VOLKENRECHT TENTAMENHULP
Inhoudsopgave
Week 1: Rechtsbronnen................................................................................................................................. 2
Art 38(1) ICJ Statute..............................................................................................................................................3
Verdragen: Voorbehouden....................................................................................................................................3
Human Rights Committee (HRC)...........................................................................................................................5
Toelaatbaarheid voorbehouden...........................................................................................................................5
Wat is internationaal recht?.................................................................................................................................6
De Verenigde Naties..............................................................................................................................................7
Security council (VN Veiligheidsraad)...................................................................................................................8
Internationaal gerechtshof (IGH)/ International court of justice (ICJ)..................................................................8
Werkgroep............................................................................................................................................................9
Hoofdstuk 1: De setting van het internationaal recht........................................................................................10
Hoofdstuk 2: De vorming van internationaal recht............................................................................................12
Hoofdstuk 3: Verdragenrecht..............................................................................................................................13
Pagina 163-170...................................................................................................................................................16
Werkbundel.........................................................................................................................................................16
Week 2: Rechtssubjecten............................................................................................................................. 18
Staten – kenmerken............................................................................................................................................18
Internationale organisaties.................................................................................................................................18
Staten – totstandkoming....................................................................................................................................19
Recht op zelfbeschikking: Quebec arrest............................................................................................................19
Onafhankelijkheid...............................................................................................................................................21
Werkgroep..........................................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: De onderwerpen van internationaal recht....................................................................................24
Pagina 130-132...................................................................................................................................................27
Pagina 324-327...................................................................................................................................................27
Werkbundel.........................................................................................................................................................28
Week 3: Immuniteit van jurisdictie............................................................................................................... 28
Gronden voor Jurisdictie.....................................................................................................................................29
1
, Immuniteit van jurisdictie...................................................................................................................................29
Wie genieten er immuniteit van jurisdictie?.......................................................................................................31
Staatsimmuniteit.................................................................................................................................................32
Straffeloosheid?..................................................................................................................................................32
Werkgroep..........................................................................................................................................................33
Hoofdstuk 5: Jurisdictie, macht en immuniteit...................................................................................................35
Werkbundel.........................................................................................................................................................37
Week 4: Staatsaansprakelijkheid.................................................................................................................. 38
Staatsaansprakelijkheid: Rechtsbronnen............................................................................................................39
Staatsaansprakelijkheid: Onderdelen.................................................................................................................39
Reparation...........................................................................................................................................................41
Staatsaansprakelijkheid in Nederland................................................................................................................41
Werkgroep..........................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 7: Aansprakelijkheidsrecht................................................................................................................43
Hoofdstuk 16: Nationale rechtbanken en hun relatie met internationaal recht................................................45
Werkbundel.........................................................................................................................................................47
Week 5: Vrede en veiligheid......................................................................................................................... 48
Collectieve veiligheid...........................................................................................................................................48
Uitzonderingen op het geweldsverbod...............................................................................................................49
Zelfverdediging...................................................................................................................................................49
Ontwikkelingen...................................................................................................................................................50
Nieuwe wapens...................................................................................................................................................51
Niet-statelijke actoren........................................................................................................................................51
Zelfverdediging: checklist....................................................................................................................................54
Werkgroep..........................................................................................................................................................54
Hoofdstuk 9: Sancties, tegenmaatregelen en collectieve veiligheid...................................................................57
Hoofdstuk 10: Gebruik van geweld.....................................................................................................................59
Werkbundel.........................................................................................................................................................61
WEEK 1: RECHTSBRONNEN
2
,Centraal: Wat is internationaal recht?
