Lezen is leuk
Vergroten van leesplezier tijdens
het zelfstandig lezen
H de Jong
PVA 3C1
1510402
Datum start onderzoek: 15-11-17
Inleverdatum: 28-06-2018
Actieonderzoek werkplekleren pabo 3
1
,Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................3
H2 - Inleiding..........................................................................................................................................4
Aanleiding..............................................................................................................................................4
Theoretisch kader..................................................................................................................................4
H3 – Onderzoeksvraag en deelvragen...................................................................................................5
Onderzoeksdoel.....................................................................................................................................5
Hoofdvraag / deelvragen.......................................................................................................................5
H4 - Theoretische verdieping.................................................................................................................6
Theoretische verdieping........................................................................................................................6
H5 - Onderzoeksmethode....................................................................................................................10
Onderzoeksgroep................................................................................................................................10
Nul- en eindmeting..............................................................................................................................12
H6 - Acties............................................................................................................................................14
Verbeterplan........................................................................................................................................14
Critical friends......................................................................................................................................14
H7 – Dataverzameling en resultaten....................................................................................................15
Resultaten............................................................................................................................................15
H8 – Analyse en conclusie....................................................................................................................25
Analyses...............................................................................................................................................25
Conclusie.............................................................................................................................................25
H9 – Discussie en aanbevelingen.........................................................................................................26
Discussie..............................................................................................................................................26
Aanbevelingen.....................................................................................................................................26
H10 - Reflectie.....................................................................................................................................27
Reflectie...............................................................................................................................................27
H11 – Bijlagen en Referentielijst..........................................................................................................29
Bijlagen................................................................................................................................................29
Vragen voor analyse in de klas.........................................................................................................29
Observatieformulier stillezen...........................................................................................................30
Enquête aanvang van onderzoek:....................................................................................................31
Enquête bij het boekenbabbeltje (bb-enquête)...............................................................................31
Referentielijst......................................................................................................................................32
2
,Samenvatting
Op dit moment loop ik stage in groep 4/5 van basisschool ______ Het valt mij in deze groep op dat
de kinderen lastig aan het lezen te krijgen zijn en weinig plezier aan het lezen beleven. Het doel van
het onderzoek is om erachter te komen wat het nut van zelfstandig lezen is, welke
activiteiten/werkvormen er in het algemeen voor zorgen dat het leesplezier wordt verhoogd en of
deze activiteiten ook werken bij mijn groep. Volgens Bus & Mol (2011) heeft zelfstandig lezen een
positieve werking op de taalontwikkeling van kinderen in verschillende domeinen, waaronder de
woordenschat, het begrijpend lezen, de basisvaardigheden, het technisch lezen en de spelling.
Volgens Chambers (2002) kan je vanuit drie domeinen werken aan leesplezier: materiaal, leestijd en
praten over lezen. Om de nulmeting vast te stellen heb ik een observatie gedaan waaruit ik kon
concluderen hoelang de kinderen tijdens de stilleestijd daadwerkelijk aan het lezen waren. Ik heb
een analyse gedaan waarin ik gecontroleerd heb welke materialen er op school aanwezig zijn om zo
het leesklimaat te kunnen vaststellen. Vervolgens heb ik een enquête gehouden over de
leesbevinding van de kinderen. Hierbij geven de kinderen door middel van een smiley (sip, neutraal,
blij, lachend) aan wat ze van lezen vinden. Daarna heb ik een les gegeven aan de kinderen waarin ik
ze uitlegde hoe zij een boek kunnen vinden die bij hun leesniveau en interesses past. Vervolgens heb
ik gepraat over boeken/schrijvers door boekenbabbels in te zetten. Na alle boekenbabbels gedaan te
hebben heb ik weer de enquête over de leesbevinding uitgedeeld en weer tijdens enkele
zelfstandiglees- kwartieren de kinderen geobserveerd op hun leesgedrag. Door de enquêtes van de
leesbevinding die vóór en na de activiteiten zijn afgenomen te vergelijken is te zien dat 4 kinderen
van een sippe/neutrale smiley omgeschakeld zijn naar een blije/lachende smiley. Ook het aantal
lachende smileys die bij de laatste enquête omcirkeld zijn is met 4 stuks gestegen. Hieruit kan
geconcludeerd worden dat de ingezette activiteiten het leesplezier bij de kinderen van groep 4/5 van
basisschool _______ vergroot hebben.
