Willemijn Bekkers
Samenvatting Ziekteleer BB
Hoofdstuk 4.1
Lymfoïde organen zijn weefsels die grote hoeveelheden lymfocyten bevatten in een omhulsel van
steunende niet-lymfoïde cellen. Onderscheid in primaire (thymus, Bursa fabricius en beenmerg) en
secundaire lymfoïde organen (lymfeknopen en milt). Lymfoïde weefsels zijn weefsels waarin zich
lymfespleten met daarin lymfocyten bevinden. Vanuit een pluripotente stamcel vormen zich via
hemopoëse bloedcellen. RES is het reticulo-endotheliaal systeem genoemd, waarbij de
fagocyterende cellen zich in grote aantallen langs de vaten verzamelen. Tegenwoordig heet het MFS
(monocyt-fagocytair systeem).
Hoofdstuk 4.2 Anemie
4.2.1 Inleiding
Bleke slijmvliezen kunnen ontstaan door slechte doorbloeding of door bloedarmoede. Dit kan komen
door:
Shock:
o Door hypovolemie
o Door onvoldoende pompfunctie van het hart
o Door veranderingen in de distributie van bloed
Anemie:
o Door bloedverlies
o Door verstoorde erytropoëse
o Door verhoogde afbraak van erytrocyten
Anemie is bloedeloosheid dus minder bloedcellen of hemoglobine in de circulatie. Echter is in
sommige omstandigheden een deel van de cellen onttrokken aan de circulatie door de milt
(sekwestratie). Dit gebeurt onder invloed van het parasympathisch zenuwstelsel. Door
stromingseffecten kan het aantal ery’s verschillen tussen venen, arteriën en capillairen.
4.2.2 Pathofysiologie van anemie
Anemie is het best te definiëren als de toestand waarin de massa circulerend Hb niet voldoende is
voor de zuurstof behoefte van de weefsels. Bij ernstige anemie krijgen weefsels al in rust te weinig
zuurstof. Zo zullen de klein verbruikers minder bloedtoevoer krijgen om de belangrijkste organen
toch nog van zuurstof te voorzien. Anemie is een verschijnsel alhoewel het wel klinische gevolgen
kan hebben maar het is als secundair aan een primair ziekteproces. Bij de diagnosestelling is het
noodzaak zo snel mogelijk de oorzaak van de anemie te vinden.
Verschijnselen van anemie zijn afhankelijk van de ernst, de pathogenese en de snelheid waarin het
zich heeft ontwikkeld. De ernst is afhankelijk van de hoeveelheid zuurstof het bloed aan kan maar
ook van de behoefte aan zuurstof van dat moment.
Lichte anemie zonder complicaties:
o Bleke slijmvliezen
o Verminderde prestatie
o Onevenredige sterk verhoogde pols
o Verhoogde ademfrequentie bij geringe inspanning
Ernstiger:
o Vitale organen vallen uit
o Flauwtes
1
, Willemijn Bekkers
o Verlies van controle over mictie
De pathogenese van de anemie bepaald de verschijnselen. Lokalisatie van bloedverlies bijvoorbeeld.
Bloeding in darmen: melaena of bloedige ontlasting
Bloeding in urinewegen: hematurie
Bloeding in thorax: compressie van longen en benauwdheid
Bloeding in spieren of gewrichten: pijn en locomotie problemen.
Hemolyse: afbraakproducten van ery’s, rode of bruine urine, oranje ontlasting en soms icterus
Snelheid van de anemie bepaalt de compenserende mechanismen, zoals versnelling van ademhaling
en pols en vergroot slagvolume. Op den duur hart hypertrofie, daarnaast is de lage viscositeit is
waarneembaar in een steile pols. Onder invloed van lage zuurstof spanning neemt de concentratie
van ery’s binnen 24 uur waardoor hemoglobine sneller zuurstof afgeeft.
Een acute anemie geeft meer verschijnselen dan een chronische anemie. Bij acute hemolytische
anemie vaak levernecrose door zuurstof daling in vena portae. Levernecrose leidt tot een mindere
excretiecapaciteit, door verhoogde afbraak en dus meer bilirubine zie je icterus.
Anemie ook afhankelijk van de erytropoëse, voornamelijk in beenmerg, maar bij anemie ook vanuit
milt en lever waardoor een vergrootte milt te voelen is.
