer) ................................................................. 37
5.4.2 Terug naar de wetenschap ................................................................................. 38
5.5 De twee culturen..................................................................................................... 39
5.5.1 Bèta /gamma .................................................................................................... 39
5.5.2 Alfa’s ................................................................................................................ 39
6 Hoorcollege 5 (Data en hypothesen)......................................................................... 40
6.1 Koster 7 “De kritiek van Popper op het standaardbeeld”............................................ 40
6.1.1 Inhoud college 5 ................................................................................................ 42
6.2 Relatie tussen empirie en theorie: Constructie of deductie? ...................................... 42
6.2.1 Principles theory ............................................................................................... 43
6.2.2 Constructions theory ......................................................................................... 43
6.3 Inductie .................................................................................................................. 44
6.4 Deductie + inductie ................................................................................................. 44
6.4.1 Hypothese/ voorspelling .................................................................................... 44
6.5 Falsificatie (deductie) à Popper .............................................................................. 45
6.5.1 Logisch positivisme versus Popper: .................................................................... 45
6.5.2 Problemen Popper ............................................................................................ 46
6.6 Abductie ................................................................................................................. 47
6.7 Overzicht van dit college.......................................................................................... 47
2
,WeFi 2023-2024
6.8 Bayesiaans redeneren ............................................................................................. 48
7 Hoorcollege 6 (Waarnemen is duiden) ...................................................................... 49
7.1 Koster hoofdstuk 8 “De paradigmatheorie van Kuhn” ................................................ 49
7.2 Kuhn ...................................................................................................................... 51
7.3 Waarnemen is duiden ............................................................................................. 53
7.3.1 Belichaamde cognitie/ embodied cognition ........................................................ 54
7.4 Het Holisme-probleem ............................................................................................ 55
8 Hoorcollege 7 (Feiten en constructies) ..................................................................... 56
8.1 Koster hoofdstuk 9 “Sociologie van de wetenschappelijke kennis” ............................ 56
8.2 Objectief-Subjectief ................................................................................................ 57
8.3 Feiten ..................................................................................................................... 58
8.4 Alledaags realisme.................................................................................................. 59
8.5 Fenomenologie ....................................................................................................... 60
8.6 Relativisme ............................................................................................................. 61
8.7 Sociaal-constructivisme.......................................................................................... 61
8.8 Wetenschappelijk realisme (Quine) ......................................................................... 62
9 Hoorcollege 8 (Echte, slechte en pseudowetenschappen) ........................................ 64
9.1 Echte wetenschap – slechte wetenschap – pseudoewetenschap .............................. 64
9.2 Koster 11 ................................................................................................................ 65
9.3 Wat is waarheid?..................................................................................................... 67
9.4 Denkfouten – Cognitieve illusies .............................................................................. 68
9.5 Wetenschappelijkheid ............................................................................................ 70
9.5.1 Wetenschappelijke integriteit ............................................................................ 71
9.5.2 Echte wetenschap ............................................................................................. 72
10 Hoorcollege 9 (De gelaagde wereld) ...................................................................... 72
10.1 Koster 13 “Reductionisme en emergentie in de levenswetenschappen” ................. 72
10.2 Micro en macro.................................................................................................... 74
10.2.1 Downward causation ..................................................................................... 75
10.3 Reductie.............................................................................................................. 75
10.4 Emergentie .......................................................................................................... 76
10.5 Structure versus agency ....................................................................................... 76
10.5.1 Smith ............................................................................................................. 77
