Gedragsdeterminanten bij het stoppen met rokken bij
volwassen astmapatiënten
Opmerking. Overgenomen uit Raucher – Reinigungsvorgang deiner Lunge. 2021, 2 januari. https://www.der-
nichtraucher.info/raucherhusten-der-reinigungsvorgang-deiner-lunge. Copyright 2021, Der-Nichtraucher.
ASTMA
KERNTAAK 5 PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
KLAS:
BEOORDELENDE DOCENT:
GELEGENHEID: 1
AANTAL WOORDEN SAMENVATTING: 399
AANTAL WOORDEN VAN INLEIDING TOT EN MET AANBEVELINGEN: 8347
,Samenvatting
Inleiding
Astma is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door ontstekingen in de luchtwegen en
de gevoeligheid en vernauwing van de longen. Dit zorgt voor symptomen als kortademigheid,
benauwdheid en hoesten. In 2021 waren er ongeveer 517.200 mensen in Nederland
gediagnosticeerd met astma door hun huisarts. De sociale druk en het vertrouwen in hun eigen
kunnen hebben een grote invloed op het stoppen met roken. Het doel van dit onderzoek is om meer
inzicht te krijgen in de gedragsdeterminanten die het stopgedrag van astmapatiënten beïnvloeden.
Methode
Er is gekozen om een deductief kwalitatief onderzoek uit te voeren met behulp van
semigestructureerd interviews. Vier respondenten zijn geselecteerd en ondervraagd over hun
motivatie om te stoppen met roken vanwege hun astmaklachten en de factoren die hun beslissing
hebben beïnvloed. Voorafgaand aan het interview is er een lijst van onderwerpen opgesteld die
besproken moeten worden.
Resultaten
Uit de resultaten bleek dat respondenten die roken vaak te maken hebben met klachten zoals
astma-aanvallen, ademhalingsproblemen en hoesten. Het vertrouwen in hun vermogen om te
stoppen met roken varieerde sterk onder deze groep. Stress, spanning en het drinken van alcohol op
feestjes verminderen het vertrouwen en de motivatie om te stoppen. Sommige respondenten gaven
aan dat astmaklachten hen juist stimuleerden om te stoppen met roken.
Discussie
Tijdens het onderzoek werd opgemerkt dat er weinig recente artikelen en cijfers beschikbaar waren
over het stopgedrag van astmapatiënten. Ook was het een uitdaging om respondenten te vinden die
zowel astma hadden als rookten. Daarom is één gekozen respondent al gestopt met roken. Ondanks
deze uitdagingen is de betrouwbaarheid van het onderzoek verhoogd door het gebruik van
memberchecking en peerdebriefing.
Conclusie
Uit onderzoek bleek dat sociale invloed en het vertrouwen in zichzelf een belangrijke rol spelen bij
het stoppen met roken voor astmapatiënten. Stress en spanning kunnen ook een obstakels vormen,
aangezien dit mensen ertoe zet om te blijven roken en juist leiden tot een toename van stress en
spanning. Deze gedragsdeterminanten hebben zowel positieve als negatieve effect op het
stopgedrag.
Aanbevelingen
De respondenten hadden een gebrek aan kennis over hulpmiddelen en de invloed van stress op
astmasymptomen en gedragsverandering bij het stoppen met roken. Daarom wordt aanbevolen dat
verpleegkundigen patiënten begeleiden bij het verminderen van stress en de omgeving helpt bij het
bieden van sociale steun. Het doel hiervan is om het ziekte-inzicht te vergroten en de motivatie van
de patiënt om te stoppen met roken te stimuleren.
