UITWERKINGEN HOORCOLLEGES CULTURAL DIVERSITY
Deze cursus ging over culturele diversiteit in de Nederlandse samenleving. In de
eerste drie hoorcolleges werd onderwerp geïntroduceerd en werden er theorieën
besproken. Daarna werd er meer specifiek ingegaan op verschillende werkvelden
waarin pedagogen aan de slag gaan. De hoorcolleges over radicalisering en
straatcultuur gingen meer specifiek in op verschillende culturen.
INHOUD
HOORCOLLEGE 1 – Migratie en de multiculturele samenleving.............................................................1
HOORCOLLEGE 2 – Cultuur en identiteit................................................................................................5
HOORCOLLEGE 3 – Ouderlijke ondersteuning........................................................................................7
HOORCOLLEGE 4 – Straatcultuur............................................................................................................9
HOORCOLLEGE 5 – Voor- en vroegschoolse educatie.............................................................................9
HOORCOLLEGE 6 – School....................................................................................................................13
HOORCOLLEGE 7 – Radicalisering.........................................................................................................18
HOORCOLLEGE 8 – Jeugdhulpverlening................................................................................................21
HOORCOLLEGE 1 – Migratie en de multiculturele samenleving
1. Relevantie van culturele diversiteit
De afgelopen decennia is er sprake van een toegenomen diversiteit in veel samenlevingen.
Er zijn dus meer mensen met verschillende achtergronden binnen één land. Al deze mensen
hebben ook een verschillende visie op de ontwikkeling van mensen en kinderen. De
diversiteit in Nederland ga je dus ook in het werkveld als pedagoog uitgebreid tegenkomen.
Het is belangrijk om erover na te denken of er cultuurspecifieke interventies moeten komen
en te leren om cultureel responsief te zijn. Daarnaast gaan we als pedagoog specifieke
situaties komen, zoals kinderen met een andere thuistaal, een wisseling tussen culturen op
school en thuis en kinderen die te maken hebben met discriminatie. De meeste literatuur
echter die er is gaat over middle-class families en komt uit Amerika. Dat gaat dus over een
hele specifieke groep die mogelijk geen weergave is van alle mensen. Wees dus kritisch als
je artikelen leest.
In 2018 zijn er rum honderdduizend vluchtelingen en asielzoekers naar Nederland gekomen.
De meesten komen uit Syrië, Afghanistan, Irak en Pakistan (voornamelijk oorlogsgebieden).
Als er gekeken wordt naar de Europese situatie gaan de meesten echter naar Duitsland,
Frankrijk, Griekenland of Italië, maar wereldwijd gezien blijven de meesten toch in het
Midden-Oosten of Afrika. Als we het dus vergelijken over de hele wereld, komen er niet veel
vluchtelingen/asielzoekers naar Nederland.
De culturele diversiteit in Nederland is er voornamelijk onder kinderen en jongeren onder de
20 jaar. In de grote steden heeft 50% van hen een migratieachtergrond. Landelijk gezien
heeft 13,7% van de bevolking een niet-Westerse achtergrond en behoort 10,5% bij de
Westerse minderheden. De grootste groepen zijn de Marokkaans- en Turks-Nederlandsen.
,Zij vormen iets meer dan 2% van de Nederlandse bevolking, dus eigenlijk zijn het er niet zo
veel. De momenteel groeiende groep van migranten zijn de Polen.
2. Migratie in Nederland
Sinds de tweede helft van de 19e eeuw is migratie in Nederland toegenomen. Eerst waren
dat vooral mensen van de Nederlandse kolonies (Surinaams- en Antilliaans- Nederlandsen)
en sinds de jaren ’60 zijn dat met name gastarbeiders (uit Turkije en Marokko). Sinds 2000
zijn de nieuwe migranten in Nederland arbeidsmigranten uit Oost-Europa en
kennismigranten ui India en Pakistan (bijv. ICT’ers). Als laatste groep zijn er vluchtelingen uit
oorlogsgebieden zoals Somalië, Irak en Syrië. Het is dus niet één groep van migranten, dus
ze kunnen niet over één kam gehaald worden.
Vanuit de overheid werd immigratie tot 1980 gezien als een tijdelijk fenomeen; gastarbeiders
zouden wel weer terug gaan naar het land van afkomst. Daarom werd ervoor gezorgd dat
migranten konden wonen, en de nadruk lag op het behoud van de eigen cultuur. Ze kregen
bijvoorbeeld ook les in de moedertaal. Rond 1980 veranderde dit; gastarbeiders gingen niet
terug, maar vormden een minderheid in onze samenleving. Ook lieten gastarbeiders hun
gezinnen overkomen naar Nederland dus deze minderheidsgroep werd groter. Er was nog
steeds de acceptatie dat mensen hun eigen cultuur behielden; wel moesten ze ook
participeren in de Nederlandse samenleving (volgens het Etnische Minderheden Beleid).
