Door: M. Oskam
HOORCOLLEGE INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE
College 1 – 5 september 2018, inleiding/introductie
Introductie
Psychologie = studie naar menselijk gedrag (observeerbaar) en mentale processen (cognitie).
- Waarom gedragen mensen zich zoals ze doen?
- Welke invloed hebben de hersenen?
- Wat gaat er mis bij mensen met psychopathologie?
- Hoe kan een verzameling cellen een bewustzijn hebben?
Hoofdstuk 1 – lichamelijke oorzaak van gedrag
Drie fundamentele ideeën uit de psychologie
1. Lichamelijke oorzaak van gedrag;
2. De rol van ervaring;
3. De rol van natuurlijke selectie.
Idee 1 – lichamelijke oorzaken van gedrag.
Dualisme = mensen bestaan uit twee entiteiten:
1. Lichaam, materieel;
2. Ziel, immaterieel.
Lichaam kan wetenschappelijk worden onderzocht. De ziel heeft een eigen vrije wil en kan
niet wetenschappelijk worden onderzocht. Dit was de opvatting van de kerk.
Descartes (1596 – 1650), cartesiaans dualisme
Descartes: ‘honden hebben geen ziel, maar ademen/lopen/eten/spelen ook net als mensen.
Hier is dus geen ziel voor nodig, maar dit gebeurt puur mechanisch.’
Ø Zelfs complex gedrag kan puur mechanisch plaatsvinden, dus door het lichaam.
Ø Functie van de ziel = denken (bewuste overwegingen en oordelen). Deze is alleen
nodig voor puur menselijke zaken.
Ø Als de ziel het lichaam beïnvloedt moet dat ergens gebeuren.
o De pijnappelklier (epifyse) als plaats van interactie tussen lichaam en ziel
(cartesiaans dualisme)
Cartesiaans dualisme lijkt aantrekkelijk, want:
- Ruimte voor wat we weten over zintuigen en het zenuwstelsel: zenuwen brengen
informatie naar de ziel (fysiek), waar de ziel informatie ontvangt (niet fysiek).
- Descartes’ nadruk op het lichaam heeft een deur geopend voor verder onderzoek.
Maar:
- Het biedt zeer beperkte verklaringen;
- Hoe kan een immaterieel iets interacteren met een materieel iets?;
- De ziel en gedrag beïnvloed door de ziel kan niet wetenschappelijk onderzocht
worden.
, Door: M. Oskam
Thomas Hobbes (1588-1679)
Hobbes: ‘alles is materieel, de ziel is een betekenisloos concept.’ (= Matrialisme).
Ø Fysieke processen in de hersenen ® alle menselijke gedragingen.
Ø Het fysieke/de lichamelijke machine kan onderzocht worden ® zijn opvatting stelt
geen grenzen aan wetenschappelijk onderzoek.
Fysiologie in de 19e eeuw: de lichamelijke machine]
Een toegenomen begrip van reflexen leidde tot reflexologie.
Het centrale zenuwstelsel (brein + ruggengraat) wordt door het perifere zenuwstelsel aan
organen en spieren verboden. Twee soorten zenuwen:
1. Die zintuigelijke receptoren van de huid naar het centrale zenuwstelsel leiden;
2. Die spieren aansturen.
Ø Reflexologie = Psychologen beweerden dat al het gedrag door reflexen ontstaat, zelfs
vrijwillige acties.
Lokalisatie van breinfuncties
Het idee dat verschillende delen in het brein verschillende functies hebben.
- Paul Broca: klinische neuropsychologie
o Schade aan verschillende gebieden van de hersenen leiden tot verschillende
beperkingen.
Ø Deze ideeën bevestigen dat psychologie wetenschappelijk onderzocht kan worden.
Een materiele basis voor mentale processen.
Idee 2 - de rol van ervaring
Locke, David Hartley, James Mill en John Stuart Mill
Empirisme = kennis en cognitie komen voort uit zintuigelijke ervaring.
- De mens wordt zonder kennis geboren als een tabula rasa.
- Gedachten zijn het gevolg van blootstelling aan de omgeving en niet het product van
een ziel/vrije wil.
- Association by contiguity = concepten nabij in plaats of tijd worden geassocieerd.
Wanneer iemand 2 stimuli tegelijkertijd of vlak na elkaar ervaart, worden deze met
elkaar geassocieerd.
- ‘mental chemistry’.
Anderzijds Immanuel Kant en Leibniz
- Nativisme = basis gedrag is aangeboren.
- Er moet in een organisme een mechanisme zijn voor waarneming, verwerking etc.: Je
moet in staat zijn iets te leren.
- Immanuel Kant: ‘er zijn twee vormen van kennis’.
o A-priori = aangeboren (nativisme);
o A posteriori = aangeleerd, ervaringen.
- Nativisten: ‘er is a priori kennis nodig om aan a posteriori kennis te komen.’
