College Aantekeningen Oud Schrift
Type College BA Hulpvak
Titel College Oud schrift
Afstudeerrichting Economische, Sociale en Nederlandse Geschiedenis
Jaar en Semester 2024-2025, semester 1
Docent Prof.dr. M.P.C. van der Heijden
Tijdstip Vrijdagen 11:15-13:00 uur
Collegezaal Lipsius 003
§1 Wat is Paleografie?
Definitie: Hulpwetenschap die zich bezighoudt met de bestudering en ontcijfering van oude
handschriften en archiefstukken.
Herkomst: Grieks palaios (oud) en graphein (schrijven).
Ontstaan: Late 17e eeuw als onderdeel van de mediëvistiek, geïnitieerd door Dom Jean
Mabillon (De re diplomatica, 1681). Ontwikkeld vanuit de oorkondeleer.
Belangrijke aspecten van handschriften
Context: Wie, waar, wat, waarom?
Schrijfstoffen: Perkament en papier.
Schrijfmiddelen: Ganzenveer, pen, en inkt.
Resultaat: Transcriptie van oude teksten naar modern schrift.
Waarom handschriften vóór 1750 anders zijn:
1. Anders geschreven letters.
2. Veel gebruik van afkortingen.
3. Verouderde woordenschat.
Hulpmiddelen voor paleografie
Technieken: Hardop lezen, vergelijken met andere letters, en oefenen.
Boeken en woordenboeken: Gebruik o.a. Bogtman en het Woordenboek der Nederlandse taal.
In het archief: Originele documenten lezen (met vergrootglas), vanuit verschillende
hoeken bekijken.
Geschiedenis van het schrift
Boekschrift (Middeleeuwen)
Kenmerk: Verzamelnaam voor middeleeuwse schrifttypes.
Romeins boekschrift: Hoofdletters, hoekig, zonder spaties of interpunctie.
Unciaal en semi-unciaal: Ronder, met stokken (b) en staarten (p). Basis voor cursief schrift.
Karolingische minuskel
Ontstaan: Rond 780 in kloosters (Rijn-Loiregebied), onder Karel de Grote.
Kenmerken: Leesbaar, woorden gescheiden, teruggrijpen op unciaal vormen.
Gebruikt tot 11e/12e eeuw.
Gotisch schrift
1
Type College BA Hulpvak
Titel College Oud schrift
Afstudeerrichting Economische, Sociale en Nederlandse Geschiedenis
Jaar en Semester 2024-2025, semester 1
Docent Prof.dr. M.P.C. van der Heijden
Tijdstip Vrijdagen 11:15-13:00 uur
Collegezaal Lipsius 003
§1 Wat is Paleografie?
Definitie: Hulpwetenschap die zich bezighoudt met de bestudering en ontcijfering van oude
handschriften en archiefstukken.
Herkomst: Grieks palaios (oud) en graphein (schrijven).
Ontstaan: Late 17e eeuw als onderdeel van de mediëvistiek, geïnitieerd door Dom Jean
Mabillon (De re diplomatica, 1681). Ontwikkeld vanuit de oorkondeleer.
Belangrijke aspecten van handschriften
Context: Wie, waar, wat, waarom?
Schrijfstoffen: Perkament en papier.
Schrijfmiddelen: Ganzenveer, pen, en inkt.
Resultaat: Transcriptie van oude teksten naar modern schrift.
Waarom handschriften vóór 1750 anders zijn:
1. Anders geschreven letters.
2. Veel gebruik van afkortingen.
3. Verouderde woordenschat.
Hulpmiddelen voor paleografie
Technieken: Hardop lezen, vergelijken met andere letters, en oefenen.
Boeken en woordenboeken: Gebruik o.a. Bogtman en het Woordenboek der Nederlandse taal.
In het archief: Originele documenten lezen (met vergrootglas), vanuit verschillende
hoeken bekijken.
Geschiedenis van het schrift
Boekschrift (Middeleeuwen)
Kenmerk: Verzamelnaam voor middeleeuwse schrifttypes.
Romeins boekschrift: Hoofdletters, hoekig, zonder spaties of interpunctie.
Unciaal en semi-unciaal: Ronder, met stokken (b) en staarten (p). Basis voor cursief schrift.
Karolingische minuskel
Ontstaan: Rond 780 in kloosters (Rijn-Loiregebied), onder Karel de Grote.
Kenmerken: Leesbaar, woorden gescheiden, teruggrijpen op unciaal vormen.
Gebruikt tot 11e/12e eeuw.
Gotisch schrift
1