Participatie werd dus gepromoot. Echter werd wel duidelijk dat er verschillende problemen
waren met deze groep mensen; ze hadden het economisch zwaar, er was veel
werkeloosheid, jongeren verlieten school vroegtijdig en de groepen marginaliseerden.
Daarom veranderde in 1990 het beleid naar een Inburgeringsbeleid. De nadruk lag op de
integratie in de samenleving. Migranten kregen taallessen en moesten een
inburgeringscursus doen. De kwaliteit van deze cursussen en lessen was echter niet goed.
De migranten hadden erg hoge verwachtingen van Nederland, maar werden slecht begeleid.
Zo was het aanmelden voor de taallessen er alleen in het Nederlands, dus begrepen ze er
niets van. Er ontstond segregatie in de samenleving en in het onderwijs. Het
onderwijssysteem was verzuild (katholieke, protestante, islamitische en openbare scholen).
Verder was er veel delinquentie onder bepaalde groepen, met name de Marokkaans-
Nederlandsen.
Richting het jaar 2000 nam het aantal werkelozen af; de tweedegeneratie migranten hadden
meer succes. Echter veranderde het beeld toen erg door (inter)nationale gebeurtenissen
(moord op Pim Fortuyn en 9/11). Het publieke debat rond integratie werd groter en het beleid
veranderde naar een Assimilatiebeleid; je moet niet alleen participeren in de samenleving,
maar je ook echt aanpassen aan de Nederlandse cultuur. Er was sprake van culturalisering;
de Islam werd meer en meer gezien als een oorzaak van alle problemen, mensen werden
bang voor radicalisering en het vertrouwen tussen niet-Moslims en Moslims verdween.
Sinds 2011 verschoof migratie naar arbeidsmigratie. Dit is een andere situatie en is soms
nog moeilijker. De Oost-Europeanen zijn namelijk ook lid van de EU en als land wordt er
daardoor minder van hen geëist dan van gastarbeiders. Zij hoeven bijvoorbeeld geen
taallessen te nemen, wat een hele andere situatie creëert.
, 3. Het acculturatiemodel van Berry
Berry heeft een acculturatiemodel ontwikkeld rond migratie (links: groepen, rechts: individu).
Dit model heeft twee assen: het behoud van de eigen cultuur, en het contact met en
participatie in de nieuwe cultuur. Hierdoor ontstaan er vier soorten acculturatie:
- Multiculturalisme/integratie = hoge mate van behoud van eigen cultuur en hoge mate van
contact met nieuwe cultuur.
- Segregatie = hoge mate van behoud van eigen cultuur en weinig contact met nieuwe
cultuur.
- Melting pot/assimilatie = hoge mate van contact nieuwe cultuur en weinig behoud van
eigen cultuur.
- Exclusie/marginalisatie = weinig contact met nieuwe cultuur en weinig behoud eigen
cultuur. Je hoort nergens bij.
Uit een onderzoek van Berry blijkt dat integratie het beste is. Mensen voelen zich
psychologisch en sociaal-cultureel het beste. Het lijkt dus bijvoorbeeld beter om kinderen
thuis hun eigen taal te laten spreken en het spreken van het Nederlands niet te forceren.
Uit een Europees onderzoek naar Turkse jongeren blijkt echter dan de context een grote rol
speelt. Zo blijkt dat hoe jonger migrantenkinderen zijn bij het starten met de basisschool, hoe
succesvoller ze zijn. Of integratie slaagt, hangt dus af van de omgeving zoals het
schoolsysteem. Ook het politieke klimaat (stereotypen, discriminatie, beeld van immigranten)
en het sociale klimaat (acceptatie van migranten) speelt een belangrijke rol bij integratie.
4. Theorieën van cultuur en ontwikkeling
Kagitçibasi: Individualisme vs. Collectivisme
Dit model wordt breed gedragen in de psychologie en onderwijswetenschappen. Toch is er
ook veel kritiek op gekomen omdat culturen te versimpeld zou zijn weergegeven. Er wordt
bijvoorbeeld niet gefocust op individuele mensen, maar echt op culturen. Het model kan
nuttig zijn bij het leren over migratie e.d. Mensen die van een collectivistische cultuur naar
een individualistische cultuur migreren, krijgen te maken met een mismatch in interactiestijl
en opvoeding.
Wat houdt het model precies in? Culturen zijn opgesplitst in twee soorten: collectivistische en
individualistische culturen.