ART 38(1) ICJ STATUTE
Rechtsbronnen van het internationaal recht staan opgetekend in het statuut. Artikel 38(1) ICJ Statuut:
a. Verdragen
Verdragen, conventies, handvesten, verklaringen
Soort internationale contracten tussen staten
Belangrijkste en meest voorkomende internationale rechtsbronnen in internationaal recht
b. Gewoonterecht
Bijzondere en bizarre categorie
Wat staten altijd hebben gedaan in de overtuiging dat het juist was
Vaak ongeschreven recht
o Inmiddels wel vaak gecodificeerd
Bindend voor alle staten, ongeacht of zij hun handtekening hebben gezet
c. Algemene rechtsbeginselen
Algemene principes
o Zoals: goed vertrouwen
d. Rechterlijke uitspraken en academische stukken van de meest gekwalificeerde volkenrecht juristen
Primaire rechtsbronnen:
Verdragen
Gewoonterecht
Algemene rechtsregels
Secundaire rechtsbronnen: IGH moet ook gebruik maken van deze bronnen, mogen niet alleen gebruik maken
van deze bronnen
Jurisprudentie
Most qualified jurist (dus artikelen van internationale juristen): zij die het meest hebben
geschreven en gepubliceerd
VERDRAGEN: VOORBEHOUDEN
Verdragen zijn afspraken tussen vaak meerdere staten die over alles kunnen gaan waar staten afspraken over
willen maken, zoals handel, het klimaat, mensenrechten en alles ertussenin. Eventueel kan in een verdrag zelf
precies worden bepaald hoe het moet worden nageleefd, maar in afwezigheid daarvan is er ook een verdrag
over verdragen, namelijk het Weens Verdragen Verdrag. Hierin staan alle procedures rondom interpretatie,
naleving, conclusie en afsluiting van verdragen opgetekend.
ICJ, Reparations to the Genocide Convention (1951)
Weens Verdragen Verdrag (1969): Gebaseerd op gewoonterecht en heeft ook die status.
Voorbehouden bij verdragen: staan deels opgetekend in WVV, maar komt voort uit een eerdere uitspraak,
namelijk de Reparations to the Genocide Convention. Het komt dus niet helemaal uit de lucht vallen oid.
3
, Wanneer staten een verdrag afsluiten, kunnen zij een voorbehoud maken bij dat verdrag. Ze plaatsen dan een
kleine kanttekening bij het verdrag. Zij zeggen dan: wij zullen ons binden aan dit verdrag en naleven, maar deze
provisie interpreteren we zus of zo. Of dit mag, staat in principe in het verdrag zelf en anders staat het in het
Weense verdragen verdrag.
Er zijn 2 typen voorbehouden:
Normale voorbehouden
Voorbehouden die ingaan tegen voorwerp en doel verdrag
o Voorbehoud dat gemaakt in druist in tegen de essentie van waar het verdrag om gaat.
Bijvoorbeeld: Wij als NL binden ons aan het genocideverdrag, met het voorbehoud dat we dit
niet laten gelden voor België.
Procedure Weens Verdragen Verdrag: De beslissing of het voorbehoud indruist tegen de essentie van het
verdrag, is aan de andere staten die aangesloten zijn bij het verdrag. Zij mogen bepalen of zij bezwaar maken
tegen het voorbehoud of niet en ook welke consequentie zij daaraan geven.
Schema voorbehouden
Weens verdragen verdrag
Staat A wil partij worden bij multilateraal verdrag en wil daar een voorbehoud bij maken. Er zijn dan drie opties
voor de andere staten bij het verdrag:
Optie 1: Staat B accepteert het voorbehoud van staat A en ook de verdragsrelatie: verdragsrelatie
tussen A en B staat en voorbehoud geldt tussen staat A en B.
o Dit voorbehoud geldt wederkerig, staat B kan eventueel ook het voorbehoud van staat A
inroepen tegen staat A
Optie 2: Staat C maakt bezwaar bij het voorbehoud van staat A, maar accepteert wel de
verdragsrelatie met staat A: staat A en C hebben een verdragsrelatie en voorbehoud van staat A geldt
binnen verdragsrelatie tussen staat A en C.
o De situaties tussen A en B en A en C zijn identieke situaties, met het verschil dat staat C een
politiek statement heeft gemaakt.
o Geval EVRM, waar sommige staten die daar partij bij willen worden (niet EU leden) bij artikel
2 het voorbehoud maken dat ze het recht van leven niet van toepassing achten op ter dood
veroordeelden. Lidstaten van EU zijn het hier niet mee eens en maken bezwaar, maar willen
wel de verdragsrelatie aangaan, met bezwaar bij het voorbehoud.