10.5.2 Functionalisme .............................................................................................. 77
3
,WeFi 2023-2024
10.6 Consilience ......................................................................................................... 78
11 Hoorcollege 10 (Verklaring)................................................................................... 78
11.1 Vooraf + planning dit college................................................................................. 78
11.2 Koster hoofdstuk 15 “Descartes, stress en functionele klachten” ........................... 78
11.3 Koster hoofdstuk 17 “Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten” ... 79
11.4 Wetenschappelijk verklaren ................................................................................. 82
11.5 Het deductief-nomologische verklaringsmodel ..................................................... 82
11.5.1 Eigenschappen van theorieën ......................................................................... 83
11.5.2 Terug naar wetenschappelijk verklaren............................................................ 83
11.6 Structuur realisme ............................................................................................... 85
11.7 Machine metafoor................................................................................................ 85
11.8 Genen als programma.......................................................................................... 86
11.8.1 Neuron als computer ..................................................................................... 86
11.8.2 Brein als computer ......................................................................................... 86
11.9 Interactie dominante causale ontologie ................................................................ 87
11.10 Causaliteit in het bio-psycho-socio-culturele domein ............................................ 87
11.11 Idiografisch versus nomothetisch ......................................................................... 87
12 Hoorcollege 11 (Wetenschap en samenleving) ...................................................... 88
12.1 Koster 18 “De maatschappelijke sturing van wetenschap” ..................................... 88
12.2 Koster 19 “Science in transition” .......................................................................... 90
12.2.1 terugblik college 10 à Rol van politiek, media ................................................. 92
12.3 Wetenschap + maatschappelijke druk = slodderwetenschap? ............................... 93
12.4 Overzicht kritische wetenschapsopvatting ............................................................ 93
12.4.1 Harding.......................................................................................................... 94
12.5 De science wars ................................................................................................. 95
13 Hoorcollege 12 (Wetenschappelijke pedagogiek) .................................................. 96
13.1 Overzicht ............................................................................................................. 96
13.2 Stromingen in de pedagogiek ................................................................................ 96
13.3 Geesteswetenschappelijke pedagogiek ................................................................ 96
13.4 Empirisch-analytische pedagogiek ....................................................................... 97
13.5 Kritische pedagogiek ............................................................................................ 98
13.6 Ecologische pedagogiek ....................................................................................... 99
4
, WeFi 2023-2024
1 OEFENTOETS BEGRIPPEN PER HOORCOLLEGE/ HOOFDSTUK UIT KOSTER
Wetenschapsopvatting Empirisch-analytisch Geesteswetenschappelijk Kritisch
Activiteit Erklären Duiden Bekritiseren
Doel Voorspellen/ Verstehen Veranderen
beheersen
Onderzoeker Observator Mede-subject Politiek actor
Onderzoeksobject Gedrag Cultuur, uitingen Sociale praktijken
Onderzoekspersoon Object/ participant Subject Mede-actor
Interesse Oorzaken, correlaties, Betekenis, beleving Sociale belangen,
wetmatigheden machtsrelaties
Mens- en In elkaars verlengde Gescheiden werelden Door elkaar heen
natuurwetenschap
Attitude Waardeneutraal Normatief Geëngageerd
Epistemologie Empirisme/ realisme Cultuurrelativisme Sociaal-constructivisme
9 Linker kolom: allerlei aspecten van wetenschappelijke activiteit
9 Je ziet hoe er over gedacht wordt binnen de drie rechter stromingen.
1.1 HC 1/ HOOFDSTUK 1
h Empirisch-analytische wetenschapsopvatting: Zintuigen, onderzoek zoals we
vandaag doen. Onderzoek op een objectieve manier.
h Funderingsdenken: Er wordt gezocht naar fundamenten van kennis. Dit zij dingen die
echt zeker zijn en daar kan je kennis op voortbouwen.
h Positivisme: Algemene stroming die zegt dat alleen empirische wetenschap geldige
objectieve kennis oplevert. Empirische wetenschap is dan weer gebaseerd op wat je
kunt observeren. Focus wordt gelegd op vinden algemene universele wetmatigheden.
h Robert Merton: CUDOS (Communalism, Universalism, Disinterestedness, Organized
Scepticism).
h Common sense beeld van de wetenschap: Wetenschap probeert zo objectief mogelijk
de wereld weer te geven, zoals die is.
h Wetenschap als grillig proces: Wetenschap is niet zoals het common sense beeld
denkt. Er spelen veel meer externe factoren een rol.
h De sciëntistische visie: Wetenschap is de enige vorm van kennis. Er zijn geen grenzen.
h Freeman Dyson ‘traditionele visie’: Er zijn vele vormen van kennis.
h Carnaps verificatieprincipe: Van een wetenschappelijke uitspraak moet duidelijk zijn
wat zintuiglijk waar te nemen valt als ze waar is. Uiteindelijk moet wetenschap empirisch
zijn en moet je kunnen onderzoeken of de claims kloppen. Je moet hypothese kunnen
toetsen.
h Epistemologie: Vóór Kuhn. Het nadenken door filosofen over kennis (kenleer). Wat is
kennis? Hoe verwerven we kennis?