1
, Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................1
Inleiding.................................................................................................................................................3
1. Methode literatuurstudie..................................................................................................................6
Databanken, zoektermen en in- en exclusiecriteria...............................................................................6
Stroomdiagrammen...............................................................................................................................6
Overige bronnen....................................................................................................................................8
2. Methoden van onderzoek................................................................................................................10
2.1. Aard van het onderzoek........................................................................................................................10
2.2. Onderzoekspopulatie............................................................................................................................10
2.3. Dataverzameling....................................................................................................................................11
2.4. Gegevensanalyse...................................................................................................................................12
2.5. Kwaliteitseisen.......................................................................................................................................13
3. Resultaten........................................................................................................................................14
3.1. Achtergrond...........................................................................................................................................14
3.2. Sociale invloed.......................................................................................................................................15
3.3. Eigen effectiviteit...................................................................................................................................15
3.4. Barrières................................................................................................................................................16
3.5. Attitude..................................................................................................................................................16
4. Discussie..........................................................................................................................................18
4.1. Literatuurstudie.....................................................................................................................................18
4.2. Onderzoekspopulatie............................................................................................................................18
4.3. Dataverzameling....................................................................................................................................19
4.4. Resultaten.............................................................................................................................................19
5. Conclusie..........................................................................................................................................21
6. Aanbevelingen.................................................................................................................................22
Bronnenlijst.........................................................................................................................................23
Bijlagen25
Bijlage 1: Topiclijst interviews......................................................................................................................25
Bijlage 2: Fragmentatieschema’s interviews................................................................................................27
Bijlage 3: Fragmenten gesorteerd per topic.................................................................................................39
Bijlage 4: Samenvattingsschema interviews.................................................................................................52
Bijlage 5: Logboek.........................................................................................................................................56
2
, Inleiding
Astma is een chronische ziekte en wordt gekenmerkt door chronische ontstekingen aan de
luchtwegen, die samengaat met vernauwing en verhoogde prikkelbaarheid. Bij astma ontstaan er
ontstekingen van kleine luchtwegbuisjes in de longen. Door deze ontstekingen worden de
luchtbuisjes dikker en er wordt meer slijm aangemaakt waardoor er minder ruimte is om te ademen.
Figuur 1 (Thuisarts.nl., 2020) laat dit goed zien. Volgens Longfonds (z.d.) is er naast de ontstekingen
in de longen ook sprake van overgevoeligheid waardoor de spiertjes rondom de longbuisjes
samentrekken bij bepaalde prikkels. Dit leidt tot vernauwing van de vaten waardoor het ademen
lastiger wordt. Astma begint meestal als kind, maar kan ook pas op volwassen leeftijd beginnen.
Figuur 1
Longen bij astma
Opmerking. Overgenomen uit Thuisarts.nl door Nederlands Huisartsen Genootschap, 2021
https://www.thuisarts.nl/astma/ik-heb-astma. Copyright z.d., Nederlands Huisarts
Genootschap.
Daarnaast geven ze aan dat de resulterende symptomen kortademigheid, benauwdheid, piepend
ademhalen en hoesten zijn. Typisch voor astma is dat luchtwegvernauwing optreedt in de vorm van
aanvallen die van korte of langere duur kunnen zijn. De aanvallen en perioden met klachten worden
afgewisseld met klachtenvrije perioden.
Ook geven ze nog aan dat er verschillende soorten astma zijn, allergische astma is de meest
voorkomende soort. Hierbij ontstaat benauwdheid wanneer de luchtwegen in contact komen met
allergenen zoals, huisstof, dierenharen, veren of schimmels. Daarnaast is er ook niet-allergische
astma, hierbij krijgen mensen klachten door niet-allergische prikkels zoals rook, benzine en parfum.
Verder hebben ook veel mensen last van inspanningsastma, bij deze soort astma krijgen mensen
klachten bij inspanning, zoals sporten en bij het te snel in beweging komen. Andere factoren die
deze klachten kunnen verergeren zijn emotie, stress, temperatuur en luchtvochtigheid. Tot slot is er
ernstige astma, deze vorm komt het minst vaak voor. Deze vorm is lastig onder controle te houden
door middel van medicijnen, hierdoor moeten de zorgvragers regelmatig terug naar het ziekenhuis
voor behandeling
Volgens de Volksgezondheid en Zorg (z.d.) zijn er in het jaar 2021 ongeveer 517.200 mensen bekend
bij de huisarts met de diagnose astma. Het aantal nieuwe gevallen betreft vooral in de
leeftijdscategorie 0-4 jaar (figuur 2). De prevalentie, het aantal personen met de ziekte astma in een
populatie is vooral het grootst bij de categorie 60-74 jaar (figuur 3).
Figuur 2 Figuur 3
Nieuwe gevallen astma in huisartsenpraktijk 2021 Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021
Opmerking. Overgenomen uit Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021 door
Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-
en-geslacht). Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg.
Opmerking. Overgenomen uit Nieuwe gevallen astma in huisartsenpraktijk 2021 3
Opmerking. Overgenomen uit Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021 door
door Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-en- Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-en-geslacht).
geslacht). Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg. Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg.
volwassen astmapatiënten
Opmerking. Overgenomen uit Raucher – Reinigungsvorgang deiner Lunge. 2021, 2 januari. https://www.der-
nichtraucher.info/raucherhusten-der-reinigungsvorgang-deiner-lunge. Copyright 2021, Der-Nichtraucher.