Acuut bloedverlies leidt snel tot hypovolemie, hypotensie, shock, celdegeneratie en necrose. De
patient heeft in het begin lage veneuze druk, trage CRT en snelle slecht gevulde pols. Wanneer de
hypovolemie wordt doorstaan en geen nieuw bloed verlies is het niet meer ernstig. Erytrocyten
duren lang om aan te vullen dus eerst wel compenserende mechanismen. Door lage
zuurstofspanning geven de nieren meer erytropoëtine uitscheiden en zullen nog onrijpe ery’s ook
worden vrijgegeven. Het duurt 4 dagen voordat de erytropoëse nieuwe reticulocyten aanlevert. Een
regeneratief bloedbeeld is te zien in een verhoogde hoeveelheid reticulocyten.
De ijzer voorraad van het lichaam zit voornamelijk in de ery’s en kan bij chronische bloedingen
nauwelijks op peil worden gehouden. Ijzergebrek zorgt voor verminderde erytropoëse. Bij inwendige
bloedingen gaat geen ijzer verloren. Door te kijken naar de hoeveelheid Hb in de ery’s kan een
schatting gemaakt worden van het ijzer gehalte.
Hemolyse is een verkorte levensduur van ery’s en dit kan intravasaal en extravasaal plaatsvinden.
Wanneer ruim van ijzer voorzien hoeft geringe hemolyse niet tot ziekteverschijnselen te leiden. Het
ijzer van de afbraak wordt gelijk weer beschikbaar gesteld voor erytropoëse waardoor pas bij
ernstige gevallen klinische verschijnselen te zien hoeven zijn. Bij chronische hemolyse kan
ijzerstapeling in weefsels plaatsvinden.
Via Hb in de ery vindt transport van zuurstof plaats, maar hiervoor heeft de ery energie nodig.
Energie voor: de bivalente vorm ijzer behouden, ionenpomp in werking houden, in gereduceerde
toestand van SH-groepen houden, vorm van de cel in stand houden. Door aftakeling van de
enzymsystemen door de afwezigheid van DNA wordt de ery afgebroken. Hemolyse komt meestal
door verminderde energie voorziening of beschadiging aan celmembraan. Hierbij zien we erfelijke of
verkregen afwijkingen.
Beschadigingen van het cel membraan:
o Stoornis in energievoorziening:
• Enzymdeficienties
• Afwijkend hb
o Verkregen afwijking celmembraan:
• Mechanisch
• Chemisch
• Fysisch
2
, Willemijn Bekkers
• Immunologisch
o Congenitale afwijking celmembraan
Energievoorziening in ery door anaerobe glycolyse via “Embden-Mayerhof pad” waarbij ATP/ADP en
NAD/NADH de energie dragen. Bij mens wordt hemolytische anemie vaak veroorzaakt door erfelijke
deficiëntie in glycolyse enzymen. Een deel van de glucose wordt afgebroken via de
pentosefosfaatshunt, waarbij vooral reductie van NADP+ tot NADPH plaatsvind. GSH wordt hiermee
gereduceerd gehouden. Bij blootstelling aan oxidatie ontstaan er bij glucose-6-fosfaat
dehydrogenase radicalen. Hierna denatureert het Hb en klontert samen tot ‘Heinz-bodies’, deze
anemie kan ook worden veroorzaakt door normale functie van Pentosefosfaatshunt maar een
oxidatieve noxe. Dit gaat vaak gepaard met methemoglobinemie.
Er zijn veel aangeboren constructiefouten van hemoglobine wat kan leiden tot verminderd transport
van zuurstof.
De membraan van de ery bestaat uit 2 lagen van cholesterol, glycolipiden, fosfolipiden en
glycoproteïnen. En daarbinnen een cytoskelet van spectrine en actinemoleculen verbonden met de
lipiden via ankyrine. Ery is vervormbaar zodat hij door hele smalle haarvaatjes heen kan. De vorm
verandering zorg voor optimaal contact met de bloedvatwand voor optimale gasuitwisseling.
Afwijkingen van het celmembraan vaak ook afwijkingen van de cel vorm (sferocyten, targetcellen of
acanthocyten). Erfelijke deficiënties van spectrine of actine zijn zeldzaam en bij hond rund en mens
genaamd HS(hereditaire sferocytose). Naast aangeboren kan een membraan afwijking ook
verkregen worden door bijvoorbeeld lever aandoeningen. Verlies van cholesterol uit het plasma
zorgt voor cel zwelling. Bij toename juist afplatting. Osmotische resistentie is een functie van de
verhouding tussen celinhoud en oppervlak.