1.2 HC 2/ HOOFDSTUK 3
h Normativiteit: Waarden, normen/ regels, waardeoordelen en voorschriften. Dit zijn
zaken waar we mogelijk rekening mee moeten houden als we iets aan het onderzoeken
zijn.
5
WETENSCHAPSFILOSOFIE
INHOUDSOPGAVE
1 Oefentoets begrippen per hoorcollege/ hoofdstuk uit Koster ...................................... 5
1.1 HC 1/ hoofdstuk 1 ..................................................................................................... 5
1.2 HC 2/ hoofdstuk 3 ..................................................................................................... 5
1.3 HC 3/ hoofdstuk 4 ..................................................................................................... 6
1.4 HC 4/ hoofdstuk 5 ..................................................................................................... 6
1.5 HC 5/ hoofdstuk 7 ..................................................................................................... 7
1.6 HC 6/ hoofdstuk 8 ..................................................................................................... 7
1.7 HC 7/ hoodstuk 9 ...................................................................................................... 7
1.8 Hc 8/ hoofdstuk 11 .................................................................................................... 8
1.9 HC 9/ hoofdstuk 13 ................................................................................................... 8
1.10 HC 10/ hoofdstuk 15 & 17 ....................................................................................... 9
1.11 HC 11/ hoofdstuk 18 & 19 ..................................................................................... 10
1.12 HC 12 .................................................................................................................. 10
2 Hoorcollege 1 (Positivisme) ..................................................................................... 11
2.1 Koster hoofdstuk 1 “Wat is wetenschap?” ................................................................ 11
2.2 Epistemologie ......................................................................................................... 12
2.2.1 Plato (2500 jaar geleden) ................................................................................... 13
2.2.2 Descartes (2000 verder van Plato (moderne tijd/17e eeuw)) ................................. 13
2.2.3 Rationalisme ..................................................................................................... 13
2.2.4 Empiristen ........................................................................................................ 15
2.2.5 Logisch positivisme ........................................................................................... 17
2.3 Empirisch-analytische benadering ........................................................................... 18
2.4 Samenvattend (Positivisme) .................................................................................... 18
2.4.1 De naïeve houding ............................................................................................. 19
2.4.2 Positivistische gedragswetenschap .................................................................... 19
3 Hoorcollege 2 (Waarden in de wetenschap) .............................................................. 19
3.1 Koster hoofdstuk 3 “De evolutie van de mens”.......................................................... 20
3.2 Normativiteit ........................................................................................................... 21
3.2.1 De vier ingrediënten van normativiteit ................................................................. 22
3.3 Soft vs hard science ................................................................................................ 23
1
,WeFi 2023-2024
3.4 Door, voor en over ons............................................................................................. 23
3.5 Waardevrije wetenschap ......................................................................................... 24
4 Hoorcollege 3 (Lichaam en geest) ............................................................................ 24
4.1 Koster 4 “Een psychiatrische stoornis – Wat is dat?” ................................................. 24
4.2 (verhouding tussen) Lichaam en geest ..................................................................... 25
4.2.1 Dualisme (Descartes) ........................................................................................ 25
4.2.2 Cognitivsme ...................................................................................................... 26
4.2.3 Belichaamde cognitie ........................................................................................ 28
4.3 Persoon versus brein............................................................................................... 30
4.4 Informatie (verwerken) ............................................................................................ 30
4.5 De rol van lichaam en wereld (persoon versus brein) ................................................. 31
5 Hoorcollege 4 (Oorzaken en redenen)....................................................................... 32
5.1 Koster 5 “Reguliere en alternatieve geneeskunde” .................................................... 32
5.2 Het Bayesiaanse uitganspunt .................................................................................. 34
5.3 Folk psychology ...................................................................................................... 35
5.3.1 Wetenschappelijk nadenken over redenen ......................................................... 36
5.4 Hermeneutiek ......................................................................................................... 37
5.4.1 De hermeneutische cirkel (Gadamer) ................................................................. 37
5.4.2 Terug naar de wetenschap ................................................................................. 38