ASTMA
KERNTAAK 5 PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
KLAS:
BEOORDELENDE DOCENT:
GELEGENHEID: 1
AANTAL WOORDEN SAMENVATTING: 399
AANTAL WOORDEN VAN INLEIDING TOT EN MET AANBEVELINGEN: 8347
,Samenvatting
Inleiding
Astma is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door ontstekingen in de luchtwegen en
de gevoeligheid en vernauwing van de longen. Dit zorgt voor symptomen als kortademigheid,
benauwdheid en hoesten. In 2021 waren er ongeveer 517.200 mensen in Nederland
gediagnosticeerd met astma door hun huisarts. De sociale druk en het vertrouwen in hun eigen
kunnen hebben een grote invloed op het stoppen met roken. Het doel van dit onderzoek is om meer
inzicht te krijgen in de gedragsdeterminanten die het stopgedrag van astmapatiënten beïnvloeden.
Methode
Er is gekozen om een deductief kwalitatief onderzoek uit te voeren met behulp van
semigestructureerd interviews. Vier respondenten zijn geselecteerd en ondervraagd over hun
motivatie om te stoppen met roken vanwege hun astmaklachten en de factoren die hun beslissing
hebben beïnvloed. Voorafgaand aan het interview is er een lijst van onderwerpen opgesteld die
besproken moeten worden.
Resultaten
Uit de resultaten bleek dat respondenten die roken vaak te maken hebben met klachten zoals
astma-aanvallen, ademhalingsproblemen en hoesten. Het vertrouwen in hun vermogen om te
stoppen met roken varieerde sterk onder deze groep. Stress, spanning en het drinken van alcohol op
feestjes verminderen het vertrouwen en de motivatie om te stoppen. Sommige respondenten gaven
aan dat astmaklachten hen juist stimuleerden om te stoppen met roken.
Discussie
Tijdens het onderzoek werd opgemerkt dat er weinig recente artikelen en cijfers beschikbaar waren
over het stopgedrag van astmapatiënten. Ook was het een uitdaging om respondenten te vinden die
zowel astma hadden als rookten. Daarom is één gekozen respondent al gestopt met roken. Ondanks
deze uitdagingen is de betrouwbaarheid van het onderzoek verhoogd door het gebruik van
memberchecking en peerdebriefing.
Conclusie
Uit onderzoek bleek dat sociale invloed en het vertrouwen in zichzelf een belangrijke rol spelen bij
het stoppen met roken voor astmapatiënten. Stress en spanning kunnen ook een obstakels vormen,
aangezien dit mensen ertoe zet om te blijven roken en juist leiden tot een toename van stress en
spanning. Deze gedragsdeterminanten hebben zowel positieve als negatieve effect op het
stopgedrag.
Aanbevelingen
De respondenten hadden een gebrek aan kennis over hulpmiddelen en de invloed van stress op
astmasymptomen en gedragsverandering bij het stoppen met roken. Daarom wordt aanbevolen dat
verpleegkundigen patiënten begeleiden bij het verminderen van stress en de omgeving helpt bij het
bieden van sociale steun. Het doel hiervan is om het ziekte-inzicht te vergroten en de motivatie van
de patiënt om te stoppen met roken te stimuleren.