Nitraat wordt in de darm door bacteriën omgezet in nitriet, dit oxideert in hoge concentraties Hb tot
MetHb (niet in staat om zuurstof af te staan in weefsels). Hoge concentraties MetHb kleuren bloed
bruin of er kan Heinz-body hemolyse optreden. Behandeling met methyleenblauw. Koperintoxicatie
ontstaat na koperstapeling in de lever. Onder bepaalde omstandigheden kunnen deze worden
vrijgegeven in het bloed, waarna het zich ophoopt in ery’s en hier metabole functies verstoort.
Loodvergiftiging verstoort de hb-synthese en verhinderd normale ribosomale afbraak waardoor
ribosomen zich opstapelen en aggregeren. Bij zinkintoxicatie kan via een onbekende pathogenese
een acute hemolyse ontstaan.
Mechanische beschadiging komt door contact van stromend bloed met sterk afwijkende
vaatwanden, synthetische hartkleppen en intravasale fibrinedraden.
Fysische beschadiging van ery’s zou kunnen komen door overmatige wateropname door
bijvoorbeeld brandwonden of hitte bevangenheid.
Metabole beschadiging van ery’s kan door hypofosfatemie en L-sorbose (kunstmatige zoetstof).
Immunologische beschadiging van ery’s gaat via het pathofysiologische pad van hemolyse. De
antilichamen die dit veroorzaken kunnen worden verdeeld in heterologe, autologe of homologe
antilichamen. Heterologe antilichamen worden geproduceerd na immunisatie met
bloedgroepantigenen maar alleen van praktisch belang in laboratoria. Homologe antilichamen
kunnen kort na geboorte tot ontwikkeling komen tegen soorteigen bloedgroepantigenen
(natuurlijke antilichamen) en lokken agglutinatie of complementsysteem hemolyse uit. Autologe
antilichamen spelen een rol bij IHA (Immuungemedieerde hemolytische anemie). Kan zich secundair
3
Samenvatting Ziekteleer BB
Hoofdstuk 4.1
Lymfoïde organen zijn weefsels die grote hoeveelheden lymfocyten bevatten in een omhulsel van
steunende niet-lymfoïde cellen. Onderscheid in primaire (thymus, Bursa fabricius en beenmerg) en
secundaire lymfoïde organen (lymfeknopen en milt). Lymfoïde weefsels zijn weefsels waarin zich
lymfespleten met daarin lymfocyten bevinden. Vanuit een pluripotente stamcel vormen zich via
hemopoëse bloedcellen. RES is het reticulo-endotheliaal systeem genoemd, waarbij de
fagocyterende cellen zich in grote aantallen langs de vaten verzamelen. Tegenwoordig heet het MFS
(monocyt-fagocytair systeem).
Hoofdstuk 4.2 Anemie
4.2.1 Inleiding
Bleke slijmvliezen kunnen ontstaan door slechte doorbloeding of door bloedarmoede. Dit kan komen
door:
Shock:
o Door hypovolemie
o Door onvoldoende pompfunctie van het hart
o Door veranderingen in de distributie van bloed
Anemie:
o Door bloedverlies
o Door verstoorde erytropoëse
o Door verhoogde afbraak van erytrocyten
Anemie is bloedeloosheid dus minder bloedcellen of hemoglobine in de circulatie. Echter is in
sommige omstandigheden een deel van de cellen onttrokken aan de circulatie door de milt
(sekwestratie). Dit gebeurt onder invloed van het parasympathisch zenuwstelsel. Door
stromingseffecten kan het aantal ery’s verschillen tussen venen, arteriën en capillairen.
4.2.2 Pathofysiologie van anemie
Anemie is het best te definiëren als de toestand waarin de massa circulerend Hb niet voldoende is
voor de zuurstof behoefte van de weefsels. Bij ernstige anemie krijgen weefsels al in rust te weinig
zuurstof. Zo zullen de klein verbruikers minder bloedtoevoer krijgen om de belangrijkste organen
toch nog van zuurstof te voorzien. Anemie is een verschijnsel alhoewel het wel klinische gevolgen
kan hebben maar het is als secundair aan een primair ziekteproces. Bij de diagnosestelling is het
noodzaak zo snel mogelijk de oorzaak van de anemie te vinden.