5.5 De twee culturen..................................................................................................... 39
5.5.1 Bèta /gamma .................................................................................................... 39
5.5.2 Alfa’s ................................................................................................................ 39
6 Hoorcollege 5 (Data en hypothesen)......................................................................... 40
6.1 Koster 7 “De kritiek van Popper op het standaardbeeld”............................................ 40
6.1.1 Inhoud college 5 ................................................................................................ 42
6.2 Relatie tussen empirie en theorie: Constructie of deductie? ...................................... 42
6.2.1 Principles theory ............................................................................................... 43
6.2.2 Constructions theory ......................................................................................... 43
6.3 Inductie .................................................................................................................. 44
6.4 Deductie + inductie ................................................................................................. 44
6.4.1 Hypothese/ voorspelling .................................................................................... 44
6.5 Falsificatie (deductie) à Popper .............................................................................. 45
6.5.1 Logisch positivisme versus Popper: .................................................................... 45
6.5.2 Problemen Popper ............................................................................................ 46
6.6 Abductie ................................................................................................................. 47
6.7 Overzicht van dit college.......................................................................................... 47
2
,WeFi 2023-2024
6.8 Bayesiaans redeneren ............................................................................................. 48
7 Hoorcollege 6 (Waarnemen is duiden) ...................................................................... 49
7.1 Koster hoofdstuk 8 “De paradigmatheorie van Kuhn” ................................................ 49
7.2 Kuhn ...................................................................................................................... 51
7.3 Waarnemen is duiden ............................................................................................. 53
7.3.1 Belichaamde cognitie/ embodied cognition ........................................................ 54
7.4 Het Holisme-probleem ............................................................................................ 55
8 Hoorcollege 7 (Feiten en constructies) ..................................................................... 56
8.1 Koster hoofdstuk 9 “Sociologie van de wetenschappelijke kennis” ............................ 56
8.2 Objectief-Subjectief ................................................................................................ 57
8.3 Feiten ..................................................................................................................... 58
8.4 Alledaags realisme.................................................................................................. 59
8.5 Fenomenologie ....................................................................................................... 60
8.6 Relativisme ............................................................................................................. 61
8.7 Sociaal-constructivisme.......................................................................................... 61
8.8 Wetenschappelijk realisme (Quine) ......................................................................... 62
9 Hoorcollege 8 (Echte, slechte en pseudowetenschappen) ........................................ 64
9.1 Echte wetenschap – slechte wetenschap – pseudoewetenschap .............................. 64
9.2 Koster 11 ................................................................................................................ 65
9.3 Wat is waarheid?..................................................................................................... 67
9.4 Denkfouten – Cognitieve illusies .............................................................................. 68
9.5 Wetenschappelijkheid ............................................................................................ 70
9.5.1 Wetenschappelijke integriteit ............................................................................ 71
9.5.2 Echte wetenschap ............................................................................................. 72
10 Hoorcollege 9 (De gelaagde wereld) ...................................................................... 72
10.1 Koster 13 “Reductionisme en emergentie in de levenswetenschappen” ................. 72
10.2 Micro en macro.................................................................................................... 74
10.2.1 Downward causation ..................................................................................... 75
10.3 Reductie.............................................................................................................. 75
10.4 Emergentie .......................................................................................................... 76
10.5 Structure versus agency ....................................................................................... 76
10.5.1 Smith ............................................................................................................. 77
10.5.2 Functionalisme .............................................................................................. 77
3
,WeFi 2023-2024