3
, H2 - Inleiding
Aanleiding
Op vrijwel elke school is er ergens op de dag tijd ingepland voor de kinderen om even zelfstandig
een leesboek te lezen. In de klassen waar ik de afgelopen drie jaar heb stagegelopen is dit aan het
begin van de ochtend van half 9 tot kwart voor 9.
Vijf voor half 9 komen de kinderen binnen. Hoewel de kinderen weten dat we elke ochtend
beginnen met een kwartiertje stillezen, zoeken een aantal kinderen elkaar op en beginnen te
kletsen. Zelf ben je in gesprek met een kind of ouder en ziet het niet altijd gebeuren. Zodra je het
ziet, probeer je de kinderen aan te sporen om te gaan lezen. Vaak volgt er een reactie waaruit
duidelijk wordt dat óf het boek saai is, óf dat lezen in het algemeen saai/ niet leuk wordt bevonden.
Uit observaties blijkt dat ongeveer de helft van de kinderen niet eens tien minuten geconcentreerd
aan het lezen is. Hier valt naar mijn idee winst te halen.
Zelf had ik vroeger (en nu nog steeds) plezier in lezen en ik vond het daarom ook erg leuk als er tijd
was om in mijn eigen boek te lezen. Ook wanneer de meester of juf voorlas was ik altijd aandachtig
aan het luisteren. Maar lang niet elk kind heeft dezelfde ervaring met lezen als ik. Stillezen is een
belangrijke activiteit om de taligheid van de kinderen te ontwikkelen. Wanneer de kinderen
geconcentreerd stillezen worden op veel vlakken, bijvoorbeeld begrijpend lezen en woordenschat,
de taalvaardigheden van de kinderen versterkt. Daarom acht ik het essentieel dat kinderen
daadwerkelijk tijdens het kwartier stillezen ook aan het stillezen zijn. Tot nu toe is er in de hal een
bibliotheek opstelling gemaakt voor groep 4 t/m groep 8. De boeken zijn geordend op het
onderwerp van het boek (geschiedenis, sport, etc.). De kinderen kunnen aan de plaatjes bij de
boekenstellingen zien waar het boek over gaat. De informatie hoe ze dit duidelijk herkennen
ontbreekt echter nog. De kinderen zoeken niet gericht naar een boek en dit leidt vaak tot een
boekkeuze waar ze geen plezier aan beleven. Mijn WPC’ers passen af en toe het ‘vrij lezen’ concept
toe om zo het leesplezier te vergroten. Bij vrij lezen mogen de kinderen zelf een plekje in de klas
zoeken om te gaan lezen. Dit kan bijvoorbeeld onder een tafel, op een kast of in de vensterbank zijn.
Wanneer de leerkracht aangeeft dat de kinderen mogen vrij lezen, reageren de kinderen
enthousiast. Maar naast dat de kinderen blij zijn als ze ergens anders mogen zitten dan op hun eigen
plek, wil ik ook dat de kinderen plezier hebben in het lezen zelf. Voordat ik onderzoek doe naar
mogelijkheden om leesplezier bij kinderen te vergroten, wil ik eerst onderzoeken wat de kinderen
daadwerkelijk hebben aan het lezen van boeken.
Theoretisch kader
Op basis van de meta-analyse (analyse die is gemaakt naar aanleiding van resultaten van meerdere
onderzoeken) die Bus & Mol (2011) gedaan hebben kan geconcludeerd worden dat lezen een grote
bijdrage levert aan diverse domeinen van de taalontwikkeling, zoals: woordenschat, begrijpend
lezen, basisvaardigheden, technisch lezen en spelling. Leerlingen die fictie en/of tijdschriften lezen in
hun vrije tijd scoren gemiddeld hoger op alle taal- en leesmaten dan scholieren zonder deze
leeservaringen. Het maakt niet uit in welke klas je zit of dat je een zwakke of sterke lezer bent. Wie
leest, vergroot zijn of haar leesbegrip en basisleesvaardigheden.