4
Inhoudsopgave
Week 1: Rechtsbronnen................................................................................................................................. 2
Art 38(1) ICJ Statute..............................................................................................................................................3
Verdragen: Voorbehouden....................................................................................................................................3
Human Rights Committee (HRC)...........................................................................................................................5
Toelaatbaarheid voorbehouden...........................................................................................................................5
Wat is internationaal recht?.................................................................................................................................6
De Verenigde Naties..............................................................................................................................................7
Security council (VN Veiligheidsraad)...................................................................................................................8
Internationaal gerechtshof (IGH)/ International court of justice (ICJ)..................................................................8
Werkgroep............................................................................................................................................................9
Hoofdstuk 1: De setting van het internationaal recht........................................................................................10
Hoofdstuk 2: De vorming van internationaal recht............................................................................................12
Hoofdstuk 3: Verdragenrecht..............................................................................................................................13
Pagina 163-170...................................................................................................................................................16
Werkbundel.........................................................................................................................................................16
Week 2: Rechtssubjecten............................................................................................................................. 18
Staten – kenmerken............................................................................................................................................18
Internationale organisaties.................................................................................................................................18
Staten – totstandkoming....................................................................................................................................19
Recht op zelfbeschikking: Quebec arrest............................................................................................................19
Onafhankelijkheid...............................................................................................................................................21
Werkgroep..........................................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: De onderwerpen van internationaal recht....................................................................................24
Pagina 130-132...................................................................................................................................................27
Pagina 324-327...................................................................................................................................................27
Werkbundel.........................................................................................................................................................28
Week 3: Immuniteit van jurisdictie............................................................................................................... 28
Gronden voor Jurisdictie.....................................................................................................................................29
1
, Immuniteit van jurisdictie...................................................................................................................................29
Wie genieten er immuniteit van jurisdictie?.......................................................................................................31
Staatsimmuniteit.................................................................................................................................................32
Straffeloosheid?..................................................................................................................................................32
Werkgroep..........................................................................................................................................................33
Hoofdstuk 5: Jurisdictie, macht en immuniteit...................................................................................................35
Werkbundel.........................................................................................................................................................37
Week 4: Staatsaansprakelijkheid.................................................................................................................. 38
Staatsaansprakelijkheid: Rechtsbronnen............................................................................................................39
Staatsaansprakelijkheid: Onderdelen.................................................................................................................39
Reparation...........................................................................................................................................................41
Staatsaansprakelijkheid in Nederland................................................................................................................41
Werkgroep..........................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 7: Aansprakelijkheidsrecht................................................................................................................43
Hoofdstuk 16: Nationale rechtbanken en hun relatie met internationaal recht................................................45
Werkbundel.........................................................................................................................................................47
Week 5: Vrede en veiligheid......................................................................................................................... 48
Collectieve veiligheid...........................................................................................................................................48
Uitzonderingen op het geweldsverbod...............................................................................................................49
Zelfverdediging...................................................................................................................................................49
Ontwikkelingen...................................................................................................................................................50
Nieuwe wapens...................................................................................................................................................51
Niet-statelijke actoren........................................................................................................................................51
Zelfverdediging: checklist....................................................................................................................................54
Werkgroep..........................................................................................................................................................54
Hoofdstuk 9: Sancties, tegenmaatregelen en collectieve veiligheid...................................................................57
Hoofdstuk 10: Gebruik van geweld.....................................................................................................................59
Werkbundel.........................................................................................................................................................61
WEEK 1: RECHTSBRONNEN
2
,Centraal: Wat is internationaal recht?