10.6 Consilience ......................................................................................................... 78
11 Hoorcollege 10 (Verklaring)................................................................................... 78
11.1 Vooraf + planning dit college................................................................................. 78
11.2 Koster hoofdstuk 15 “Descartes, stress en functionele klachten” ........................... 78
11.3 Koster hoofdstuk 17 “Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten” ... 79
11.4 Wetenschappelijk verklaren ................................................................................. 82
11.5 Het deductief-nomologische verklaringsmodel ..................................................... 82
11.5.1 Eigenschappen van theorieën ......................................................................... 83
11.5.2 Terug naar wetenschappelijk verklaren............................................................ 83
11.6 Structuur realisme ............................................................................................... 85
11.7 Machine metafoor................................................................................................ 85
11.8 Genen als programma.......................................................................................... 86
11.8.1 Neuron als computer ..................................................................................... 86
11.8.2 Brein als computer ......................................................................................... 86
11.9 Interactie dominante causale ontologie ................................................................ 87
11.10 Causaliteit in het bio-psycho-socio-culturele domein ............................................ 87
11.11 Idiografisch versus nomothetisch ......................................................................... 87
12 Hoorcollege 11 (Wetenschap en samenleving) ...................................................... 88
12.1 Koster 18 “De maatschappelijke sturing van wetenschap” ..................................... 88
12.2 Koster 19 “Science in transition” .......................................................................... 90
12.2.1 terugblik college 10 à Rol van politiek, media ................................................. 92
12.3 Wetenschap + maatschappelijke druk = slodderwetenschap? ............................... 93
12.4 Overzicht kritische wetenschapsopvatting ............................................................ 93
12.4.1 Harding.......................................................................................................... 94
12.5 De science wars ................................................................................................. 95
13 Hoorcollege 12 (Wetenschappelijke pedagogiek) .................................................. 96
13.1 Overzicht ............................................................................................................. 96
13.2 Stromingen in de pedagogiek ................................................................................ 96
13.3 Geesteswetenschappelijke pedagogiek ................................................................ 96
13.4 Empirisch-analytische pedagogiek ....................................................................... 97
13.5 Kritische pedagogiek ............................................................................................ 98
13.6 Ecologische pedagogiek ....................................................................................... 99
4
, WeFi 2023-2024
1 OEFENTOETS BEGRIPPEN PER HOORCOLLEGE/ HOOFDSTUK UIT KOSTER
Wetenschapsopvatting Empirisch-analytisch Geesteswetenschappelijk Kritisch
Activiteit Erklären Duiden Bekritiseren
Doel Voorspellen/ Verstehen Veranderen
beheersen
Onderzoeker Observator Mede-subject Politiek actor
Onderzoeksobject Gedrag Cultuur, uitingen Sociale praktijken
Onderzoekspersoon Object/ participant Subject Mede-actor
Interesse Oorzaken, correlaties, Betekenis, beleving Sociale belangen,
wetmatigheden machtsrelaties
Mens- en In elkaars verlengde Gescheiden werelden Door elkaar heen
natuurwetenschap
Attitude Waardeneutraal Normatief Geëngageerd
Epistemologie Empirisme/ realisme Cultuurrelativisme Sociaal-constructivisme
9 Linker kolom: allerlei aspecten van wetenschappelijke activiteit
9 Je ziet hoe er over gedacht wordt binnen de drie rechter stromingen.
1.1 HC 1/ HOOFDSTUK 1
h Empirisch-analytische wetenschapsopvatting: Zintuigen, onderzoek zoals we
vandaag doen. Onderzoek op een objectieve manier.
h Funderingsdenken: Er wordt gezocht naar fundamenten van kennis. Dit zij dingen die
echt zeker zijn en daar kan je kennis op voortbouwen.
h Positivisme: Algemene stroming die zegt dat alleen empirische wetenschap geldige
objectieve kennis oplevert. Empirische wetenschap is dan weer gebaseerd op wat je
kunt observeren. Focus wordt gelegd op vinden algemene universele wetmatigheden.
h Robert Merton: CUDOS (Communalism, Universalism, Disinterestedness, Organized
Scepticism).
h Common sense beeld van de wetenschap: Wetenschap probeert zo objectief mogelijk
de wereld weer te geven, zoals die is.
h Wetenschap als grillig proces: Wetenschap is niet zoals het common sense beeld
denkt. Er spelen veel meer externe factoren een rol.
h De sciëntistische visie: Wetenschap is de enige vorm van kennis. Er zijn geen grenzen.
h Freeman Dyson ‘traditionele visie’: Er zijn vele vormen van kennis.
h Carnaps verificatieprincipe: Van een wetenschappelijke uitspraak moet duidelijk zijn
wat zintuiglijk waar te nemen valt als ze waar is. Uiteindelijk moet wetenschap empirisch
zijn en moet je kunnen onderzoeken of de claims kloppen. Je moet hypothese kunnen
toetsen.
h Epistemologie: Vóór Kuhn. Het nadenken door filosofen over kennis (kenleer). Wat is
kennis? Hoe verwerven we kennis?
1.2 HC 2/ HOOFDSTUK 3
h Normativiteit: Waarden, normen/ regels, waardeoordelen en voorschriften. Dit zijn
zaken waar we mogelijk rekening mee moeten houden als we iets aan het onderzoeken
zijn.
5