Vb. Taal leren: a priori = het vermogen om taal te leren, a posteriori = de aangeleerde
taal.
, Door: M. Oskam
Idee 3 – de rol van natuurlijke selectie
Darwin
- Menselijk gedrag is ontstaan in de loop van de evolutie. Eigenschappen werden
geërfd van voorouders.
- Nativisme: hoe komen deze mechanismen tot stand en waarom zijn ze zoals ze zijn?
Darwin: ‘individuen die eigenschappen hebben die zich goed kunnen aanpassen aan
hun omgeving, hebben een grotere kans om zich voort te planten. Zo worden
succesvolle eigenschappen van generatie op generatie doorgegeven en steeds verder
verspreid door de populatie.’
- Organismen verschillen in eigenschappen (functioneel gedrag) door mutaties
Functionalisme = de functies van gedrag
Het bereik van psychologie, de perspectieven
Onderzoek: jaloersheid bij stellen.
Focus op biologische processen
Neurowetenschap
Welke delen van zenuwstelsel betrokken bij welk gedrag?
- Relatie met jaloersheid ® jaloersheid zorgt voor grotere actie in de linker frontale
cortex, is geassocieerd met aanpak-motivatie (dingen die je graag wilt)
Bio psychologie
De invloed van hormonen en drugs op de werking van het brein om gedrag en ervaringen te
veranderen.
- Relatie met jaloersheid ® het hormoon estradiol staat in verband met de intensiteit
van de jaloersheid. Zit in veel anticonceptiemiddelen.
Gedragsgenetica
De bijdrage van de genen aan de variabiliteit van een eigenschap.
- Vb. De kans op ziekte wanneer een van een tweeling een aandoening heeft.
- Relatie met jaloersheid ® als een eeneiige tweeling vrijwel hetzelfde
jaloersheidsniveau heeft en een twee-eiige tweeling niet, kan worden geconcludeerd
dat de mate van jaloersheid afhankelijk is van genen.
Evolutionaire psychologie
Hoe of waarom is bepaald gedrag in de loop van de evolutie ontstaan?
- Welkgedrag verhoogt kans op overleven en voortplanten?
- Relatie met jaloersheid ® onderzoek naar de mogelijke voordelen van reproductie
van jaloersheid. Jaloersheid stimuleert langdurige relaties.
- Vb: food preference.
o Kinderen zijn kieskeurig in voedsel
o Waarom?
§ Onvoldoende kennis over eetbaarheid
§ Verminderd ouderlijk toezicht
HOORCOLLEGE INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE
College 1 – 5 september 2018, inleiding/introductie
Introductie
Psychologie = studie naar menselijk gedrag (observeerbaar) en mentale processen (cognitie).
- Waarom gedragen mensen zich zoals ze doen?
- Welke invloed hebben de hersenen?
- Wat gaat er mis bij mensen met psychopathologie?
- Hoe kan een verzameling cellen een bewustzijn hebben?
Hoofdstuk 1 – lichamelijke oorzaak van gedrag
Drie fundamentele ideeën uit de psychologie
1. Lichamelijke oorzaak van gedrag;
2. De rol van ervaring;
3. De rol van natuurlijke selectie.
Idee 1 – lichamelijke oorzaken van gedrag.
Dualisme = mensen bestaan uit twee entiteiten:
1. Lichaam, materieel;
2. Ziel, immaterieel.
Lichaam kan wetenschappelijk worden onderzocht. De ziel heeft een eigen vrije wil en kan
niet wetenschappelijk worden onderzocht. Dit was de opvatting van de kerk.
Descartes (1596 – 1650), cartesiaans dualisme
Descartes: ‘honden hebben geen ziel, maar ademen/lopen/eten/spelen ook net als mensen.
Hier is dus geen ziel voor nodig, maar dit gebeurt puur mechanisch.’
Ø Zelfs complex gedrag kan puur mechanisch plaatsvinden, dus door het lichaam.
Ø Functie van de ziel = denken (bewuste overwegingen en oordelen). Deze is alleen
nodig voor puur menselijke zaken.
Ø Als de ziel het lichaam beïnvloedt moet dat ergens gebeuren.
o De pijnappelklier (epifyse) als plaats van interactie tussen lichaam en ziel
(cartesiaans dualisme)
Cartesiaans dualisme lijkt aantrekkelijk, want:
- Ruimte voor wat we weten over zintuigen en het zenuwstelsel: zenuwen brengen
informatie naar de ziel (fysiek), waar de ziel informatie ontvangt (niet fysiek).
- Descartes’ nadruk op het lichaam heeft een deur geopend voor verder onderzoek.
Maar:
- Het biedt zeer beperkte verklaringen;
- Hoe kan een immaterieel iets interacteren met een materieel iets?;
- De ziel en gedrag beïnvloed door de ziel kan niet wetenschappelijk onderzocht
worden.