ART 38(1) ICJ STATUTE
Rechtsbronnen van het internationaal recht staan opgetekend in het statuut. Artikel 38(1) ICJ Statuut:
a. Verdragen
Verdragen, conventies, handvesten, verklaringen
Soort internationale contracten tussen staten
Belangrijkste en meest voorkomende internationale rechtsbronnen in internationaal recht
b. Gewoonterecht
Bijzondere en bizarre categorie
Wat staten altijd hebben gedaan in de overtuiging dat het juist was
Vaak ongeschreven recht
o Inmiddels wel vaak gecodificeerd
Bindend voor alle staten, ongeacht of zij hun handtekening hebben gezet
c. Algemene rechtsbeginselen
Algemene principes
o Zoals: goed vertrouwen
d. Rechterlijke uitspraken en academische stukken van de meest gekwalificeerde volkenrecht juristen
Primaire rechtsbronnen:
Verdragen
Gewoonterecht
Algemene rechtsregels
Secundaire rechtsbronnen: IGH moet ook gebruik maken van deze bronnen, mogen niet alleen gebruik maken
van deze bronnen
Jurisprudentie
Most qualified jurist (dus artikelen van internationale juristen): zij die het meest hebben
geschreven en gepubliceerd
VERDRAGEN: VOORBEHOUDEN
Verdragen zijn afspraken tussen vaak meerdere staten die over alles kunnen gaan waar staten afspraken over
willen maken, zoals handel, het klimaat, mensenrechten en alles ertussenin. Eventueel kan in een verdrag zelf
precies worden bepaald hoe het moet worden nageleefd, maar in afwezigheid daarvan is er ook een verdrag
over verdragen, namelijk het Weens Verdragen Verdrag. Hierin staan alle procedures rondom interpretatie,
naleving, conclusie en afsluiting van verdragen opgetekend.
ICJ, Reparations to the Genocide Convention (1951)
Weens Verdragen Verdrag (1969): Gebaseerd op gewoonterecht en heeft ook die status.
Voorbehouden bij verdragen: staan deels opgetekend in WVV, maar komt voort uit een eerdere uitspraak,
namelijk de Reparations to the Genocide Convention. Het komt dus niet helemaal uit de lucht vallen oid.
3
, Wanneer staten een verdrag afsluiten, kunnen zij een voorbehoud maken bij dat verdrag. Ze plaatsen dan een
kleine kanttekening bij het verdrag. Zij zeggen dan: wij zullen ons binden aan dit verdrag en naleven, maar deze
provisie interpreteren we zus of zo. Of dit mag, staat in principe in het verdrag zelf en anders staat het in het
Weense verdragen verdrag.
Er zijn 2 typen voorbehouden:
Normale voorbehouden
Voorbehouden die ingaan tegen voorwerp en doel verdrag
o Voorbehoud dat gemaakt in druist in tegen de essentie van waar het verdrag om gaat.
Bijvoorbeeld: Wij als NL binden ons aan het genocideverdrag, met het voorbehoud dat we dit
niet laten gelden voor België.
Procedure Weens Verdragen Verdrag: De beslissing of het voorbehoud indruist tegen de essentie van het
verdrag, is aan de andere staten die aangesloten zijn bij het verdrag. Zij mogen bepalen of zij bezwaar maken
tegen het voorbehoud of niet en ook welke consequentie zij daaraan geven.
Schema voorbehouden
Weens verdragen verdrag
Staat A wil partij worden bij multilateraal verdrag en wil daar een voorbehoud bij maken. Er zijn dan drie opties
voor de andere staten bij het verdrag:
Optie 1: Staat B accepteert het voorbehoud van staat A en ook de verdragsrelatie: verdragsrelatie
tussen A en B staat en voorbehoud geldt tussen staat A en B.
o Dit voorbehoud geldt wederkerig, staat B kan eventueel ook het voorbehoud van staat A
inroepen tegen staat A
Optie 2: Staat C maakt bezwaar bij het voorbehoud van staat A, maar accepteert wel de
verdragsrelatie met staat A: staat A en C hebben een verdragsrelatie en voorbehoud van staat A geldt
binnen verdragsrelatie tussen staat A en C.
o De situaties tussen A en B en A en C zijn identieke situaties, met het verschil dat staat C een
politiek statement heeft gemaakt.
o Geval EVRM, waar sommige staten die daar partij bij willen worden (niet EU leden) bij artikel
2 het voorbehoud maken dat ze het recht van leven niet van toepassing achten op ter dood
veroordeelden. Lidstaten van EU zijn het hier niet mee eens en maken bezwaar, maar willen
wel de verdragsrelatie aangaan, met bezwaar bij het voorbehoud.
4