4
Vergroten van leesplezier tijdens
het zelfstandig lezen
H de Jong
PVA 3C1
1510402
Datum start onderzoek: 15-11-17
Inleverdatum: 28-06-2018
Actieonderzoek werkplekleren pabo 3
1
,Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................3
H2 - Inleiding..........................................................................................................................................4
Aanleiding..............................................................................................................................................4
Theoretisch kader..................................................................................................................................4
H3 – Onderzoeksvraag en deelvragen...................................................................................................5
Onderzoeksdoel.....................................................................................................................................5
Hoofdvraag / deelvragen.......................................................................................................................5
H4 - Theoretische verdieping.................................................................................................................6
Theoretische verdieping........................................................................................................................6
H5 - Onderzoeksmethode....................................................................................................................10
Onderzoeksgroep................................................................................................................................10
Nul- en eindmeting..............................................................................................................................12
H6 - Acties............................................................................................................................................14
Verbeterplan........................................................................................................................................14
Critical friends......................................................................................................................................14
H7 – Dataverzameling en resultaten....................................................................................................15
Resultaten............................................................................................................................................15
H8 – Analyse en conclusie....................................................................................................................25
Analyses...............................................................................................................................................25
Conclusie.............................................................................................................................................25
H9 – Discussie en aanbevelingen.........................................................................................................26
Discussie..............................................................................................................................................26
Aanbevelingen.....................................................................................................................................26
H10 - Reflectie.....................................................................................................................................27
Reflectie...............................................................................................................................................27
H11 – Bijlagen en Referentielijst..........................................................................................................29
Bijlagen................................................................................................................................................29
Vragen voor analyse in de klas.........................................................................................................29
Observatieformulier stillezen...........................................................................................................30
Enquête aanvang van onderzoek:....................................................................................................31
Enquête bij het boekenbabbeltje (bb-enquête)...............................................................................31
Referentielijst......................................................................................................................................32
2
,Samenvatting
Op dit moment loop ik stage in groep 4/5 van basisschool ______ Het valt mij in deze groep op dat
de kinderen lastig aan het lezen te krijgen zijn en weinig plezier aan het lezen beleven. Het doel van
het onderzoek is om erachter te komen wat het nut van zelfstandig lezen is, welke
activiteiten/werkvormen er in het algemeen voor zorgen dat het leesplezier wordt verhoogd en of
deze activiteiten ook werken bij mijn groep. Volgens Bus & Mol (2011) heeft zelfstandig lezen een
positieve werking op de taalontwikkeling van kinderen in verschillende domeinen, waaronder de
woordenschat, het begrijpend lezen, de basisvaardigheden, het technisch lezen en de spelling.
Volgens Chambers (2002) kan je vanuit drie domeinen werken aan leesplezier: materiaal, leestijd en
praten over lezen. Om de nulmeting vast te stellen heb ik een observatie gedaan waaruit ik kon
concluderen hoelang de kinderen tijdens de stilleestijd daadwerkelijk aan het lezen waren. Ik heb
een analyse gedaan waarin ik gecontroleerd heb welke materialen er op school aanwezig zijn om zo
het leesklimaat te kunnen vaststellen. Vervolgens heb ik een enquête gehouden over de
leesbevinding van de kinderen. Hierbij geven de kinderen door middel van een smiley (sip, neutraal,
blij, lachend) aan wat ze van lezen vinden. Daarna heb ik een les gegeven aan de kinderen waarin ik
ze uitlegde hoe zij een boek kunnen vinden die bij hun leesniveau en interesses past. Vervolgens heb
ik gepraat over boeken/schrijvers door boekenbabbels in te zetten. Na alle boekenbabbels gedaan te
hebben heb ik weer de enquête over de leesbevinding uitgedeeld en weer tijdens enkele
zelfstandiglees- kwartieren de kinderen geobserveerd op hun leesgedrag. Door de enquêtes van de
leesbevinding die vóór en na de activiteiten zijn afgenomen te vergelijken is te zien dat 4 kinderen
van een sippe/neutrale smiley omgeschakeld zijn naar een blije/lachende smiley. Ook het aantal
lachende smileys die bij de laatste enquête omcirkeld zijn is met 4 stuks gestegen. Hieruit kan
geconcludeerd worden dat de ingezette activiteiten het leesplezier bij de kinderen van groep 4/5 van
basisschool _______ vergroot hebben.