1
, Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................1
Inleiding.................................................................................................................................................3
1. Methode literatuurstudie..................................................................................................................6
Databanken, zoektermen en in- en exclusiecriteria...............................................................................6
Stroomdiagrammen...............................................................................................................................6
Overige bronnen....................................................................................................................................8
2. Methoden van onderzoek................................................................................................................10
2.1. Aard van het onderzoek........................................................................................................................10
2.2. Onderzoekspopulatie............................................................................................................................10
2.3. Dataverzameling....................................................................................................................................11
2.4. Gegevensanalyse...................................................................................................................................12
2.5. Kwaliteitseisen.......................................................................................................................................13
3. Resultaten........................................................................................................................................14
3.1. Achtergrond...........................................................................................................................................14
3.2. Sociale invloed.......................................................................................................................................15
3.3. Eigen effectiviteit...................................................................................................................................15
3.4. Barrières................................................................................................................................................16
3.5. Attitude..................................................................................................................................................16
4. Discussie..........................................................................................................................................18
4.1. Literatuurstudie.....................................................................................................................................18
4.2. Onderzoekspopulatie............................................................................................................................18
4.3. Dataverzameling....................................................................................................................................19
4.4. Resultaten.............................................................................................................................................19
5. Conclusie..........................................................................................................................................21
6. Aanbevelingen.................................................................................................................................22
Bronnenlijst.........................................................................................................................................23
Bijlagen25
Bijlage 1: Topiclijst interviews......................................................................................................................25
Bijlage 2: Fragmentatieschema’s interviews................................................................................................27
Bijlage 3: Fragmenten gesorteerd per topic.................................................................................................39
Bijlage 4: Samenvattingsschema interviews.................................................................................................52
Bijlage 5: Logboek.........................................................................................................................................56
2
, Inleiding
Astma is een chronische ziekte en wordt gekenmerkt door chronische ontstekingen aan de
luchtwegen, die samengaat met vernauwing en verhoogde prikkelbaarheid. Bij astma ontstaan er
ontstekingen van kleine luchtwegbuisjes in de longen. Door deze ontstekingen worden de
luchtbuisjes dikker en er wordt meer slijm aangemaakt waardoor er minder ruimte is om te ademen.
Figuur 1 (Thuisarts.nl., 2020) laat dit goed zien. Volgens Longfonds (z.d.) is er naast de ontstekingen
in de longen ook sprake van overgevoeligheid waardoor de spiertjes rondom de longbuisjes
samentrekken bij bepaalde prikkels. Dit leidt tot vernauwing van de vaten waardoor het ademen
lastiger wordt. Astma begint meestal als kind, maar kan ook pas op volwassen leeftijd beginnen.
Figuur 1
Longen bij astma
Opmerking. Overgenomen uit Thuisarts.nl door Nederlands Huisartsen Genootschap, 2021
https://www.thuisarts.nl/astma/ik-heb-astma. Copyright z.d., Nederlands Huisarts
Genootschap.
Daarnaast geven ze aan dat de resulterende symptomen kortademigheid, benauwdheid, piepend
ademhalen en hoesten zijn. Typisch voor astma is dat luchtwegvernauwing optreedt in de vorm van
aanvallen die van korte of langere duur kunnen zijn. De aanvallen en perioden met klachten worden
afgewisseld met klachtenvrije perioden.
Ook geven ze nog aan dat er verschillende soorten astma zijn, allergische astma is de meest
voorkomende soort. Hierbij ontstaat benauwdheid wanneer de luchtwegen in contact komen met
allergenen zoals, huisstof, dierenharen, veren of schimmels. Daarnaast is er ook niet-allergische
astma, hierbij krijgen mensen klachten door niet-allergische prikkels zoals rook, benzine en parfum.
Verder hebben ook veel mensen last van inspanningsastma, bij deze soort astma krijgen mensen
klachten bij inspanning, zoals sporten en bij het te snel in beweging komen. Andere factoren die
deze klachten kunnen verergeren zijn emotie, stress, temperatuur en luchtvochtigheid. Tot slot is er
ernstige astma, deze vorm komt het minst vaak voor. Deze vorm is lastig onder controle te houden
door middel van medicijnen, hierdoor moeten de zorgvragers regelmatig terug naar het ziekenhuis
voor behandeling
Volgens de Volksgezondheid en Zorg (z.d.) zijn er in het jaar 2021 ongeveer 517.200 mensen bekend
bij de huisarts met de diagnose astma. Het aantal nieuwe gevallen betreft vooral in de
leeftijdscategorie 0-4 jaar (figuur 2). De prevalentie, het aantal personen met de ziekte astma in een
populatie is vooral het grootst bij de categorie 60-74 jaar (figuur 3).
Figuur 2 Figuur 3
Nieuwe gevallen astma in huisartsenpraktijk 2021 Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021
Opmerking. Overgenomen uit Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021 door
Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-
en-geslacht). Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg.
Opmerking. Overgenomen uit Nieuwe gevallen astma in huisartsenpraktijk 2021 3
Opmerking. Overgenomen uit Zorgprevalentie astma in huisartsenpraktijk 2021 door
door Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-en- Volksgezondheid en Zorg, 2021 (https://www.vzinfo.nl/astma/leeftijd-en-geslacht).
geslacht). Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg. Copyright z.d., Volksgezondheid en Zorg.