Deze cursus ging over culturele diversiteit in de Nederlandse samenleving. In de
eerste drie hoorcolleges werd onderwerp geïntroduceerd en werden er theorieën
besproken. Daarna werd er meer specifiek ingegaan op verschillende werkvelden
waarin pedagogen aan de slag gaan. De hoorcolleges over radicalisering en
straatcultuur gingen meer specifiek in op verschillende culturen.
INHOUD
HOORCOLLEGE 1 – Migratie en de multiculturele samenleving.............................................................1
HOORCOLLEGE 2 – Cultuur en identiteit................................................................................................5
HOORCOLLEGE 3 – Ouderlijke ondersteuning........................................................................................7
HOORCOLLEGE 4 – Straatcultuur............................................................................................................9
HOORCOLLEGE 5 – Voor- en vroegschoolse educatie.............................................................................9
HOORCOLLEGE 6 – School....................................................................................................................13
HOORCOLLEGE 7 – Radicalisering.........................................................................................................18
HOORCOLLEGE 8 – Jeugdhulpverlening................................................................................................21
HOORCOLLEGE 1 – Migratie en de multiculturele samenleving
1. Relevantie van culturele diversiteit
De afgelopen decennia is er sprake van een toegenomen diversiteit in veel samenlevingen.
Er zijn dus meer mensen met verschillende achtergronden binnen één land. Al deze mensen
hebben ook een verschillende visie op de ontwikkeling van mensen en kinderen. De
diversiteit in Nederland ga je dus ook in het werkveld als pedagoog uitgebreid tegenkomen.
Het is belangrijk om erover na te denken of er cultuurspecifieke interventies moeten komen
en te leren om cultureel responsief te zijn. Daarnaast gaan we als pedagoog specifieke
situaties komen, zoals kinderen met een andere thuistaal, een wisseling tussen culturen op
school en thuis en kinderen die te maken hebben met discriminatie. De meeste literatuur
echter die er is gaat over middle-class families en komt uit Amerika. Dat gaat dus over een
hele specifieke groep die mogelijk geen weergave is van alle mensen. Wees dus kritisch als
je artikelen leest.
In 2018 zijn er rum honderdduizend vluchtelingen en asielzoekers naar Nederland gekomen.
De meesten komen uit Syrië, Afghanistan, Irak en Pakistan (voornamelijk oorlogsgebieden).
Als er gekeken wordt naar de Europese situatie gaan de meesten echter naar Duitsland,
Frankrijk, Griekenland of Italië, maar wereldwijd gezien blijven de meesten toch in het
Midden-Oosten of Afrika. Als we het dus vergelijken over de hele wereld, komen er niet veel
vluchtelingen/asielzoekers naar Nederland.
De culturele diversiteit in Nederland is er voornamelijk onder kinderen en jongeren onder de
20 jaar. In de grote steden heeft 50% van hen een migratieachtergrond. Landelijk gezien
heeft 13,7% van de bevolking een niet-Westerse achtergrond en behoort 10,5% bij de
Westerse minderheden. De grootste groepen zijn de Marokkaans- en Turks-Nederlandsen.
,Zij vormen iets meer dan 2% van de Nederlandse bevolking, dus eigenlijk zijn het er niet zo
veel. De momenteel groeiende groep van migranten zijn de Polen.
2. Migratie in Nederland
Sinds de tweede helft van de 19e eeuw is migratie in Nederland toegenomen. Eerst waren
dat vooral mensen van de Nederlandse kolonies (Surinaams- en Antilliaans- Nederlandsen)
en sinds de jaren ’60 zijn dat met name gastarbeiders (uit Turkije en Marokko). Sinds 2000
zijn de nieuwe migranten in Nederland arbeidsmigranten uit Oost-Europa en
kennismigranten ui India en Pakistan (bijv. ICT’ers). Als laatste groep zijn er vluchtelingen uit
oorlogsgebieden zoals Somalië, Irak en Syrië. Het is dus niet één groep van migranten, dus
ze kunnen niet over één kam gehaald worden.
Vanuit de overheid werd immigratie tot 1980 gezien als een tijdelijk fenomeen; gastarbeiders
zouden wel weer terug gaan naar het land van afkomst. Daarom werd ervoor gezorgd dat
migranten konden wonen, en de nadruk lag op het behoud van de eigen cultuur. Ze kregen
bijvoorbeeld ook les in de moedertaal. Rond 1980 veranderde dit; gastarbeiders gingen niet
terug, maar vormden een minderheid in onze samenleving. Ook lieten gastarbeiders hun
gezinnen overkomen naar Nederland dus deze minderheidsgroep werd groter. Er was nog
steeds de acceptatie dat mensen hun eigen cultuur behielden; wel moesten ze ook
participeren in de Nederlandse samenleving (volgens het Etnische Minderheden Beleid).