Verschijnselen van anemie zijn afhankelijk van de ernst, de pathogenese en de snelheid waarin het
zich heeft ontwikkeld. De ernst is afhankelijk van de hoeveelheid zuurstof het bloed aan kan maar
ook van de behoefte aan zuurstof van dat moment.
Lichte anemie zonder complicaties:
o Bleke slijmvliezen
o Verminderde prestatie
o Onevenredige sterk verhoogde pols
o Verhoogde ademfrequentie bij geringe inspanning
Ernstiger:
o Vitale organen vallen uit
o Flauwtes
1
, Willemijn Bekkers
o Verlies van controle over mictie
De pathogenese van de anemie bepaald de verschijnselen. Lokalisatie van bloedverlies bijvoorbeeld.
Bloeding in darmen: melaena of bloedige ontlasting
Bloeding in urinewegen: hematurie
Bloeding in thorax: compressie van longen en benauwdheid
Bloeding in spieren of gewrichten: pijn en locomotie problemen.
Hemolyse: afbraakproducten van ery’s, rode of bruine urine, oranje ontlasting en soms icterus
Snelheid van de anemie bepaalt de compenserende mechanismen, zoals versnelling van ademhaling
en pols en vergroot slagvolume. Op den duur hart hypertrofie, daarnaast is de lage viscositeit is
waarneembaar in een steile pols. Onder invloed van lage zuurstof spanning neemt de concentratie
van ery’s binnen 24 uur waardoor hemoglobine sneller zuurstof afgeeft.
Een acute anemie geeft meer verschijnselen dan een chronische anemie. Bij acute hemolytische
anemie vaak levernecrose door zuurstof daling in vena portae. Levernecrose leidt tot een mindere
excretiecapaciteit, door verhoogde afbraak en dus meer bilirubine zie je icterus.
Anemie ook afhankelijk van de erytropoëse, voornamelijk in beenmerg, maar bij anemie ook vanuit
milt en lever waardoor een vergrootte milt te voelen is.
Acuut bloedverlies leidt snel tot hypovolemie, hypotensie, shock, celdegeneratie en necrose. De
patient heeft in het begin lage veneuze druk, trage CRT en snelle slecht gevulde pols. Wanneer de
hypovolemie wordt doorstaan en geen nieuw bloed verlies is het niet meer ernstig. Erytrocyten
duren lang om aan te vullen dus eerst wel compenserende mechanismen. Door lage
zuurstofspanning geven de nieren meer erytropoëtine uitscheiden en zullen nog onrijpe ery’s ook
worden vrijgegeven. Het duurt 4 dagen voordat de erytropoëse nieuwe reticulocyten aanlevert. Een
regeneratief bloedbeeld is te zien in een verhoogde hoeveelheid reticulocyten.
De ijzer voorraad van het lichaam zit voornamelijk in de ery’s en kan bij chronische bloedingen
nauwelijks op peil worden gehouden. Ijzergebrek zorgt voor verminderde erytropoëse. Bij inwendige
bloedingen gaat geen ijzer verloren. Door te kijken naar de hoeveelheid Hb in de ery’s kan een
schatting gemaakt worden van het ijzer gehalte.
Hemolyse is een verkorte levensduur van ery’s en dit kan intravasaal en extravasaal plaatsvinden.
Wanneer ruim van ijzer voorzien hoeft geringe hemolyse niet tot ziekteverschijnselen te leiden. Het
ijzer van de afbraak wordt gelijk weer beschikbaar gesteld voor erytropoëse waardoor pas bij
ernstige gevallen klinische verschijnselen te zien hoeven zijn. Bij chronische hemolyse kan
ijzerstapeling in weefsels plaatsvinden.
Via Hb in de ery vindt transport van zuurstof plaats, maar hiervoor heeft de ery energie nodig.
Energie voor: de bivalente vorm ijzer behouden, ionenpomp in werking houden, in gereduceerde
toestand van SH-groepen houden, vorm van de cel in stand houden. Door aftakeling van de
enzymsystemen door de afwezigheid van DNA wordt de ery afgebroken. Hemolyse komt meestal
door verminderde energie voorziening of beschadiging aan celmembraan. Hierbij zien we erfelijke of
verkregen afwijkingen.