, Door: M. Oskam
Thomas Hobbes (1588-1679)
Hobbes: ‘alles is materieel, de ziel is een betekenisloos concept.’ (= Matrialisme).
Ø Fysieke processen in de hersenen ® alle menselijke gedragingen.
Ø Het fysieke/de lichamelijke machine kan onderzocht worden ® zijn opvatting stelt
geen grenzen aan wetenschappelijk onderzoek.
Fysiologie in de 19e eeuw: de lichamelijke machine]
Een toegenomen begrip van reflexen leidde tot reflexologie.
Het centrale zenuwstelsel (brein + ruggengraat) wordt door het perifere zenuwstelsel aan
organen en spieren verboden. Twee soorten zenuwen:
1. Die zintuigelijke receptoren van de huid naar het centrale zenuwstelsel leiden;
2. Die spieren aansturen.
Ø Reflexologie = Psychologen beweerden dat al het gedrag door reflexen ontstaat, zelfs
vrijwillige acties.
Lokalisatie van breinfuncties
Het idee dat verschillende delen in het brein verschillende functies hebben.
- Paul Broca: klinische neuropsychologie
o Schade aan verschillende gebieden van de hersenen leiden tot verschillende
beperkingen.
Ø Deze ideeën bevestigen dat psychologie wetenschappelijk onderzocht kan worden.
Een materiele basis voor mentale processen.
Idee 2 - de rol van ervaring
Locke, David Hartley, James Mill en John Stuart Mill
Empirisme = kennis en cognitie komen voort uit zintuigelijke ervaring.
- De mens wordt zonder kennis geboren als een tabula rasa.
- Gedachten zijn het gevolg van blootstelling aan de omgeving en niet het product van
een ziel/vrije wil.
- Association by contiguity = concepten nabij in plaats of tijd worden geassocieerd.
Wanneer iemand 2 stimuli tegelijkertijd of vlak na elkaar ervaart, worden deze met
elkaar geassocieerd.
- ‘mental chemistry’.
Anderzijds Immanuel Kant en Leibniz
- Nativisme = basis gedrag is aangeboren.
- Er moet in een organisme een mechanisme zijn voor waarneming, verwerking etc.: Je
moet in staat zijn iets te leren.
- Immanuel Kant: ‘er zijn twee vormen van kennis’.
o A-priori = aangeboren (nativisme);
o A posteriori = aangeleerd, ervaringen.
- Nativisten: ‘er is a priori kennis nodig om aan a posteriori kennis te komen.’
Vb. Taal leren: a priori = het vermogen om taal te leren, a posteriori = de aangeleerde
taal.
, Door: M. Oskam
Idee 3 – de rol van natuurlijke selectie
Darwin
- Menselijk gedrag is ontstaan in de loop van de evolutie. Eigenschappen werden
geërfd van voorouders.
- Nativisme: hoe komen deze mechanismen tot stand en waarom zijn ze zoals ze zijn?
Darwin: ‘individuen die eigenschappen hebben die zich goed kunnen aanpassen aan
hun omgeving, hebben een grotere kans om zich voort te planten. Zo worden
succesvolle eigenschappen van generatie op generatie doorgegeven en steeds verder
verspreid door de populatie.’
- Organismen verschillen in eigenschappen (functioneel gedrag) door mutaties
Functionalisme = de functies van gedrag
Het bereik van psychologie, de perspectieven
Onderzoek: jaloersheid bij stellen.
Focus op biologische processen
Neurowetenschap
Welke delen van zenuwstelsel betrokken bij welk gedrag?
- Relatie met jaloersheid ® jaloersheid zorgt voor grotere actie in de linker frontale
cortex, is geassocieerd met aanpak-motivatie (dingen die je graag wilt)
Bio psychologie
De invloed van hormonen en drugs op de werking van het brein om gedrag en ervaringen te
veranderen.
- Relatie met jaloersheid ® het hormoon estradiol staat in verband met de intensiteit
van de jaloersheid. Zit in veel anticonceptiemiddelen.
Gedragsgenetica
De bijdrage van de genen aan de variabiliteit van een eigenschap.
- Vb. De kans op ziekte wanneer een van een tweeling een aandoening heeft.
- Relatie met jaloersheid ® als een eeneiige tweeling vrijwel hetzelfde
jaloersheidsniveau heeft en een twee-eiige tweeling niet, kan worden geconcludeerd
dat de mate van jaloersheid afhankelijk is van genen.
Evolutionaire psychologie
Hoe of waarom is bepaald gedrag in de loop van de evolutie ontstaan?
- Welkgedrag verhoogt kans op overleven en voortplanten?
- Relatie met jaloersheid ® onderzoek naar de mogelijke voordelen van reproductie
van jaloersheid. Jaloersheid stimuleert langdurige relaties.
- Vb: food preference.
o Kinderen zijn kieskeurig in voedsel
o Waarom?
§ Onvoldoende kennis over eetbaarheid
§ Verminderd ouderlijk toezicht