Participatie werd dus gepromoot. Echter werd wel duidelijk dat er verschillende problemen
waren met deze groep mensen; ze hadden het economisch zwaar, er was veel
werkeloosheid, jongeren verlieten school vroegtijdig en de groepen marginaliseerden.
Daarom veranderde in 1990 het beleid naar een Inburgeringsbeleid. De nadruk lag op de
integratie in de samenleving. Migranten kregen taallessen en moesten een
inburgeringscursus doen. De kwaliteit van deze cursussen en lessen was echter niet goed.
De migranten hadden erg hoge verwachtingen van Nederland, maar werden slecht begeleid.
Zo was het aanmelden voor de taallessen er alleen in het Nederlands, dus begrepen ze er
niets van. Er ontstond segregatie in de samenleving en in het onderwijs. Het
onderwijssysteem was verzuild (katholieke, protestante, islamitische en openbare scholen).
Verder was er veel delinquentie onder bepaalde groepen, met name de Marokkaans-
Nederlandsen.
Richting het jaar 2000 nam het aantal werkelozen af; de tweedegeneratie migranten hadden
meer succes. Echter veranderde het beeld toen erg door (inter)nationale gebeurtenissen
(moord op Pim Fortuyn en 9/11). Het publieke debat rond integratie werd groter en het beleid
veranderde naar een Assimilatiebeleid; je moet niet alleen participeren in de samenleving,
maar je ook echt aanpassen aan de Nederlandse cultuur. Er was sprake van culturalisering;
de Islam werd meer en meer gezien als een oorzaak van alle problemen, mensen werden
bang voor radicalisering en het vertrouwen tussen niet-Moslims en Moslims verdween.
Sinds 2011 verschoof migratie naar arbeidsmigratie. Dit is een andere situatie en is soms
nog moeilijker. De Oost-Europeanen zijn namelijk ook lid van de EU en als land wordt er
daardoor minder van hen geëist dan van gastarbeiders. Zij hoeven bijvoorbeeld geen
taallessen te nemen, wat een hele andere situatie creëert.
, 3. Het acculturatiemodel van Berry
Berry heeft een acculturatiemodel ontwikkeld rond migratie (links: groepen, rechts: individu).
Dit model heeft twee assen: het behoud van de eigen cultuur, en het contact met en
participatie in de nieuwe cultuur. Hierdoor ontstaan er vier soorten acculturatie:
- Multiculturalisme/integratie = hoge mate van behoud van eigen cultuur en hoge mate van
contact met nieuwe cultuur.
- Segregatie = hoge mate van behoud van eigen cultuur en weinig contact met nieuwe
cultuur.
- Melting pot/assimilatie = hoge mate van contact nieuwe cultuur en weinig behoud van
eigen cultuur.
- Exclusie/marginalisatie = weinig contact met nieuwe cultuur en weinig behoud eigen
cultuur. Je hoort nergens bij.
Uit een onderzoek van Berry blijkt dat integratie het beste is. Mensen voelen zich
psychologisch en sociaal-cultureel het beste. Het lijkt dus bijvoorbeeld beter om kinderen
thuis hun eigen taal te laten spreken en het spreken van het Nederlands niet te forceren.
Uit een Europees onderzoek naar Turkse jongeren blijkt echter dan de context een grote rol
speelt. Zo blijkt dat hoe jonger migrantenkinderen zijn bij het starten met de basisschool, hoe
succesvoller ze zijn. Of integratie slaagt, hangt dus af van de omgeving zoals het
schoolsysteem. Ook het politieke klimaat (stereotypen, discriminatie, beeld van immigranten)
en het sociale klimaat (acceptatie van migranten) speelt een belangrijke rol bij integratie.
4. Theorieën van cultuur en ontwikkeling
Kagitçibasi: Individualisme vs. Collectivisme
Dit model wordt breed gedragen in de psychologie en onderwijswetenschappen. Toch is er
ook veel kritiek op gekomen omdat culturen te versimpeld zou zijn weergegeven. Er wordt
bijvoorbeeld niet gefocust op individuele mensen, maar echt op culturen. Het model kan
nuttig zijn bij het leren over migratie e.d. Mensen die van een collectivistische cultuur naar
een individualistische cultuur migreren, krijgen te maken met een mismatch in interactiestijl
en opvoeding.
Wat houdt het model precies in? Culturen zijn opgesplitst in twee soorten: collectivistische en
individualistische culturen.