Beschadigingen van het cel membraan:
o Stoornis in energievoorziening:
• Enzymdeficienties
• Afwijkend hb
o Verkregen afwijking celmembraan:
• Mechanisch
• Chemisch
• Fysisch
2
, Willemijn Bekkers
• Immunologisch
o Congenitale afwijking celmembraan
Energievoorziening in ery door anaerobe glycolyse via “Embden-Mayerhof pad” waarbij ATP/ADP en
NAD/NADH de energie dragen. Bij mens wordt hemolytische anemie vaak veroorzaakt door erfelijke
deficiëntie in glycolyse enzymen. Een deel van de glucose wordt afgebroken via de
pentosefosfaatshunt, waarbij vooral reductie van NADP+ tot NADPH plaatsvind. GSH wordt hiermee
gereduceerd gehouden. Bij blootstelling aan oxidatie ontstaan er bij glucose-6-fosfaat
dehydrogenase radicalen. Hierna denatureert het Hb en klontert samen tot ‘Heinz-bodies’, deze
anemie kan ook worden veroorzaakt door normale functie van Pentosefosfaatshunt maar een
oxidatieve noxe. Dit gaat vaak gepaard met methemoglobinemie.
Er zijn veel aangeboren constructiefouten van hemoglobine wat kan leiden tot verminderd transport
van zuurstof.
De membraan van de ery bestaat uit 2 lagen van cholesterol, glycolipiden, fosfolipiden en
glycoproteïnen. En daarbinnen een cytoskelet van spectrine en actinemoleculen verbonden met de
lipiden via ankyrine. Ery is vervormbaar zodat hij door hele smalle haarvaatjes heen kan. De vorm
verandering zorg voor optimaal contact met de bloedvatwand voor optimale gasuitwisseling.
Afwijkingen van het celmembraan vaak ook afwijkingen van de cel vorm (sferocyten, targetcellen of
acanthocyten). Erfelijke deficiënties van spectrine of actine zijn zeldzaam en bij hond rund en mens
genaamd HS(hereditaire sferocytose). Naast aangeboren kan een membraan afwijking ook
verkregen worden door bijvoorbeeld lever aandoeningen. Verlies van cholesterol uit het plasma
zorgt voor cel zwelling. Bij toename juist afplatting. Osmotische resistentie is een functie van de
verhouding tussen celinhoud en oppervlak.
Nitraat wordt in de darm door bacteriën omgezet in nitriet, dit oxideert in hoge concentraties Hb tot
MetHb (niet in staat om zuurstof af te staan in weefsels). Hoge concentraties MetHb kleuren bloed
bruin of er kan Heinz-body hemolyse optreden. Behandeling met methyleenblauw. Koperintoxicatie
ontstaat na koperstapeling in de lever. Onder bepaalde omstandigheden kunnen deze worden
vrijgegeven in het bloed, waarna het zich ophoopt in ery’s en hier metabole functies verstoort.
Loodvergiftiging verstoort de hb-synthese en verhinderd normale ribosomale afbraak waardoor
ribosomen zich opstapelen en aggregeren. Bij zinkintoxicatie kan via een onbekende pathogenese
een acute hemolyse ontstaan.
Mechanische beschadiging komt door contact van stromend bloed met sterk afwijkende
vaatwanden, synthetische hartkleppen en intravasale fibrinedraden.
Fysische beschadiging van ery’s zou kunnen komen door overmatige wateropname door
bijvoorbeeld brandwonden of hitte bevangenheid.
Metabole beschadiging van ery’s kan door hypofosfatemie en L-sorbose (kunstmatige zoetstof).
Immunologische beschadiging van ery’s gaat via het pathofysiologische pad van hemolyse. De
antilichamen die dit veroorzaken kunnen worden verdeeld in heterologe, autologe of homologe
antilichamen. Heterologe antilichamen worden geproduceerd na immunisatie met
bloedgroepantigenen maar alleen van praktisch belang in laboratoria. Homologe antilichamen
kunnen kort na geboorte tot ontwikkeling komen tegen soorteigen bloedgroepantigenen
(natuurlijke antilichamen) en lokken agglutinatie of complementsysteem hemolyse uit. Autologe
antilichamen spelen een rol bij IHA (Immuungemedieerde hemolytische anemie). Kan zich secundair
3