3
, H2 - Inleiding
Aanleiding
Op vrijwel elke school is er ergens op de dag tijd ingepland voor de kinderen om even zelfstandig
een leesboek te lezen. In de klassen waar ik de afgelopen drie jaar heb stagegelopen is dit aan het
begin van de ochtend van half 9 tot kwart voor 9.
Vijf voor half 9 komen de kinderen binnen. Hoewel de kinderen weten dat we elke ochtend
beginnen met een kwartiertje stillezen, zoeken een aantal kinderen elkaar op en beginnen te
kletsen. Zelf ben je in gesprek met een kind of ouder en ziet het niet altijd gebeuren. Zodra je het
ziet, probeer je de kinderen aan te sporen om te gaan lezen. Vaak volgt er een reactie waaruit
duidelijk wordt dat óf het boek saai is, óf dat lezen in het algemeen saai/ niet leuk wordt bevonden.
Uit observaties blijkt dat ongeveer de helft van de kinderen niet eens tien minuten geconcentreerd
aan het lezen is. Hier valt naar mijn idee winst te halen.
Zelf had ik vroeger (en nu nog steeds) plezier in lezen en ik vond het daarom ook erg leuk als er tijd
was om in mijn eigen boek te lezen. Ook wanneer de meester of juf voorlas was ik altijd aandachtig
aan het luisteren. Maar lang niet elk kind heeft dezelfde ervaring met lezen als ik. Stillezen is een
belangrijke activiteit om de taligheid van de kinderen te ontwikkelen. Wanneer de kinderen
geconcentreerd stillezen worden op veel vlakken, bijvoorbeeld begrijpend lezen en woordenschat,
de taalvaardigheden van de kinderen versterkt. Daarom acht ik het essentieel dat kinderen
daadwerkelijk tijdens het kwartier stillezen ook aan het stillezen zijn. Tot nu toe is er in de hal een
bibliotheek opstelling gemaakt voor groep 4 t/m groep 8. De boeken zijn geordend op het
onderwerp van het boek (geschiedenis, sport, etc.). De kinderen kunnen aan de plaatjes bij de
boekenstellingen zien waar het boek over gaat. De informatie hoe ze dit duidelijk herkennen
ontbreekt echter nog. De kinderen zoeken niet gericht naar een boek en dit leidt vaak tot een
boekkeuze waar ze geen plezier aan beleven. Mijn WPC’ers passen af en toe het ‘vrij lezen’ concept
toe om zo het leesplezier te vergroten. Bij vrij lezen mogen de kinderen zelf een plekje in de klas
zoeken om te gaan lezen. Dit kan bijvoorbeeld onder een tafel, op een kast of in de vensterbank zijn.
Wanneer de leerkracht aangeeft dat de kinderen mogen vrij lezen, reageren de kinderen
enthousiast. Maar naast dat de kinderen blij zijn als ze ergens anders mogen zitten dan op hun eigen
plek, wil ik ook dat de kinderen plezier hebben in het lezen zelf. Voordat ik onderzoek doe naar
mogelijkheden om leesplezier bij kinderen te vergroten, wil ik eerst onderzoeken wat de kinderen
daadwerkelijk hebben aan het lezen van boeken.
Theoretisch kader
Op basis van de meta-analyse (analyse die is gemaakt naar aanleiding van resultaten van meerdere
onderzoeken) die Bus & Mol (2011) gedaan hebben kan geconcludeerd worden dat lezen een grote
bijdrage levert aan diverse domeinen van de taalontwikkeling, zoals: woordenschat, begrijpend
lezen, basisvaardigheden, technisch lezen en spelling. Leerlingen die fictie en/of tijdschriften lezen in
hun vrije tijd scoren gemiddeld hoger op alle taal- en leesmaten dan scholieren zonder deze
leeservaringen. Het maakt niet uit in welke klas je zit of dat je een zwakke of sterke lezer bent. Wie
leest, vergroot zijn of haar leesbegrip en basisleesvaardigheden.
4
